Cách học cross cultural management ra sao khi môn dạy bằng tiếng Anh?

Trả lời thẳng: Cross cultural management là môn học và lĩnh vực xem xét việc quản lý con người và tổ chức khi những người làm việc cùng nhau đến từ các nền văn hoá khác nhau, trong một công ty hay giữa các công ty. Theo hướng dẫn môn học của Macquarie University (n.d.), môn này kiểm tra qua ba bài, gồm phân tích một bài báo truyền thông, một bài viết ứng dụng và một tình huống tổ chức.

Macquarie University (n.d.) nêu bốn learning outcome cho môn này. Bạn cần nhận diện và áp dụng được các khung lý thuyết xuyên văn hoá, giải thích được sự đa dạng văn hoá tác động đến quản trị ra sao, phân tích phản biện qua tình huống, và truyền đạt được ảnh hưởng của góc nhìn văn hoá lên doanh nghiệp đa quốc gia. Các chủ đề của môn trải từ ý nghĩa của văn hoá trong quản trị quốc tế sang đạo đức, giao tiếp và đàm phán, quản trị đội ngũ quốc tế, đánh giá và thưởng, rồi động viên và lãnh đạo xuyên văn hoá.

Bảng dưới đặt ba bài đánh giá của môn này tại Macquarie University cạnh nhau. Các ô lấy từ hướng dẫn môn học của trường, còn cột cuối là cách bài này đọc con số đó.

Cơ cấu này thuộc về một trường, nên đề của bạn có thể khác. Trước khi lập kế hoạch học, bạn hãy mở hướng dẫn môn học của chính mình và chép lại tỷ trọng, giới hạn chữ cùng các learning outcome. Bài này cũng chưa tìm được nghiên cứu mở nào riêng về sinh viên Việt Nam học môn này bằng tiếng Anh, nên các kết quả nghiên cứu ở dưới không đo trên nhóm người học đó. Mẫu của các nguồn khác nhau, từ quản lý và người đi làm trong dự án GLOBE và một phần nghiên cứu của Taras, Kirkman và Steel (2010), đến người học ở những bối cảnh giáo dục khác trong Ang và cộng sự (2007) và Dunlosky và cộng sự (2013), và mỗi chỗ đều ghi rõ mẫu là ai.

Trả lời thẳng: Bạn nên học Hofstede trước, vì Hofstede (2011) cho sáu chiều để so sánh các quốc gia và đó là điểm xuất phát dễ nắm. Sau đó học GLOBE, nơi House và cộng sự (2004) đo 62 nền văn hoá, rồi học Meyer (2014) cuối cùng, vì tám thang của Meyer gần với tình huống quản lý hằng ngày. Không nguồn nào quy định thứ tự này, đó là cách sắp xếp MAAS gợi ý.

Hofstede (2011) mô tả sáu chiều ở cấp quốc gia. Đó là khoảng cách quyền lực (power distance), né tránh bất định (uncertainty avoidance), chủ nghĩa cá nhân hay tập thể (individualism và collectivism), nam tính hay nữ tính (masculinity và femininity), định hướng dài hạn hay ngắn hạn (long-term và short-term orientation), và hưởng thụ hay kiềm chế (indulgence và restraint). Vì đề và bài giảng của bạn dùng tiếng Anh, bạn nên nhớ cả tên tiếng Anh của sáu cặp này.

House và cộng sự (2004) báo cáo dự án GLOBE, một chương trình kéo dài mười năm với 160 học giả từ năm 1994, khảo sát 62 nền văn hoá và hơn 17.000 quản lý cấp trung ở ngân hàng, chế biến thực phẩm và viễn thông. Meyer (2014) dựa trên công việc ở INSEAD và đề xuất tám thang, trong đó có cách giao tiếp (communicating) và cách đưa phản hồi (evaluating), để người quản lý đặt hai nền văn hoá cạnh nhau trên từng thang.

