International business administration là gì, và học thế nào?

Trả lời thẳng: International business administration là chương trình hoặc học phần dạy cách điều hành một tổ chức hoạt động qua nhiều nước, nên nội dung trải từ chiến lược, tài chính, marketing đến hành vi tổ chức và môi trường quốc tế. Tilburg University (n.d.) là một ví dụ, còn tên gọi và khung học phần thay đổi theo từng trường.

Tilburg University (n.d.) viết rằng chương trình International Business Administration BSc "focuses on all aspects of running a large, global organization, as well as its relationship to the outside world". Câu này cho thấy chữ administration ở đây gần với việc điều hành cả một tổ chức, nên chương trình không dừng ở một chức năng như marketing hay tài chính mà đặt các chức năng ấy cạnh nhau. Chương trình ở trường này kéo dài ba năm và dạy bằng tiếng Anh.

Cụm này có thể hiểu theo hai nghĩa, và bạn nên biết tài liệu đang dùng nghĩa nào. Nghĩa thứ nhất là tên của cả một ngành, gồm nhiều học phần xếp theo năm. Nghĩa thứ hai hẹp hơn, là tên của một học phần nhập môn trong ngành đó hoặc trong một chương trình kinh doanh rộng hơn. Khi đề bài hay giảng viên nhắc đến international business administration, hãy hỏi xem họ đang nói về cả ngành hay về một học phần, vì câu trả lời quyết định bạn cần nhớ bao nhiêu khung lý thuyết.

Cùng một cái tên có thể ứng với những nội dung khác nhau giữa các trường, nên hãy đọc định nghĩa trong đề cương của giảng viên trước, rồi dùng bài này để đối chiếu từng khung với điều thầy cô thực sự dạy.

Trả lời thẳng: Khung học phần khác nhau khá nhiều, nên tên chương trình không cho bạn biết bạn sẽ học gì. Tilburg University (n.d.) và Constructor University (2022) cùng dùng tên International Business Administration nhưng chia học phần theo hai cách, còn RMIT University Vietnam (n.d.) gọi là International Business và xếp nó thành một trong chín chuyên ngành của một bằng cử nhân kinh doanh. Bạn nên mở đề cương của trường mình.

Bảng dưới đặt ba chương trình cạnh nhau theo trang công bố của từng trường. Các ô ở cột giữa lấy từ tài liệu của trường, còn phần nhận xét bên dưới bảng là tổng hợp của bài này.

Nhận xét của bài này là hai trường châu Âu trong bảng dùng chữ administration, còn RMIT University Vietnam (n.d.) dùng International Business, nhưng ba trường là mẫu quá nhỏ để kết luận về cách đặt tên nói chung. Nếu bạn thắc mắc international business administration khác business administration hay international business ở điểm nào, bài này chưa tìm được nguồn nào phân định chính thức cho các tên gọi ấy. Cách làm thực tế là so danh sách học phần, vì danh sách mới cho biết chương trình dạy gì.

Constructor University (2022) cho biết các module nhập môn của năm một chia đôi, một nửa là nền tảng của international business administration như khái niệm quản trị, lý thuyết quốc tế hoá doanh nghiệp và nguyên lý tài chính kế toán, nửa còn lại là kinh tế vi mô và vĩ mô. Tilburg University (n.d.) thì đưa thống kê và hành vi tổ chức vào ngay năm một, bên cạnh Microeconomics for IBA và International Economics. Hai cách chia này dẫn đến kỳ thi khác nhau, nên bạn không nên dùng ghi chú của bạn học ở trường khác mà không kiểm tra.

Trả lời thẳng: Các chương trình công bố thường gồm nhiều nhóm xếp chồng lên nhau, gồm nền tảng quản trị, tài chính, kinh tế, phương pháp nghiên cứu và các học phần quốc tế như quản lý liên văn hoá. Tilburg University (n.d.) và Constructor University (2022) đều đặt nền tảng quản trị và tài chính ở năm đầu, còn học phần quốc tế nâng cao đến sau. Cách gom nhóm này là tổng hợp của bài.

