Trả lời nhận xét phản biện cho một bài nộp Scopus nghĩa là đáp lại từng ý trong một lá thư có cấu trúc, sửa những chỗ bạn đồng tình và bảo vệ những chỗ còn lại. Hãy làm việc đó bằng bằng chứng và bằng thái độ lịch sự. Với nhà nghiên cứu Việt Nam, chặng chỉnh sửa mới là nơi phần lớn bài báo được hoặc mất, thường quyết định trong 1 tới 2 vòng, chứ không phải bản thảo đầu tiên, bởi một quyết định "chỉnh sửa lớn", theo hướng dẫn của Springer Nature, là một lời mời chứ không phải một lời từ chối.
Người phản biện là những nhà nghiên cứu bận rộn đang làm việc không công, dù nhiều người ghi nhận công việc này qua Publons trên Web of Science, hệ thống có báo cáo Global State of Peer Review công bố năm 2018, thường dành 2 tới 4 giờ cho mỗi bản thảo họ đọc, nên một bản trả lời rõ ràng, đầy đủ và tôn trọng khiến việc của họ nhẹ đi và cho thấy bạn là một tác giả nghiêm túc. Cẩm nang này trả lời 7 câu hỏi mà nhà nghiên cứu Việt Nam hay hỏi cố vấn công bố của MAAS nhất sau khi thư quyết định đầu tiên về tới hộp thư.
Tác giả: Ban biên tập MAAS · Hiệu đính bởi mentor chuyên môn của MAAS
Last updated: 2026-08-13
Category: research-methods
Quyết định của biên tập viên và nhận xét phản biện thật ra nghĩa là gì?
Trả lời trực tiếp: Quyết định của một tạp chí Scopus thường rơi vào một trong bốn kết quả, gồm chấp nhận, vốn hiếm ở lần nộp đầu, chỉnh sửa nhỏ, chỉnh sửa lớn, và từ chối. Chỉnh sửa nhỏ thường có hạn 14 tới 30 ngày, còn chỉnh sửa lớn nghĩa là biên tập viên thấy bài có giá trị công bố, thường cho hạn 30 tới 90 ngày. Chỉ từ chối dứt khoát mới đóng cửa ở tạp chí đó.
Bằng chứng: Hướng dẫn tác giả của Elsevier (n.d.) và Springer Nature (n.d.) đều cho thấy việc được chấp nhận ngay vòng đầu là chuyện hiếm, và phần lớn bài rốt cuộc được công bố đều đi qua ít nhất một vòng chỉnh sửa lớn kéo dài 30 tới 90 ngày, có khi lặp lại 2 đến 3 lần với một bài khó. Tài liệu dành cho tác giả của Wiley mô tả chỉnh sửa lớn là "sự quan tâm có điều kiện", tức tạp chí đang phát tín hiệu rằng họ muốn đăng nếu các lo ngại được giải quyết.
Ví dụ: Một khách hàng Cố vấn Công bố của MAAS nhận quyết định từ một tạp chí giáo dục Q2 kèm 11 nhận xét phản biện từ 2 người phản biện rồi hoảng lên, đọc nó như một lời từ chối. Nhưng chữ trong quyết định thật ra là "chỉnh sửa lớn", với hạn nộp lại 60 ngày. Sau một bản trả lời có cấu trúc dài 6 trang và 3 tuần sửa bài, bài được chấp nhận, bởi các nhận xét kia là một tấm bản đồ dẫn tới việc được nhận chứ không phải một bản án.
Viết thư trả lời người phản biện thế nào?
Trả lời trực tiếp: Hãy viết một bản trả lời theo từng điểm, chép nguyên văn mỗi nhận xét rồi đáp thẳng ngay bên dưới. Nêu rõ bạn đã đổi gì, đổi ở đâu kèm số trang và số dòng, và trích lại đoạn văn mới. Mở đầu bằng một lời cảm ơn ngắn, 2 tới 3 câu, gửi biên tập viên và người phản biện. Một thư trả lời đầy đủ thường dài 3 tới 10 trang tuỳ số lượng nhận xét.