Bảng dưới gom ba khung theo bốn cột. Ba cột đầu lấy từ chính các nguồn, còn cột cuối là giới hạn mà bài này gợi ý bạn nêu khi viết.

Khi học mỗi khung, bạn nên ghi lại ba điều và học thuộc ba điều đó thay cho cả đoạn mô tả. Điều thứ nhất là khung đo cái gì. Điều thứ hai là mẫu của khung gồm những ai. Điều thứ ba là chỗ khung dễ bị bác, vì phần cuối này chính là thứ mà bài đánh giá đòi hỏi, như mục tiếp theo sẽ nói.

Trả lời thẳng: Điểm số văn hoá của một quốc gia chỉ mô tả mức trung bình của cả nhóm và không cho biết một người cụ thể nghĩ hay hành xử ra sao. Hofstede (2011) viết rằng "dimensions depend on the level of aggregation", nghĩa là các chiều phụ thuộc vào mức độ gộp dữ liệu, nên một điểm quốc gia không thay được việc quan sát người cụ thể.

Hofstede (2011) cũng cảnh báo không nhầm các chiều quốc gia với khác biệt giá trị ở cấp cá nhân. Hai loại số liệu này đo hai thứ khác nhau, nên một điểm cao về chủ nghĩa tập thể của một nước không cho phép bạn kết luận rằng một nhân viên đến từ nước đó sẽ hành xử theo kiểu tập thể.

Taras, Kirkman và Steel (2010) tổng hợp 598 nghiên cứu với hơn 200.000 cá nhân, và họ chỉ xét bốn chiều gốc của Hofstede từ năm 1980, không xét sáu chiều của phiên bản sau. Họ xét giá trị văn hoá do từng cá nhân báo cáo chứ không kiểm tra điểm quốc gia với hành vi cá nhân, và tính được hiệu ứng trung bình ở cấp cá nhân là rho bằng 0,18. Họ thấy sức dự đoán của các chiều này đối với hiệu suất, vắng mặt và nghỉ việc thấp hơn nhân cách và nhân khẩu học, nhưng lại cao hơn đối với cam kết với tổ chức, nhận diện với tổ chức, hành vi công dân tổ chức và thái độ làm việc nhóm. Giới hạn của kết quả này cần nói rõ: nó áp cho bốn chiều gốc, không áp cho cả sáu chiều.

Theo cách hiểu của MAAS, điểm mấu chốt cho bài viết là tách hai câu hỏi. Câu hỏi thứ nhất là nhóm quốc gia này có xu hướng gì, và các khung trả lời được. Câu hỏi thứ hai là nhân vật trong tình huống này sẽ làm gì, và câu hỏi đó cần bằng chứng trong chính tình huống.

Trả lời thẳng: Học cách phản biện một khung quan trọng hơn chỉ thuộc nó, vì bài đánh giá thường chấm khả năng lập luận chứ không chấm việc liệt kê khung. Theo Macquarie University (n.d.), bài viết ứng dụng cần tích hợp lý thuyết, phê bình và suy luận dựa trên bằng chứng. McSweeney (2002) là một ví dụ về bài đặt nghi vấn với mô hình của Hofstede, nên mỗi khung nên được học cùng giới hạn của nó.

McSweeney (2002) nghi ngờ giả định rằng văn hoá quốc gia tác động đồng nhất và có tính nhân quả lên kết quả của tổ chức, theo phần tóm tắt của bài. Bài này chỉ mở được phần tóm tắt, không mở được toàn văn, nên MAAS chỉ nêu đúng điều phần tóm tắt nói và khuyên bạn đọc toàn văn nếu giảng viên giao bài đó. Taras và cộng sự (2010) cho thấy một hướng dựa trên dữ liệu thay vì lập luận, vì họ đo giá trị văn hoá của từng cá nhân và thấy sức dự đoán khác nhau theo loại kết quả, với hiệu ứng trung bình rho bằng 0,18. Đó không phải phép kiểm tra điểm quốc gia, và việc đọc con số ấy là hiệu ứng khiêm tốn chỉ là cách hiểu của MAAS.