Ở Tilburg University (n.d.), nhóm nền tảng quản trị có các học phần Foundations of International Strategy, Marketing Management for IBA và Organizational Behavior for IBA, nhóm tài chính có Finance and Investment ở năm một và Corporate Finance for IBA ở năm hai, còn nhóm phương pháp có Statistics 1 for IBA ở năm một và International Business Research for IBA ở năm hai. Học phần Operations and Supply Chain Management cũng nằm ở năm hai, còn Strategic Management for IBA 3 tín chỉ và International Business and Economics 6 tín chỉ xuất hiện ở năm ba.

Constructor University (2022) tổ chức khác. Năm hai, sinh viên chọn từ sáu module CORE gồm International Strategic Management, Marketing, Applied Project Management, Digital Transformation and Information Economy, Entrepreneurship and Innovation, và Organization and Human Resource Management. Vì vậy hai sinh viên cùng ngành ở Constructor có thể có bảng điểm với danh sách module khác nhau, trong khi chương trình Tilburg University (n.d.) cho thấy một bảng học phần cố định hơn ở hai năm đầu.

Hill (2023) cho thấy cách sách giáo trình gom cùng loại kiến thức. Ấn bản 14 của International business: Competing in the global marketplace có hai mươi chương chia thành sáu phần nội dung, cộng một phần case tổng hợp ở cuối sách. Các phần nội dung bắt đầu từ toàn cầu hoá rồi đi qua khác biệt giữa các quốc gia, môi trường thương mại và đầu tư, hệ thống tiền tệ, chiến lược và cấu trúc, cuối cùng là các chức năng kinh doanh quốc tế. Bạn không cần đọc hết hai mươi chương để làm bài, nhưng mục lục này là một tấm bản đồ tiện để biết học phần của mình nằm ở đâu.

Trả lời thẳng: Ba khung hay gặp trả lời ba câu hỏi khác nhau. Johanson và Vahlne (1977) giải thích doanh nghiệp mở rộng ra nước ngoài từng bước theo tri thức tích luỹ được. Dunning (1988) giải thích hoạt động sản xuất ở nước ngoài qua ba lợi thế ownership, internalization và location. Ghemawat (2001) so sánh thị trường theo bốn khoảng cách là cultural, administrative, geographic và economic.

Bảng dưới sắp xếp ba khung theo câu hỏi mà mỗi khung trả lời. Cột "Dễ nhầm ở chỗ nào" là tổng hợp của bài này từ các nguồn, không phải lời của tác giả.

Johanson và Vahlne (1977) viết rằng "lack of such knowledge is an important obstacle to the development of international operations", tức thiếu tri thức về thị trường nước ngoài là trở ngại quan trọng, và tri thức ấy chủ yếu đến từ chính hoạt động ở nước ngoài. Mô hình của họ vì thế đi theo hướng cam kết tăng dần, tức doanh nghiệp học trước rồi mới cam kết thêm. Khi bài thi hỏi vì sao một công ty vào thị trường mới bằng cách thận trọng, khung này là điểm xuất phát tự nhiên.

Dunning (1988) tách lời giải thích thành ba nhánh là lợi thế sở hữu, nội bộ hoá thị trường và lợi thế địa điểm. Cùng bài báo cũng thừa nhận khung này chỉ có sức giải thích và dự đoán hạn chế cho từng loại sản xuất quốc tế cụ thể, vì tính khái quát của nó. Điều đáng nhớ khi làm bài là dùng OLI để tổ chức lập luận, rồi bổ sung bằng dữ kiện của case, chứ không coi ba chữ cái như câu trả lời.

Ghemawat (2001) cho rằng khoảng cách không chỉ là địa lý, và các công ty thường đánh giá quá cao sức hấp dẫn của thị trường nước ngoài. Ông nêu rằng khi các yếu tố khác như nhau, thương mại giữa các nước chung ngôn ngữ lớn gấp ba lần thương mại giữa các nước không có ngôn ngữ chung. Constructor University (2022) cho biết sau module Introduction to International Business, sinh viên biết dùng công cụ PEST, CAGE, International Market Selection và Modes of Entry, nên CAGE có thể xuất hiện cùng ba công cụ còn lại trong cùng một bài.

Trả lời thẳng: Có thể ôn theo sáu bước bám bố cục của giáo trình, đi từ bối cảnh toàn cầu hoá và sự khác biệt giữa các nước, qua thương mại, tiền tệ và chiến lược, rồi dừng ở các chức năng kinh doanh. Thứ tự này lấy từ mục lục của Hill (2023), là một cách sắp xếp của một cuốn giáo trình chứ không phải quy chuẩn, nên bạn cần đối chiếu với đề cương của trường mình.

