Skip to content
MAAS EdTech, Academic Success Partner
Tư vấnTư vấn
EN EnglishVI Tiếng Việt
Tài nguyên học thuậtỨng tuyển tiến sĩ

Chiến lược ứng tuyển tiến sĩ và tiếp cận giáo sư cho ứng viên Việt Nam

Ba giai đoạn từ nâng cấp đề cương tới tiếp cận giáo sư: academic CV, statement of purpose, danh sách 12 tới 15 giáo sư, và luyện phỏng vấn.

19 phút đọc

Toà nhà đại học cổ
Ảnh minh hoạ

Trang này giúp bạn quyết định nên hoàn thiện research proposal trước hay liên hệ giáo sư trước khi ứng tuyển tiến sĩ ở nước ngoài, biết một proposal ở mức nào thì đủ để gửi đi, và thấy rõ một gói đồng hành ứng tuyển tiến sĩ của MAAS làm những việc gì, dừng lại ở đâu.

Nên viết xong research proposal rồi mới liên hệ giáo sư, hay liên hệ trước?

Trả lời thẳng: Câu trả lời tuỳ vào hệ tuyển sinh của từng khoa. Ở hệ hội đồng, một ban tuyển sinh chung đọc hồ sơ và không giáo sư nào can thiệp được, nên bạn hoàn thiện proposal tới sát hạn nộp. Ở hệ giáo sư quyết, nhiều khoa chỉ nhận hồ sơ khi đã có giáo sư đồng ý, nên bạn liên hệ sớm bằng một bản đang phát triển. Hãy đọc trang tuyển sinh của khoa trước.

Chọn sai trình tự là sai lầm đắt nhất trong một hồ sơ tiến sĩ. Research proposal (đề xuất nghiên cứu) là tài liệu nêu câu hỏi bạn muốn nghiên cứu và cách bạn định trả lời nó. Ở hệ giáo sư quyết, bạn gửi một bản đang phát triển rồi hoàn thiện nó sau khi có phản hồi. Người gửi thư đầu tiên cho giáo sư khi chỉ còn 2 tuần tới hạn nộp, và người dành 4 tháng chuốt một proposal chưa ai yêu cầu được xem, cuối cùng đều mất cùng một thứ, là trọn một kỳ tuyển sinh.

Hệ hội đồng Hệ giáo sư quyết
Ai gật đầu trước Ban tuyển sinh chung của khoa hoặc trường Một giáo sư cụ thể, trước khi khoa nhận hồ sơ
Trình tự đúng Hoàn thiện proposal rồi nộp Liên hệ sớm bằng bản đang phát triển, hoàn thiện sau khi có phản hồi
Vì sao Trong hồ sơ không có chỗ nào để giáo sư can thiệp Một số khoa xếp thư đồng ý của giáo sư vào danh mục giấy tờ bắt buộc
Điều làm hỏng hồ sơ Trễ hạn nộp Tiếp cận khi chưa có gì cụ thể, hoặc tiếp cận quá muộn trong kỳ

Hai hệ này không chia theo vùng địa lý, và đây là chỗ phần lớn hướng dẫn trên mạng nói sai. Tính tới năm 2026, bạn có thể gặp cả hai hệ trong cùng một quốc gia, đôi khi trong cùng một trường. Một số khoa sau đại học ở Nhật xếp thư chấp thuận của giáo sư vào danh mục giấy tờ phải tải lên, và tổ chức một vòng sàng lọc sơ bộ do chính giáo sư thực hiện. Ở nơi khác, một trường kinh doanh tuyển sinh tập trung lại nói rõ ứng viên không cần nêu tên người hướng dẫn, vì nghiên cứu sinh những năm đầu được ghép với một mentor chứ chưa có người hướng dẫn chính thức. Quy tắc này áp theo từng khoa, không áp theo quốc gia. Ai nói với bạn rằng "ở nước X thì luôn liên hệ giáo sư trước" là đang mô tả một thói quen, không phải một yêu cầu. Posselt (2016) quan sát ngay bên trong các hội đồng tuyển sinh tiến sĩ thật và cho thấy hội đồng đọc hồ sơ một cách tổng thể chứ không theo công thức cố định, và phán đoán của riêng một giáo sư về độ phù hợp vẫn có trọng lượng thật ngay cả trong một quy trình tưởng như đã tập trung.

Research proposal ở mức nào thì "đủ để gửi đi"?