Bạn có thể phản biện một khung theo ba bước. Cách chia này là gợi ý của MAAS, không phải quy trình của nguồn nào:

1. Nêu khung và nói nó đo cái gì, ví dụ nói rõ khoảng cách quyền lực là một trong sáu chiều quốc gia của Hofstede (2011).
2. Nêu một giới hạn có nguồn, như Hofstede (2011) cảnh báo điểm quốc gia không mô tả cá nhân, hoặc Taras và cộng sự (2010) cho thấy giá trị văn hoá của cá nhân dự đoán các kết quả với sức mạnh khác nhau tuỳ loại kết quả.
3. Đối chiếu với bằng chứng trong tình huống, rồi kết luận khung giúp giải thích được đến đâu.

Để thấy cách ba bước vận hành, hãy xét một tình huống giả định do bài này dựng ra, không bắt nguồn từ một khách hàng nào. Giả sử đề đưa ra một quản lý gửi phản hồi rất thẳng cho nhân viên trong một công ty nhiều quốc tịch và hỏi vì sao nhóm căng thẳng. Bạn có thể dùng thang đưa phản hồi của Meyer (2014) để mô tả sự khác nhau về cách nói thẳng, dùng khoảng cách quyền lực của Hofstede (2011) để hỏi về vai trò cấp bậc, rồi dành một đoạn nêu rằng điểm quốc gia không chứng minh được nhân viên cụ thể này nghĩ gì. Đoạn cuối đó là phần phản biện mà bài đánh giá thường cần.

Trả lời thẳng: Cultural intelligence là khả năng hoạt động hiệu quả trong những bối cảnh đa dạng về văn hoá, và nó cho bạn một cách mô tả nhà quản lý theo năng lực. Ang và cộng sự (2007) tách khái niệm thành bốn chiều là metacognitive, cognitive, motivational và behavioural, rồi cho thấy các chiều khác nhau dự đoán những loại kết quả khác nhau.

Ang và cộng sự (2007, tr. 335) định nghĩa cultural intelligence là "capability to function effectively in culturally diverse settings". Nhóm tác giả xây thang đo CQS trên mẫu 1.360 người, rồi kiểm chứng trong ba nghiên cứu ở Mỹ và Singapore với N bằng 794. Mẫu như vậy không phải sinh viên Việt Nam, nên bạn dùng kết quả như một khung để mô tả chứ không như một phép đo trên người học ở Việt Nam.

Bảng dưới đọc lại kết quả của Ang và cộng sự (2007) theo từng chiều.

Theo cách hiểu của MAAS, khi đề yêu cầu bạn đánh giá một nhà quản lý, bốn chiều này cho bạn bốn câu hỏi để hỏi về bằng chứng trong tình huống. Nhà quản lý có biết mình đang suy nghĩ theo giả định văn hoá nào không, có hiểu bối cảnh của người đối diện không, có động lực thích nghi không, và có thay đổi hành vi khi cần không. Cách dùng này là suy luận của bài, vì Ang và cộng sự (2007) không viết hướng dẫn cho bài đánh giá.

Trả lời thẳng: Tự kiểm tra và chia nhỏ việc ôn ra nhiều buổi hiệu quả hơn đọc lại hay gạch chân. Dunlosky và cộng sự (2013) xếp luyện tập kiểm tra và học phân bổ theo thời gian ở mức hữu dụng cao trong 10 kỹ thuật họ đánh giá, còn đọc lại và gạch chân ở mức thấp, nhưng nghiên cứu này không riêng cho môn quản trị đa văn hoá.