Mỗi bước dưới đây ứng với một phần nội dung trong ấn bản 14 của cuốn sách do Hill (2023) viết, còn phần case tổng hợp ở cuối sách dùng để luyện sau cùng.

1. Đọc phần một về toàn cầu hoá để có vốn từ chung và hiểu vì sao môn học tồn tại.
2. Đọc phần hai về khác biệt quốc gia, gồm các chương từ 2 đến 5, rồi ghép với khung CAGE của Ghemawat (2001) để biết mình đang so sánh những chiều nào.
3. Đọc phần ba về môi trường thương mại và đầu tư toàn cầu, các chương từ 6 đến 9, và nối với bài cách học môn international trade nếu học phần của bạn có thêm lý thuyết thương mại.
4. Đọc phần bốn về hệ thống tiền tệ toàn cầu, các chương từ 10 đến 12, và xem thêm bài cách học international payment nếu đề cương có tỉ giá và thanh toán.
5. Đọc phần năm về chiến lược và cấu trúc của kinh doanh quốc tế, các chương từ 13 đến 15, rồi đặt Johanson và Vahlne (1977) cùng Dunning (1988) vào đúng chỗ.
6. Đọc phần sáu về các chức năng kinh doanh quốc tế, các chương từ 16 đến 20, và luyện bằng một case ngắn.

Với trường mà đề cương không dùng sách của Hill, bạn có thể giữ nguyên ý tưởng của thứ tự này, tức đi từ bối cảnh đến chiến lược rồi đến chức năng, và thay tên chương bằng tên chương của sách bạn được giao. Với trường kiểm tra bằng case như phần tiếp theo, hãy chuyển sang luyện case sớm hơn, thay vì đợi đọc hết sáu phần.

Trả lời thẳng: Một bài case analysis nên đi qua sáu giai đoạn là hiểu case, xác định vấn đề cốt lõi, phân tích bằng khung lý thuyết của môn, xét các phương án, chọn phương án và đưa ra đề xuất. UNSW Business School (n.d.) mô tả đúng sáu giai đoạn này và nhấn mạnh phải phân biệt triệu chứng với vấn đề chính.

UNSW Business School (n.d.) nêu rằng "there is no one correct answer to any case analysis", nghĩa là không có một đáp án đúng duy nhất cho một bài case. Điểm này có hệ quả trực tiếp cho môn international business administration, vì bạn được chấm theo lập luận bạn dựng bằng khung và dữ kiện, chứ không vì chọn trùng quyết định của công ty thật.

Danh sách dưới đây là cách bài này triển khai sáu giai đoạn của UNSW Business School (n.d.) thành việc cụ thể, nên chi tiết trong từng bước là gợi ý của bài chứ không phải lời của tài liệu đó.

1. Đọc case hai lần, lần đầu để nắm bối cảnh, lần sau để gạch dữ kiện về quy mô, thị trường, đối thủ và ràng buộc.
2. Viết một câu nêu vấn đề cốt lõi, rồi tự hỏi câu đó là nguyên nhân hay chỉ là triệu chứng.
3. Chọn khung hợp với câu hỏi, ví dụ CAGE khi đề hỏi chọn thị trường hoặc OLI khi đề hỏi sản xuất ở nước ngoài, và nói rõ vì sao chọn.
4. Nêu ít nhất hai phương án và so sánh chúng bằng cùng một tiêu chí.
5. Chọn một phương án và giải thích vì sao bỏ các phương án còn lại.
6. Viết đề xuất cụ thể đủ để người đọc biết phải làm gì tiếp theo.

Cấu trúc trình bày tuỳ yêu cầu của giảng viên, nên bài này không đưa ra mẫu cố định. Hãy kiểm tra rubric của trường bạn để biết bài case có cần phần giới thiệu và danh mục tài liệu tham khảo riêng hay không, và nhớ rằng bài của bạn do bạn làm và nộp.

Trả lời thẳng: Bốn lỗi hay gặp là coi tên chương trình quyết định nội dung, chỉ nhìn khoảng cách địa lý, nhầm triệu chứng với vấn đề chính và dùng một khung như chân lý. Các nguồn đã dẫn là cơ sở cho cách sửa của từng lỗi, còn việc chọn ra bốn lỗi này là gợi ý của bài.