Nguyên tắc vàng là mọi nhận xét đều phải có một câu trả lời nhìn thấy được, kể cả khi câu trả lời chỉ là "chúng tôi đã sửa theo đúng đề xuất". Noble (2017) viết đúng cấu trúc này trong hướng dẫn "Ten simple rules for writing a response to reviewers": "the response letter should contain the complete set of reviews with your responses interleaved" (Noble, 2017, p. 1), nghĩa là thư trả lời phải chứa trọn bộ nhận xét, xen kẽ với phần đáp lại của tác giả ngay bên dưới từng ý. Belcher (2019) khuyên đúng cách này.
Bằng chứng: Uỷ ban về Đạo đức Xuất bản, tên quốc tế là Committee on Publication Ethics, viết tắt COPE, thành lập năm 1997, và phần hướng dẫn tác giả của hầu hết tạp chí Scopus đều yêu cầu rõ một tài liệu trả lời có xử lý toàn bộ nhận xét. Hướng dẫn của PLOS (n.d.) và BMJ, hai nhà xuất bản truy cập mở lớn cùng có mặt trên Directory of Open Access Journals, khuyến nghị định dạng nhận xét in đậm ở trên và câu trả lời ở dưới kèm vị trí cụ thể, bởi cách đó cho phép người phản biện kiểm lại thay đổi trong 5 tới 10 phút thay vì phải đọc lại cả bản thảo. Day và Gastel (2022) đưa ra lời khuyên tương tự.
Ví dụ: Một tác giả được MAAS đồng hành dựng thư trả lời dài 9 trang, xử lý 23 nhận xét từ 3 người phản biện, theo dạng "Người phản biện 1, ý số 3: [chép nguyên văn]. Trả lời: Chúng tôi đồng ý. Chúng tôi đã bổ sung một đoạn về giới hạn nghiên cứu ở trang 14, dòng 312 tới 325, nội dung như sau [đoạn văn mới]." Người phản biện 1 trả lại vòng hai với đúng một dòng, rằng mọi lo ngại của ông đã được xử lý, bởi lá thư khiến việc kiểm chứng trở nên không tốn công.
Gặp nhận xét mà bạn không đồng tình thì trả lời ra sao?
Trả lời trực tiếp: Bạn được phép không đồng tình, miễn là lịch sự và có bằng chứng. Đừng bao giờ lờ đi hay gạt phăng một nhận xét. Hãy ghi nhận ý của người phản biện trong 1 đến 2 câu, giải thích lập luận của bạn kèm một trích dẫn hoặc một dữ liệu, và đưa ra một phương án dung hoà khi có thể, chẳng hạn thêm một câu ghi nhận quan điểm khác thay vì đổi hẳn phương pháp. Biên tập viên tôn trọng một lời biện hộ có lập luận và lịch thiệp hơn hẳn việc im lặng làm theo hoặc phản ứng gay gắt.
Bằng chứng: Bài hướng dẫn của Noble (2017), công bố trên PLOS Computational Biology, cùng phần hướng dẫn nghề nghiệp được chia sẻ rộng rãi trên Nature về việc trả lời phản biện, thường dài 1 tới 2 trang, đều nhấn mạnh rằng người phản biện không phải lúc nào cũng đúng, và một lời phản bác có lý lẽ, kiểu "chúng tôi xin phép giữ cách tiếp cận này bởi vì…", là một phần bình thường và được chấp nhận trong quy trình phản biện khi có bằng chứng đi kèm.