Dunlosky, Rawson, Marsh, Nathan và Willingham (2013) đánh giá 10 kỹ thuật học phổ biến dựa trên bằng chứng từ tâm lý học nhận thức và giáo dục. Nhóm tác giả xếp elaborative interrogation, self-explanation và interleaved practice ở mức trung bình. Cũng theo Dunlosky và cộng sự (2013), tóm tắt, gạch chân, mẹo ghi nhớ bằng từ khoá, dùng hình ảnh và đọc lại đều ở mức hữu dụng thấp.

Có một giới hạn cần nói thẳng. Trong các nguồn bài này đã mở, không có nghiên cứu nào về riêng môn cross cultural management, nên cột cuối của bảng là gợi ý của bài chứ không phải kết quả đo trên môn này. Điều bằng chứng ủng hộ là các kỹ thuật học nói chung, và việc áp chúng vào ba khung là suy luận hợp lý.

Trả lời thẳng: Bạn nên chia tuần theo ba việc là đọc và ghi khung, tự kiểm tra, rồi áp khung vào một tình huống cụ thể. Với cơ cấu 40%, 30% và 30% trong hướng dẫn môn học của Macquarie University (n.d.), bài phân tích bài báo nặng hơn mỗi bài còn lại. Kế hoạch này là gợi ý của MAAS, và bạn cần đối chiếu tỷ trọng của chính môn mình.

Bảng sau xếp một tuần học theo ba việc đó, với cột kỹ thuật lấy từ Dunlosky và cộng sự (2013). Cách chia tuần là đề xuất của bài này.

Macquarie University (n.d.) giới hạn bài phân tích bài báo ở 2.000 chữ và bài viết ứng dụng ở 1.650 chữ, nên không bài nào đủ chỗ cho mọi khung. Vì vậy việc chọn hai hoặc ba khung hợp với tình huống quan trọng hơn việc liệt kê tất cả. Với phần trình bày tình huống kéo dài 20 đến 30 phút, trong đó phần cá nhân chiếm 20% và phần nhóm chiếm 10%, bạn không nên chỉ dựa vào nhóm, vì theo cách hiểu của MAAS phần cá nhân nặng gấp đôi và đòi bạn tự nắm được khung mình nói.

Bạn có thể bắt đầu bằng danh sách ba khung ở trên, đánh dấu khung nào mình chưa kể lại được cho một người chưa học môn này. Với mỗi khung còn thiếu, bạn che ghi chú và tự viết khung đó đo gì, mẫu là ai và bị bác ở đâu. Cuối cùng, bạn ghi chính xác chỗ mình kẹt, chẳng hạn "em hiểu điểm khoảng cách quyền lực nhưng chưa biết nên nêu giới hạn ở đoạn nào của bài" thay cho câu chung chung "em không hiểu cross cultural management", vì câu hỏi cụ thể giúp người giải đáp trả lời đúng chỗ.

Nếu phần áp khung vào tình huống vẫn chưa thông dù đã tự kiểm tra và lập lịch ôn, trang gia sư 1:1 theo môn của MAAS dành cho sinh viên đại học và học viên thạc sĩ đang học một môn dạy bằng tiếng Anh. Gia sư kèm bạn trong buổi 60 hoặc 90 phút, bạn chọn học lẻ từng buổi hay theo gói. Gia sư chỉ giúp bạn hiểu để tự làm bài, nên nếu bạn muốn nhận bài đã xong ngay trong buổi học thì đây không phải dịch vụ dành cho bạn. Theo trang đó, thời gian ghép gia sư thường trong 48 giờ, và nếu trong danh sách chưa có chuyên gia học thuật phù hợp thì MAAS phải tuyển thêm, khi đó thời gian ghép có thể kéo dài khoảng hai tuần. Nếu muốn hỏi trước, bạn đặt buổi tư vấn miễn phí 15 phút và cho biết môn học cùng phần đang vướng.

Đọc tiếp

• BUSM4699 Cross Cultural Management: làm assignment thế nào?
• BUSM2716 Managing Multinational Enterprises: bắt đầu bài thế nào?
• Business ethics là gì, và nên học môn này thế nào?