Lỗi đầu tiên dễ gặp vì ba chương trình trong bảng ở phần trước có tên gần giống nhau mà khung rất khác. Một sinh viên chép ghi chú từ bạn học ở trường khác có thể thấy ghi chú nhắc đến một học phần mà chương trình của mình xếp ở năm khác hoặc không có, và không biết vì sao. Cách tránh là luôn bắt đầu từ danh sách học phần của chính trường mình.

Lỗi thứ hai và thứ ba thường đi cùng nhau trong bài case. Ghemawat (2001) lưu ý rằng khoảng cách không chỉ là địa lý và các công ty thường đánh giá quá cao sức hấp dẫn của thị trường nước ngoài, nên một bài chỉ nói hai nước ở xa nhau đã bỏ qua phần lớn bức tranh. UNSW Business School (n.d.) cũng nhắc người phân tích phải xác định vấn đề cốt lõi thay vì dừng ở biểu hiện, vì đề xuất xây trên một triệu chứng sẽ không giải quyết được nguyên nhân.

Trả lời thẳng: Trong các chương trình bài này đã đọc, ba môn này là các mảnh của cùng một chương trình. Tilburg University (n.d.) có Comparative and Cross-Cultural Management for IBA ở năm hai, RMIT University Vietnam (n.d.) liệt kê Cross Cultural Management và International Payments trong chín học phần cốt lõi của chuyên ngành, còn Hill (2023) dành cả một phần cho thương mại và đầu tư toàn cầu. Bạn nên đọc từng môn theo bài riêng.

Bài này không dạy lại từng môn, để tránh chép lại những phần đã có chỗ riêng. Phần văn hoá, gồm các khung so sánh quốc gia và cách dùng chúng trong bài, nằm ở bài cách học cross cultural management. Phần dòng tiền và chứng từ nằm ở bài cách học international payment, còn lý thuyết thương mại nằm ở bài cách học môn international trade.

Nếu học phần của bạn gắn với một mã môn cụ thể, các bài hướng dẫn riêng sẽ sát đề hơn. Bài BUSI1695 nói về môi trường kinh doanh quốc tế, bài BUSM3311 về kinh doanh toàn cầu, còn bài ECON1269 về thương mại quốc tế trong bối cảnh kinh tế rộng hơn. Hai bài chức năng bạn có thể đọc thêm là cách học marketing management và cách học managing people.

Khung nào cũng học thuộc được, còn áp vào case là một kỹ năng khác, nên hãy thử ba thao tác trên giấy. Viết một câu nêu vấn đề cốt lõi của case rồi tự hỏi câu đó là nguyên nhân hay triệu chứng. Chọn một khung, viết ra ba dữ kiện của case khớp với từng thành phần của khung, và nếu có thành phần nào không có dữ kiện thì ghi rõ chỗ trống ấy. Sau cùng, nêu đúng điểm bạn vướng, chẳng hạn "em chưa biết khi nào dùng CAGE thay vì OLI trong case này", để lần trao đổi sau bắt đầu từ chỗ vướng thật chứ không phải từ câu "em không hiểu môn này".

Khi các thao tác đó vẫn chưa giúp bạn áp khung vào case, bạn có thể xem trang gia sư đại học 1:1 theo môn của MAAS để học cùng một chuyên gia theo từng buổi. Buổi học có hai độ dài là 60 hoặc 90 phút, đăng ký lẻ hoặc theo gói. Gia sư giảng để bạn hiểu và tự làm được bài của mình, nên dịch vụ không dành cho người muốn bài hoàn tất ngay trong buổi. Buổi tư vấn miễn phí 20 phút giúp bạn kiểm tra trước xem cách học này có hợp với môn và chỗ bạn đang vướng không. Trang dịch vụ nêu MAAS thường ghép gia sư trong 48 giờ, và nếu danh sách chưa có chuyên gia học thuật phù hợp thì MAAS phải tuyển thêm nên thời gian có thể kéo dài khoảng hai tuần.

Đọc tiếp

• Cách học cross cultural management ra sao khi môn dạy bằng tiếng Anh?
• Cách học international payment ra sao khi môn dạy bằng tiếng Anh?
• BUSM2716 Managing Multinational Enterprises: hướng dẫn assignment