Trả lời thẳng: Một bản tóm tắt một trang, kèm một tài liệu khoảng 2.500 tới 3.000 từ nêu câu hỏi nghiên cứu, khoảng trống mà nó nhắm tới và phương pháp bạn định dùng, là đủ để mở lời với giáo sư. Qua mức đó, gọt thêm khi chưa có hồi âm thường là công cốc, vì phản hồi của giáo sư hay làm đổi cách đóng khung vấn đề.

Ngưỡng 2.500 tới 3.000 từ cho lần mở lời là kinh nghiệm làm việc của MAAS, không phải quy định của trường nào. Bản proposal nộp kèm hồ sơ chính thức thì dài hơn và theo quy định riêng của từng chương trình, như University of Edinburgh Business School (n.d.) yêu cầu 1.000 tới 1.500 từ hoặc 3.000 tới 5.000 từ tuỳ chương trình, nên bạn luôn cần đọc đúng trang tuyển sinh của nơi mình nộp.

Chuyện xảy ra với proposal sau khi nộp cũng không bí ẩn như ứng viên vẫn tưởng, vì khá nhiều trường sau đại học công khai bảng chấm mà hội đồng của họ dùng, như bảng của University of Pittsburgh (n.d.) và của Augusta University (2018). Đọc một bảng chấm như vậy trước khi viết là một trong những việc rẻ nhất bạn có thể làm, và lần nào nó cũng sửa cùng một ngộ nhận, rằng proposal được chấm chủ yếu ở chỗ ý tưởng có hay hay không. Tính khả thi cũng được chấm, và đó lại là tiêu chí ứng viên Việt Nam hay xem nhẹ nhất. Một proposal có thể mạnh về học thuật mà vẫn trượt, vì thiết kế nghiên cứu ngầm giả định một nguồn dữ liệu mà ứng viên không có đường nào tiếp cận. Bảng chấm công khai của University of Pittsburgh, chẳng hạn, chấm 4 nhóm tiêu chí riêng biệt theo thang Cao, Trung bình, Thấp thay vì gộp hồ sơ thành một tổng điểm duy nhất.

Cách đọc một proposal như một bộ tiêu chí được chấm riêng không chỉ có trong tuyển sinh, và cách các tiêu chí ấy kết hợp với nhau cũng đáng hiểu. National Institutes of Health (2015) mô tả quy trình bình duyệt tài trợ trong đó người phản biện chấm riêng 5 tiêu chí trên thang 1 tới 9, nhưng điểm tác động tổng thể được quy định rõ là không phải trung bình cộng của chúng, và một hồ sơ không cần mạnh ở mọi hạng mục vẫn có thể được đánh giá là có tác động lớn. Bài học này chuyển được sang proposal tiến sĩ. Thứ giúp hồ sơ thắng là sức mạnh ở đúng tiêu chí quan trọng nhất với công trình đó, chứ không phải sự tròn trịa, không có gì để chê ở mọi tiêu chí.

Một gói đồng hành ứng tuyển tiến sĩ của MAAS gồm những gì?

Trả lời thẳng: Gói gồm 3 giai đoạn qua khoảng 15 buổi 1-1, mỗi buổi 60 phút, diễn ra trực tuyến, đi từ hồ sơ bạn đang có tới một danh sách giáo sư cụ thể và một chiến dịch tiếp cận được quản lý. Tuần 1 tới 3 dành cho hồ sơ, Tuần 4 tới 5 cho danh sách, và tiếp cận bắt đầu từ Tuần 6. Mỗi giai đoạn khép lại bằng sản phẩm cụ thể để bạn kiểm tra.

Cả 15 buổi đều là buổi làm việc 1-1 dài 60 phút, họp trực tuyến, và bảng dưới đây cho thấy mỗi giai đoạn để lại trong tay bạn những gì.

Giai đoạn Thời gian Bạn nhận được gì
Giai đoạn 1 · Nâng cấp hồ sơ và định vị học thuật Tuần 1 tới 3 Research proposal sẵn sàng nộp, academic CV, statement of purpose, báo cáo định vị 2 tới 3 trang, và khung gợi ý cho người viết thư giới thiệu
Giai đoạn 2 · Định vị trường, khoa và giáo sư Tuần 4 tới 5 Bảng 20 tới 30 trường làm riêng cho bạn, bảng định vị 12 tới 15 giáo sư, và kế hoạch tính ngược từ hạn nộp
Giai đoạn 3 · Tiếp cận, theo dõi và luyện phỏng vấn Từ Tuần 6 12 tới 15 thư tiếp cận viết riêng từng người, báo cáo tiến độ hằng tuần, và luyện phỏng vấn kèm nhận xét sau mỗi buổi

Giai đoạn 1 diễn ra thế nào, và vì sao phải bắt đầu từ research proposal?