Ví dụ: Một người phản biện yêu cầu khách hàng của MAAS bỏ phần phỏng vấn định tính với mẫu 12 người tham gia vì cho là "quá nhỏ". Chị từ chối, nhưng từ chối rất khéo, bằng cách dẫn tài liệu về ngưỡng bão hoà dữ liệu, làm rõ rằng nghiên cứu mang tính diễn giải chứ không nhằm khái quát hoá, rồi thêm 2 câu vào phần phương pháp để giải thích điều đó. Biên tập viên đứng về phía chị và phần đó được giữ lại.
Bạn có bao nhiêu thời gian để trả lời, và nên nhanh tới mức nào?
Trả lời trực tiếp: Tạp chí thường cho 30 tới 90 ngày cho một vòng chỉnh sửa lớn và 14 tới 30 ngày cho chỉnh sửa nhỏ, con số này ghi trong thư quyết định. Tính cả chu trình, từ nộp bài tới quyết định cuối cùng ở phần lớn tạp chí Scopus thường mất 6 tới 12 tháng, gồm 1 tới 2 vòng chỉnh sửa.
Đừng vội vã hoàn thành một vòng chỉnh sửa lớn chỉ để trông có vẻ nhanh, bởi một bản trả lời kỹ và đầy đủ quan trọng hơn tốc độ. Nếu cần thêm thời gian, hãy viết thư xin biên tập viên, và việc gia hạn thường được chấp thuận khi bạn hỏi trước hạn, dù bạn nộp qua Editorial Manager hay một hệ thống khác.
Bằng chứng: Editorial Manager và ScholarOne, trước đây còn gọi là Manuscript Central, hai hệ thống mà phần lớn tạp chí Scopus dùng, đều hiển thị hạn chỉnh sửa ngay trên bảng điều khiển của tác giả, và phần hỏi đáp dành cho tác giả của Elsevier xác nhận rằng tác giả có thể xin gia hạn qua hệ thống hoặc bằng thư gửi biên tập viên phụ trách.
Ví dụ: Một khách hàng Cố vấn Công bố của MAAS đang học chương trình liên kết Việt Nam và Anh được cho 60 ngày, cần chạy lại một phân tích ước tính mất 10 ngày, nên viết thư xin biên tập viên thêm 2 tuần. Biên tập viên đồng ý ngay trong ngày, gia hạn tới 74 ngày. Bài được chấp nhận, và quãng trễ ngắn đó không ảnh hưởng gì tới kết quả.
Hai người phản biện đưa nhận xét trái ngược nhau thì làm sao?
Trả lời trực tiếp: Khi 2 người phản biện bất đồng với nhau, bạn không buộc phải làm hài lòng cả hai. Hãy trả lời từng nhận xét, nêu rõ mâu thuẫn đó cho biên tập viên trong 3 tới 5 câu, rồi nói bạn chọn hướng nào và vì sao. Biên tập viên là người phân xử cuối cùng, nên hãy làm cho quyết định của họ dễ đi bằng cách chỉ thẳng chỗ mâu thuẫn trong thư trả lời và biện giải lựa chọn của mình.
Bằng chứng: Hướng dẫn của COPE (n.d.) về các nhận xét trái chiều, khớp với khuyến nghị chung của International Committee of Medical Journal Editors về vai trò biên tập viên, khuyên tác giả trả lời cả 2 người phản biện một cách minh bạch và để biên tập viên phân xử, thay vì cố đạt một sự dung hoà bất khả. Phần lớn hướng dẫn tác giả của các tạp chí, kể cả các tạp chí thuộc BMJ Publishing Group, cũng nói điều tương tự trong vòng 1 đến 2 trang, đó là biên tập viên mới là người cân nhắc các bản phản biện, không phải tác giả.
