◆ Trích dẫn và tài liệu tham khảo
Trích dẫn APA 7th đúng chuẩn nghĩa là làm cho hai nửa luôn khớp nhau, gồm một trích dẫn ngắn trong bài (in-text citation) nêu tác giả và năm, và một mục đầy đủ trong danh mục tài liệu tham khảo (reference list) xếp theo bảng chữ cái ở cuối bài. Khi hai nửa này "nói chuyện" được với nhau, bạn đã giải quyết phần lớn những gì người chấm (marker) kiểm tra ở phần trích dẫn.
Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn trích dẫn theo APA 7th từ những quy tắc cơ bản trong bài cho tới cách trích dẫn công cụ AI, qua những câu hỏi mà cố vấn MAAS hay được du học sinh hỏi nhất. Với du học sinh ở các trường Anh và Úc, trích dẫn sạch là phần điểm dễ kiếm nhất nhưng cũng dễ mất nhất. Người chấm coi nó như dấu hiệu của sự cẩn thận học thuật, và lỗi trích dẫn là nguyên nhân hay gặp dẫn tới câu hỏi về liêm chính học thuật (academic integrity), kể cả khi bài hoàn toàn do bạn tự làm. Nếu bạn đang băn khoăn ai được đứng tên tác giả trên một bài báo, bài về tiêu chí đứng tên tác giả và ORCID trả lời riêng câu hỏi đó. Trích dẫn đúng chuẩn APA còn phải đi cùng một cấu trúc bài rõ ràng, nên cách viết report ở đại học là bài đọc kèm hợp lý. Với riêng danh mục tài liệu, viết annotated bibliography cho thấy một dạng bài mà mọi mục đều là một trích dẫn đầy đủ.
◆ Phần 1 / 8 · Công cụ
Grady, J. S., Her, M., Moreno, G., Perez, C., & Yelinek, J. (2019). Emotions in storybooks: A comparison of storybooks that represent ethnic and racial groups in the United States. Psychology of Popular Media Culture, 8(3), 207–217. https://doi.org/10.1037/ppm0000185
(Grady et al., 2019)Grady et al. (2019)Trả lời trực tiếp: Mọi loại nguồn đều đi theo cùng một thứ tự là tác giả, ngày, tiêu đề, nguồn, rồi mỗi loại thêm phần riêng của nó: số trang với bài báo, lần xuất bản với sách, biên tập viên với chương sách, tên website với trang web. Sáu ví dụ dưới đây mỗi ví dụ một loại. Bấm nút trên ví dụ nào thì ví dụ đó được nạp vào công cụ để bạn thay bằng thông tin của mình.
Bằng chứng: Cả sáu ví dụ làm theo các mục mẫu in sẵn trên trang reference của APA Style do American Psychological Association (n.d.) đăng, gồm bài báo tạp chí, sách, chương sách, trang web, báo cáo của tổ chức và luận án.
Grady, J. S., Her, M., Moreno, G., Perez, C., & Yelinek, J. (2019). Emotions in storybooks: A comparison of storybooks that represent ethnic and racial groups in the United States. Psychology of Popular Media Culture, 8(3), 207–217. https://doi.org/10.1037/ppm0000185
(Grady et al., 2019) Grady et al. (2019)
Điểm cần để ý. Cả năm tác giả đều có mặt trong mục tham khảo, và có dấu phẩy trước dấu &. Trong bài viết, trích dẫn chỉ nêu tác giả đầu cùng et al. ngay từ lần nhắc đầu tiên.
Jackson, L. M. (2019). The psychology of prejudice: From attitudes to social action (2nd ed.). American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/0000168-000
(Jackson, 2019) Jackson (2019)
Điểm cần để ý. Tên sách in nghiêng, còn lần xuất bản đặt trong ngoặc và không in nghiêng. Không ghi nơi xuất bản, và không có dấu chấm sau DOI.
Dillard, J. P. (2020). Currents in the study of persuasion. In M. B. Oliver, A. A. Raney, & J. Bryant (Eds.), Media effects: Advances in theory and research (4th ed., pp. 115–129). Routledge.
(Dillard, 2020) Dillard (2020)
Điểm cần để ý. Lần xuất bản và số trang nằm chung một cặp ngoặc. Tên biên tập viên không đảo ngược: chữ cái đầu đứng trước, họ đứng sau.
U.S. Census Bureau. (n.d.). U.S. and world population clock. U.S. Department of Commerce. Retrieved January 9, 2020, from https://www.census.gov/popclock/
(U.S. Census Bureau, n.d.) U.S. Census Bureau (n.d.)
Điểm cần để ý. Trang không có ngày nên dùng n.d. Trang này được thiết kế để thay đổi liên tục và chưa được lưu trữ, nên mới thêm ngày truy cập.