Giai đoạn 1 bắt đầu từ research proposal vì chất lượng của nó quyết định mọi việc phía sau. Một danh sách giáo sư dựng trên một hướng nghiên cứu còn mơ hồ chỉ cho ra những lá thư mơ hồ, và thư mơ hồ thì không ai hồi âm.

Cố vấn phản biện từng luận điểm trong proposal của bạn rồi hướng dẫn để chính bạn tái cấu trúc nó. Việc này gồm xử lý chỗ mô hình lệch với phương pháp, đối chiếu từng trích dẫn với DOI thật, dựng lại phần phương pháp ở chỗ thiết kế nghiên cứu chưa trả lời nổi câu hỏi như đang viết, và vẽ lộ trình nghiên cứu 4 năm dưới dạng biểu đồ Gantt. CV đi làm được chuyển thành academic CV, tức CV học thuật, trong đó năng lực nghiên cứu và kinh nghiệm giảng dạy được đưa lên trước. Statement of purpose được phản biện và định hướng cấu trúc, nhưng người viết vẫn là bạn.

Giai đoạn 1 còn tạo ra một báo cáo định vị dài 2 tới 3 trang, cùng một thứ mà ứng viên hay bỏ qua nhất, là một câu nêu hướng nghiên cứu cốt lõi dài 15 tới 25 từ, thống nhất cùng cố vấn, đi kèm một phân tích thẳng thắn về chỗ hồ sơ của bạn còn mỏng. Người không nói được mình nghiên cứu gì trong một câu sẽ viết ra 12 lá thư mô tả 12 nhà nghiên cứu khác nhau, và giáo sư nhận ra điều đó.

MAAS dựng danh sách trường và giáo sư bằng cách nào?

MAAS dựng danh sách bằng cách đọc và bằng cách hỏi. 20 tới 30 trường được đối chiếu với bảng xếp hạng quốc gia, rồi đối chiếu tiếp với chính hồ sơ của bạn theo từng điều kiện, để bảng ghi rõ chỗ nào bạn đạt yêu cầu đầu vào và chỗ nào chưa. Ở những khoa mà yêu cầu công bố trên trang còn mập mờ, MAAS viết thư hỏi thẳng khoa, và câu trả lời được lưu ngay trong bảng.

Danh sách 20 tới 30 trường sau đó được thu lại thành bảng định vị 12 tới 15 giáo sư. Với từng người, bộ lọc là 2 hoặc 3 công trình gần nhất chứ không phải trang tiểu sử, vì tiểu sử kể lại một sự nghiệp còn công bố gần đây cho biết người đó đang làm gì lúc này. Bảng định vị ghi mức độ khớp với hướng nghiên cứu của bạn, việc giáo sư hiện có còn nhận nghiên cứu sinh hay không, và nguồn tài trợ họ thật sự có. Sau đó là một kế hoạch tính ngược theo từng tuần từ hạn nộp hồ sơ, và chính bước này biến một mong muốn thành một lịch làm việc.

Chiến dịch liên hệ giáo sư chạy ra sao?

Trả lời thẳng: Thư đi theo đợt, mỗi tuần 4 tới 6 lá, mỗi lá dựng từ việc đối chiếu hướng nghiên cứu của bạn với chính công trình của giáo sư đó, kèm bản tóm tắt proposal một trang. Cả chiến dịch cộng lại khoảng 12 tới 15 lá thư viết riêng, không phải một lần gửi hàng loạt. Bạn duyệt từng lá trước khi thư đi, và tiến độ được báo cho bạn vào thứ Sáu hằng tuần.

Gửi theo đợt là một lựa chọn có chủ đích chứ không phải chuyện hành chính. Một lần gửi hàng loạt không cho bạn học được gì, vì nếu 20 lá thư rơi vào im lặng thì bạn không biết cách đóng khung sai, danh sách sai hay thời điểm sai. Gửi theo đợt cho phép sửa cách đóng khung khi trong danh sách vẫn còn tên để gửi tiếp.

Milkman, Akinola và Chugh (2015) cho thấy im lặng không phải lúc nào cũng do lá thư dở. Nhóm tác giả gửi thư từ những ứng viên tiến sĩ giả định tới 6.548 giảng viên biên chế tại 259 trường đại học hàng đầu nước Mỹ, xin gặp để trao đổi về nghiên cứu trước khi nộp hồ sơ, và công bố kết quả trên Journal of Applied Psychology, trang 1678 tới 1712. Các lá thư có nội dung giống hệt nhau, chỉ khác tên người gửi và thời điểm xin gặp, vậy mà khả năng được hồi âm vẫn thay đổi theo người đứng tên. Vì phần lý do nằm ngoài tầm tay người viết, phần bạn kiểm soát được là độ khớp giữa hướng của mình và hướng của giáo sư, nên MAAS coi lá thư đầu tiên gửi mỗi giáo sư là một tài liệu được soạn kỹ và duyệt lại, chứ không phải một mẫu thư điền tên mới mỗi tuần.