Ví dụ: Một khách hàng của MAAS gặp cảnh Người phản biện 1 đòi thêm phần lý thuyết còn Người phản biện 2 đòi cắt bớt lý thuyết trong phần khung 3.000 từ. Chị thêm nửa trang tập trung mở rộng khái niệm cốt lõi nhất, rồi viết rằng chị ghi nhận Người phản biện 1 và 2 có ý khác nhau ở điểm này, và chị chọn con đường ở giữa bằng cách đào sâu khái niệm trung tâm đồng thời bỏ 2 mô hình phụ mà Người phản biện 2 thấy gây phân tán. Biên tập viên chấp nhận cách xử lý đó.
Gặp một bản phản biện gay gắt hoặc lệnh "từ chối và nộp lại" thì gượng dậy thế nào?
Trả lời trực tiếp: Hãy coi một bản phản biện gay gắt là phần tư vấn chuyên môn miễn phí chứ không phải một đòn công kích cá nhân. Chờ 1 ngày rồi hãy phản ứng, tách giọng điệu ra khỏi nội dung, và rút lấy những điểm làm được. Lệnh "từ chối và nộp lại" gần với chỉnh sửa lớn hơn là với một lời từ chối thật, bởi tạp chí vẫn sẵn lòng đọc lại bài nếu bạn dựng lại nó, thường trong 2 tới 4 tháng, và bài nộp lại thường được coi là bài mới nên có thể quay vòng phản biện khác. Ngay cả một lời từ chối dứt khoát cũng để lại cho bạn những nhận xét làm bài nộp kế tiếp chắc hơn.
Bằng chứng: Silbiger và Stubler (2019), công bố trên PeerJ, ghi nhận rằng nhận xét thiếu chuyên nghiệp gây tổn hại không đồng đều, và các chuyên mục của Nature và Science Careers về chuyện bị từ chối đều ghi nhận rằng phần lớn nhà nghiên cứu đã công bố đều từng bị từ chối nhiều lần, và điều dự báo việc công bố cuối cùng là sự bền bỉ cộng với việc chỉnh sửa có hệ thống, chứ không phải sự xuất sắc ngay lần đầu.
Ví dụ: Một nhà nghiên cứu Việt Nam được MAAS đồng hành bị từ chối ở một bài nộp Q1 kèm những nhận xét thẳng thừng về cách chị đóng khung vấn đề, sau 5 tháng xét duyệt. Thay vì bỏ cuộc, chị dùng chính các nhận xét đó để đóng khung lại phần đóng góp, viết lại phần dẫn nhập dài 800 từ, nhắm vào một tạp chí Q2 khớp hơn, và được chấp nhận 4 tháng sau. Lần "bị từ chối" ấy thực chất đã phản biện miễn phí cho bài của chị trước lần nộp thành công.
Nhận xét cho tác giả Việt Nam có khác không, và xử lý phần chê tiếng Anh thế nào?
Trả lời trực tiếp: Có, tác giả dùng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai nhận nhiều hơn những nhận xét về "ngôn ngữ", "độ rõ" hay "khả năng đọc", và đây là những thứ sửa được chứ không phải thứ loại bạn khỏi cuộc chơi. Khi một người phản biện nêu vấn đề chất lượng tiếng Anh, hãy đáp lại ngắn gọn bằng cách nhờ biên tập hoặc rà soát bản thảo một cách chuyên nghiệp, rồi ghi trong thư rằng bản thảo đã được biên tập ngôn ngữ. Đừng bao giờ tranh cãi về ngôn ngữ, cứ sửa rồi nói là đã sửa.
Bằng chứng: Các nghiên cứu trên Journal of English for Academic Purposes và khảo sát của những đơn vị biên tập cho thấy tác giả dùng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai nhận yêu cầu chỉnh sửa liên quan tới ngôn ngữ nhiều hơn mức trung bình, và một lần biên tập ngôn ngữ có ghi nhận trước khi nộp lại, thường mất 3 tới 5 ngày làm việc cho một bản thảo cỡ 6.000 từ, làm tăng rõ rệt khả năng được chấp nhận. Nhiều tạp chí Scopus chấp nhận rõ ràng một câu khai rằng bài đã được một người đọc học thuật thông thạo biên tập. Hyland (2016), công bố trên Journal of Second Language Writing, đồng thời lưu ý rằng khung "bất công ngôn ngữ" cần được đọc một cách thận trọng, bởi khó khăn khi viết học thuật không chỉ thuộc về người không nói tiếng Anh bản ngữ.