National Cancer Institute. (2019). Taking time: Support for people with cancer (NIH Publication No. 18-2059). U.S. Department of Health and Human Services, National Institutes of Health. https://www.cancer.gov/publications/patient-education/takingtime.pdf
(National Cancer Institute [NCI], 2019) National Cancer Institute (NCI, 2019)
Điểm cần để ý. Cơ quan viết báo cáo là tác giả, còn các cơ quan cấp trên đứng ở vị trí nhà xuất bản. Chữ viết tắt chỉ dùng trong bài, không bao giờ dùng trong reference list.
Harris, L. (2014). Instructional leadership perceptions and practices of elementary school leaders [Unpublished doctoral dissertation]. University of Virginia.
(Harris, 2014) Harris (2014)
Điểm cần để ý. Luận án chưa công bố thì ghi rõ điều đó trong ngoặc vuông sau tiêu đề, rồi đến tên trường làm nguồn.
◆ Phần 2 / 8 · Giới hạn công cụ
Trả lời trực tiếp: Công cụ sắp các thông tin bạn gõ vào đúng thứ tự và dấu câu mà APA 7th yêu cầu, rồi cho bạn thấy trích dẫn trong bài đi kèm với mục đó. Công cụ không viết hay sửa tiêu đề giúp bạn, không tra DOI và không đánh giá một nguồn có đáng tin hay không, và mọi điểm còn cần bạn tự phán đoán đều được liệt kê ngay cạnh kết quả.
Bằng chứng: Thứ tự và dấu câu lấy từ các ví dụ reference trên trang APA Style. American Psychological Association (n.d.) viết DOI dạng https://doi.org/ rồi đến dãy số và không có dấu chấm phía sau, còn mục sách ghi nhà xuất bản nhưng không ghi nơi xuất bản. Cũng theo American Psychological Association (n.d.), tiêu đề bài báo và tiêu đề chương sách viết theo sentence case, mà muốn viết đúng thì phải biết từ nào là danh từ riêng, nên công cụ không làm thay bạn được.
Ví dụ: Một bạn gõ tiêu đề "Emotions In Storybooks" với mọi chữ đều viết hoa. Công cụ giữ nguyên như bạn gõ và đánh dấu để bạn xem lại, vì mọi từ dài đều viết hoa trong khi APA yêu cầu sentence case, và một chương trình không phân biệt được đâu là tên riêng.
◆ Phần 3 / 8 · APA 7th là gì
Trả lời trực tiếp: APA 7th là phong cách trích dẫn của American Psychological Association (Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ), được dùng rộng rãi trong tâm lý học, giáo dục, điều dưỡng, kinh doanh và khoa học xã hội. Bạn dùng nó khi unit guide (đề cương môn học) hoặc đề bài yêu cầu APA, và nên xác nhận phong cách bắt buộc trên trang môn học của mình trước khi bắt đầu viết.
Tác giả được ghi đủ tên
20
là mức tối đa một mục tham khảo ghi đủ tên, còn từ 21 tác giả thì ghi 19 người đầu, một dấu ba chấm, rồi tác giả cuối
Mục tham khảo ghi đủ tên các tác giả, với dấu & trước người cuối.
Mục tham khảo ghi 19 người đầu, một dấu ba chấm, rồi tác giả cuối.
DOI viết dạng https://doi.org/ rồi đến dãy số và không có dấu chấm phía sau.
Bằng chứng: American Psychological Association (2020) xuất bản Publication Manual of the American Psychological Association, nguồn có thẩm quyền của phong cách này, và trang APA Style của American Psychological Association (n.d.) đăng lại miễn phí nhiều quy tắc trong cuốn cẩm nang đó. Ấn bản thứ bảy đã đơn giản hoá nhiều quy tắc so với ấn bản thứ sáu, trong đó có việc bỏ địa điểm nhà xuất bản và cho phép ghi đủ tên tới 20 tác giả trong một mục tham khảo, còn từ 21 tác giả trở lên thì ghi 19 tác giả đầu, một dấu ba chấm, rồi tác giả cuối cùng.
Ví dụ: Một sinh viên ngành giáo dục được MAAS đồng hành bị trừ điểm vì trộn quy ước APA 6th và APA 7th, do chép từ các mẫu cũ trên mạng. Cố vấn MAAS cùng bạn ấy dựng lại danh mục tham khảo theo trang APA Style hiện hành, và phần điểm hình thức mà bạn ấy vẫn mất ở mỗi bài assignment đã quay trở lại.
◆ Phần 4 / 8 · Trong bài
Trả lời trực tiếp: Trích dẫn trong bài theo APA nêu họ tác giả và năm, hoặc đặt trong ngoặc đơn ở cuối câu như (Smith, 2021), hoặc lồng vào câu như "Smith (2021) lập luận rằng". Khi trích nguyên văn, bạn thêm số trang, ví dụ (Smith, 2021, p. 14). Hai dạng này dùng cho cùng một nguồn, chỉ khác vị trí của tên tác giả trong câu.