Khi một giáo sư hồi âm, cuộc trao đổi nhanh chóng chuyển sang những điều kiện quyết định cơ hội đó có thật hay không, gồm có tài trợ hay học bổng không, khoa đòi hỏi gì ở proposal, kỳ này có thật còn suất nghiên cứu sinh không, và yêu cầu riêng của nơi đó là gì. MAAS giúp bạn soạn những lá thư trao đổi ấy. Phần luyện phỏng vấn theo sau là phần ứng viên hay để dành rồi tiếc, vì bảo vệ một hướng nghiên cứu bằng tiếng Anh học thuật trước những câu hỏi dồn dập là một kỹ năng khác hẳn với viết ra hướng nghiên cứu đó.

Ai làm việc gì, và MAAS dừng ở đâu?

Trả lời thẳng: Bạn là tác giả của research proposal, là chủ của những lá thư trao đổi và là người ngồi trong buổi phỏng vấn. MAAS phản biện, dựng khung và làm phần nghiên cứu phía sau danh sách, gồm đối chiếu 20 tới 30 trường, định vị 12 tới 15 giáo sư và soạn bản nháp thư gửi tới họ. Thư đi từ hòm thư mang tên bạn, sau khi bạn duyệt.

Có một ranh giới đáng nói thẳng, vì nó bảo vệ bạn chứ không bảo vệ MAAS. Không lá thư nào được gửi trước khi bạn đọc và duyệt, và hồ sơ ứng tuyển hoàn toàn thuộc về bạn. Thư trao đổi là một chuyện, còn hồ sơ ứng tuyển là chuyện khác. Một số trường ghi trong quy định tuyển sinh rằng họ không nhận hồ sơ nộp qua đơn vị trung gian, và giữ quyền từ chối hồ sơ đi qua trung gian mà không cần nêu lý do. Những quy định ấy nói về chuyện đại diện và chuyện nộp hồ sơ, và MAAS không làm việc nào trong hai việc đó. MAAS không nộp hồ sơ thay bạn, không đứng tên đại diện cho bạn, và không có quan hệ nào với bất kỳ trường nào bạn nộp. Mọi hồ sơ đều do chính bạn nộp và đứng tên.

Thư tiếp cận đi từ một hòm thư học thuật mở riêng mang tên bạn cho đợt tìm kiếm này. MAAS vận hành phần gửi và nhắc lại sau khi bạn đã duyệt từng lá, rồi bàn giao hòm thư cho bạn khi kết thúc cùng toàn bộ lịch sử trao đổi, để những mối liên hệ đã dựng được ở lại với bạn. Khoa nào yêu cầu thư liên hệ đầu tiên phải đến từ địa chỉ cá nhân thì MAAS nêu tên khoa đó và soạn sẵn lá thư để bạn tự gửi từ hòm thư của mình. Cách làm này cũng khớp với điều Milkman, Akinola và Chugh (2015) quan sát được, rằng người đứng tên một lá thư ảnh hưởng tới việc nó có được hồi âm hay không. Lá thư phải mang tên bạn, vì giáo sư đánh giá chính bạn qua những lá thư đó.

Xét về thiết kế, bậc tiến sĩ là một kỳ đánh giá năng lực nghiên cứu độc lập của một cá nhân. Quality Assurance Agency for Higher Education (2020) mô tả học vị tiến sĩ đúng theo nghĩa đó, là tạo ra và diễn giải tri thức mới qua nghiên cứu nguyên bản ở mức đủ để vượt qua bình duyệt, tức loại đánh giá chuyên môn độc lập mà National Institutes of Health (2015) mô tả ở phần trên. Một dịch vụ viết thay proposal cho bạn sẽ lấy đi chính thứ đang được đem ra đánh giá.