Ví dụ: Một khách hàng Cố vấn Công bố của MAAS nhận nhận xét rằng tiếng Anh cần cải thiện đáng kể từ Người phản biện 2, trên một bản thảo 6.500 từ. Qua mô hình Đề cương, Bản nháp, Bản hoàn thiện, một cố vấn MAAS rà soát cùng chị cả phần ngôn ngữ lẫn phần cấu trúc trong 2 tuần, và thư trả lời của chị ghi rõ bản thảo đã được biên tập ngôn ngữ kỹ lưỡng. Nhận xét vòng hai của Người phản biện 2 chỉ gọn một câu, rằng bài đã tốt hơn nhiều. Phần khoa học chưa từng là vấn đề, vấn đề chỉ nằm ở cách trình bày.
Câu hỏi thường gặp
"Chỉnh sửa lớn" có phải là bị từ chối không?
Không. Chỉnh sửa lớn nghĩa là tạp chí có quan tâm và sẽ xem xét lại bài sau khi bạn xử lý các nhận xét, thường trong hạn 30 tới 90 ngày. Đây là một trong những con đường phổ biến nhất dẫn tới việc được công bố trên tạp chí Scopus Q1 và Q2, xếp hạng quartile mà Scopus tính bằng chỉ số CiteScore, vốn tính trên cửa sổ trích dẫn 4 năm, song song với hệ Journal Citation Reports của Clarivate dùng cho Web of Science.
Tôi có phải trả lời từng nhận xét một không?
Có. Mọi nhận xét của người phản biện và của biên tập viên, dù thư quyết định chỉ dài 1 trang hay hơn 5 trang, đều cần một câu trả lời nhìn thấy được trong thư của bạn, kể cả khi câu đó chỉ là "đã sửa, xem trang 7". Bỏ sót nhận xét là cách nhanh nhất để nhận lần từ chối thứ hai.
Tôi có được phản đối người phản biện không?
Có, miễn là lịch sự và có bằng chứng, đúng tinh thần khuyến nghị của ICMJE. Hãy ghi nhận ý của họ trong 1 tới 2 câu, nêu lập luận kèm một trích dẫn, và đưa ra một nhượng bộ nhỏ. Biên tập viên tôn trọng một lời biện hộ có lập luận.
Chỉnh sửa nhỏ khác chỉnh sửa lớn ở chỗ nào?
Chỉnh sửa nhỏ nghĩa là sửa những chỗ nhỏ như câu chữ, một tài liệu tham khảo còn thiếu, một chỗ cần làm rõ, thường có hạn 14 tới 30 ngày, và chỉ cần biên tập viên kiểm lại nhanh. Chỉnh sửa lớn nghĩa là những thay đổi có tính bản chất, thường có hạn 30 tới 90 ngày, và bài sẽ quay lại tay người phản biện.
Nhận xét chê tiếng Anh của tôi thì xử lý sao?
Hãy nhờ biên tập hoặc rà soát ngôn ngữ cho bài, rồi ghi trong thư trả lời rằng việc đó đã làm xong. Hãy coi đây là một chỗ cần sửa về cách trình bày, không phải một lời phán xét về nghiên cứu của bạn.
MAAS có giúp tôi trả lời nhận xét phản biện không?
Có. Cố vấn Công bố của MAAS đồng hành cùng nhà nghiên cứu Việt Nam qua trọn vòng chỉnh sửa, từ việc đọc hiểu quyết định, soạn thư trả lời, tới việc hoàn thiện bản thảo, theo mô hình Đề cương, Bản nháp, Bản hoàn thiện. MAAS ghép bạn với một cố vấn phù hợp trong vòng 48 giờ khi mạng lưới đã có người sẵn, hoặc khoảng 2 tuần nếu cần tuyển riêng. Bạn có thể đặt lịch tư vấn qua trang liên hệ của chúng tôi.
Sẵn sàng biến "chỉnh sửa lớn" thành "đã chấp nhận"?
Thư quyết định không phải điểm kết của quy trình, nó là chặng mà phần lớn bài Scopus thật sự được giành lấy, thường trong 1 tới 2 vòng chỉnh sửa. Với một người cố vấn đã từng ngồi cả hai phía của bàn phản biện, một danh sách nhận xét trông đáng sợ sẽ thành một bảng việc rõ ràng và trả lời được.
Đặt lịch tư vấn Cố vấn Công bố cùng MAAS →
Bài liên quan
- Nhà nghiên cứu Việt Nam công bố trên tạp chí Scopus Q1 và Q2 bằng cách nào?: hành trình công bố đầy đủ trước khi tới vòng chỉnh sửa
- Nộp bài báo lên tạp chí khoa học bằng cách nào?: chuỗi công đoạn nộp bài dẫn tới vòng phản biện này
- Cẩm nang viết thư gửi ban biên tập: lá thư mở đường cho vòng phản biện
- Bài Scopus đầu tiên mất bao lâu, và khi nào bạn nên bắt đầu?: vòng chỉnh sửa chiếm bao nhiêu trong tổng lịch trình
- Tránh tạp chí săn mồi khi công bố nghiên cứu bằng cách nào?: bước kiểm chứng trước khi nộp
- Dịch vụ Cố vấn Công bố: các bậc dịch vụ cho phần hỗ trợ Scopus Q1 và Q2
References
- Belcher, W. L. (2019). Writing your journal article in twelve weeks: A guide to academic publishing success (2nd ed.). University of Chicago Press.
- Committee on Publication Ethics [COPE]. (n.d.). Guidance for authors. Retrieved June 8, 2026, from https://publicationethics.org/guidance
- Day, R. A., & Gastel, B. (2022). How to write and publish a scientific paper (9th ed.). Cambridge University Press.
- Elsevier. (n.d.). Publish in a journal: navigate the peer review and resubmission process. Retrieved August 22, 2026, from https://www.elsevier.com/researcher/author/submit-your-paper
- Hyland, K. (2016). Academic publishing and the myth of linguistic injustice. Journal of Second Language Writing, 31, 58–69. https://doi.org/10.1016/j.jslw.2016.01.005
- Noble, W. S. (2017). Ten simple rules for writing a response to reviewers. PLOS Computational Biology, 13(10), e1005730. https://doi.org/10.1371/journal.pcbi.1005730
- PLOS. (n.d.). Revising your manuscript and responding to reviewers. Retrieved June 8, 2026, from https://plos.org/resource/revise-your-manuscript/
- Silbiger, N. J., & Stubler, A. D. (2019). Unprofessional reviews disproportionately harm underrepresented groups in STEM. PeerJ, 7, e8247. https://doi.org/10.7717/peerj.8247
- Springer Nature. (n.d.). Responding to reviewers. Retrieved June 8, 2026, from https://www.springernature.com/gp/authors
Bài viết này thuộc chuỗi MAAS Journal dành cho nghiên cứu sinh và nhà nghiên cứu Việt Nam đang học tập ở nước ngoài. Cố vấn Công bố của MAAS là một đối tác cố vấn, chúng tôi đồng hành cùng tác giả theo mô hình Đề cương, Bản nháp, Bản hoàn thiện với phản hồi phát triển từ các cố vấn trình độ tiến sĩ đã công bố trên Scopus. Chúng tôi không viết, không nộp bài, và không bảo đảm bài được chấp nhận thay cho tác giả.