MAAS không làm gì

  • MAAS không viết research proposal, statement of purpose hay thư giới thiệu thay bạn. MAAS phản biện, dựng cấu trúc và đồng hành.
  • MAAS không nộp hồ sơ thay bạn, không gửi lá thư nào bạn chưa duyệt, và không tự quyết nội dung trao đổi thay bạn.
  • MAAS không hứa bạn sẽ được nhận, được học bổng, hay được một giáo sư cụ thể hồi âm, vì những quyết định đó thuộc về khoa và giáo sư. Nếu cố vấn được ghép chưa hợp với hướng nghiên cứu của bạn, bạn có thể đề nghị đổi cố vấn.
  • MAAS không bao gồm chi phí của bên thứ ba. Lệ phí nộp hồ sơ, lệ phí thi, phí dịch thuật công chứng và phí visa nằm ngoài gói.

Câu hỏi thường gặp

Toàn bộ quá trình mất bao lâu?
Phần có cấu trúc kéo dài khoảng 6 tuần, từ Tuần 1 tới khoảng Tuần 6, sau đó chiến dịch tiếp cận tiếp tục cho tới khi bạn có những hồi âm đáng để hành động. Kỳ tuyển sinh thì do chính các khoa bạn nhắm tới ấn định, và vì vậy kế hoạch tính ngược được dựng ngay ở Giai đoạn 2 chứ không để tới cuối.

MAAS có cam kết một giáo sư sẽ nhận tôi không?
Không, và bạn nên coi bất kỳ đơn vị nào cam kết điều đó là một dấu hiệu cần cảnh giác. Thứ MAAS cam kết được là phần việc, gồm sản phẩm của từng giai đoạn, số giáo sư được phân tích, và số thư được dựng và gửi đi.

Tôi đã có sẵn research proposal và danh sách trường thì MAAS giúp được gì?
Được. Gói được xác định phạm vi theo từng giai đoạn, nên ứng viên đã có proposal chắc tay có thể bắt đầu ngay từ Giai đoạn 2, dựng bảng 20 tới 30 trường và 12 tới 15 giáo sư, thay vì làm lại Giai đoạn 1. Buổi trao đổi đầu tiên (kick-off) dùng để xác định bạn thật sự nên bắt đầu từ giai đoạn nào.

Ai viết thư giới thiệu?
Người giới thiệu của bạn viết. MAAS giúp bạn chọn người giới thiệu có chiến lược và cung cấp khung gợi ý riêng để người đó có cấu trúc mà dựa vào. Đây là cách làm thông thường, và khác hẳn với viết thư thay họ.

Cố vấn được ghép theo ngành của tôi bằng cách nào?
MAAS ghép bạn với một cố vấn đúng chuyên ngành trong vòng 48 giờ khi mạng lưới đã có người phù hợp. Nếu chưa có, MAAS mở một đợt tuyển riêng cho hồ sơ của bạn, và việc này thường mất khoảng 2 tuần. Trong vòng 48 giờ đầu sau buổi kick-off, MAAS cho bạn biết trường hợp của bạn rơi vào đầu nào của khoảng thời gian đó.

Các bài trong cụm này

Dịch vụ và tài nguyên liên quan

Đang phân vân nên viết trước hay liên hệ giáo sư trước? Đặt buổi tư vấn miễn phí 20 phút với đội ngũ tiến sĩ của MAAS. Bạn mang theo hướng nghiên cứu và bản nháp đang có, MAAS sẽ cho bạn biết các khoa bạn nhắm tới đang áp dụng hệ tuyển sinh nào, trước khi bạn dành thêm một tháng cho một trong hai hướng.

References

Augusta University. (2018). Research proposal rubric. https://www.augusta.edu/gradschool/documents/2018-research-proposal-rubric.pdf

Milkman, K. L., Akinola, M., & Chugh, D. (2015). What happens before? A field experiment exploring how pay and representation differentially shape bias on the pathway into organizations. Journal of Applied Psychology, 100(6), 1678–1712. https://doi.org/10.1037/apl0000022

National Institutes of Health. (2015). Scoring system and procedure. https://grants.nih.gov/grants/peer/guidelines_general/scoring_system_and_procedure.pdf

Posselt, J. R. (2016). Inside graduate admissions: Merit, diversity, and faculty gatekeeping. Harvard University Press.

Quality Assurance Agency for Higher Education. (2020). Doctoral degree characteristics statement. https://www.qaa.ac.uk/docs/qaa/quality-code/doctoral-degree-characteristics-statement-2020.pdf

University of Edinburgh Business School. (n.d.). Research proposal guidelines. https://www.business-school.ed.ac.uk/phd/research-proposal-guidelines

University of Pittsburgh. (n.d.). PhD admissions rubric. https://www.play.pitt.edu/sites/default/files/PhD%20Admissions%20Rubric.pdf

Đặt tư vấn miễn phíGặp đội ngũ chuyên gia