Trích dẫn trong bài theo số tác giả
Mỗi hàng cho biết nguồn có bao nhiêu tác giả và trích dẫn nêu tên ai.
Số tác giả
Trích dẫn trong bài
Một tác giả
Họ tác giả và năm, đặt trong ngoặc đơn ở cuối câu như (Smith, 2021) hoặc lồng vào câu như "Smith (2021) lập luận rằng"
Hai tác giả
Cả hai tên mỗi lần trích, nối bằng dấu "&" khi đặt trong ngoặc đơn như (Nguyen & Tran, 2022), hoặc bằng chữ "and" khi viết liền trong câu
Từ ba tác giả trở lên
Tác giả đầu tiên kèm "et al." ngay từ lần trích đầu tiên
Bằng chứng: American Psychological Association (2020) mô tả APA là hệ thống tác giả và năm (author-date). Với hai tác giả, bạn nêu cả hai tên mỗi lần trích, nối bằng dấu "&" khi đặt trong ngoặc đơn, như (Nguyen & Tran, 2022), hoặc bằng chữ "and" khi viết liền trong câu. Với ba tác giả trở lên, bạn nêu tác giả đầu tiên kèm "et al." ngay từ lần trích đầu tiên. Việc dùng et al. ngay từ lần trích đầu là điểm thay đổi so với thói quen trích dẫn cũ mà nhiều sinh viên vẫn còn mang theo.
Ví dụ: Một sinh viên ngành kinh doanh được MAAS đồng hành viết "(Nguyen et al, 2022)" suốt cả bài, thiếu dấu chấm sau "al". Chỉ một lượt rà năm phút đã sửa hết mọi chỗ, và riêng sự nhất quán ấy đã nâng điểm trình bày của bài.
◆ Phần 5 / 8 · Mục tham khảo
Trả lời trực tiếp: Mỗi mục tham khảo đi theo cùng một thứ tự, gồm tác giả, năm, tiêu đề và nguồn. Danh mục xếp theo bảng chữ cái của họ tác giả, giãn dòng đôi khi nộp bài thật, và dùng thụt treo (hanging indent), tức dòng đầu của mỗi mục nằm sát lề trái còn các dòng sau thụt vào. Mọi nguồn trong bài phải có mặt trong danh mục.
Bốn thành phần của mỗi mục tham khảo
Chạm vào một thành phần để xem nó đòi hỏi gì ở bạn.
Tác giả
Mỗi mục bắt đầu bằng tác giả, và danh mục xếp theo bảng chữ cái của họ tác giả.
Năm
Năm đi liền sau tác giả, như trong dạng Author, A. A. (Year).
Tiêu đề
Tiêu đề bài báo và tiêu đề chương sách viết theo sentence case, mà muốn viết đúng thì phải biết từ nào là danh từ riêng.
Nguồn
Với bài báo tạp chí, nguồn là tên tạp chí, volume(issue), số trang và DOI, còn mục sách ghi nhà xuất bản nhưng không ghi nơi xuất bản.
Bằng chứng: American Psychological Association (2020) dựng mỗi mục tham khảo quanh bốn thành phần đó. Một bài báo tạp chí có dạng: Author, A. A. (Year). Title of the article. Title of the Journal, volume(issue), pages. https://doi.org/xxxx, và không có dấu chấm sau DOI. Một cuốn sách có dạng: Author, A. A. (Year). Title of the book (7th ed.). Publisher. Quy tắc đi theo cả hai chiều, nghĩa là mọi nguồn được nêu trong bài phải xuất hiện trong danh mục, và mọi mục trong danh mục phải được trích dẫn trong bài.
Ví dụ: Một sinh viên ngành điều dưỡng được MAAS đồng hành có tám tài liệu trong danh mục nhưng chỉ năm tài liệu được trích trong bài. Người chấm đọc chỗ chênh ấy như dấu hiệu độn danh mục cho dày. Cố vấn MAAS cùng bạn ấy bỏ ba mục không được trích, rồi thêm trích dẫn trong bài cho hai nguồn bạn ấy thật sự đã dùng nhưng quên ghi.
◆ Phần 6 / 8 · Thiếu tác giả, năm
Trả lời trực tiếp: Nếu nguồn không có tác giả, bạn đưa tiêu đề lên vị trí của tác giả và dùng một tiêu đề rút gọn khi trích trong bài. Nếu nguồn không có năm, bạn dùng "n.d." (viết tắt của no date) thay cho năm, ở cả trích dẫn trong bài lẫn mục tham khảo. Nhờ vậy người đọc biết nguồn không ghi ngày, chứ không phải bạn quên ghi.
Bằng chứng: Công cụ không dựng trường hợp tác giả vắng mặt, nên hãy tra thêm trên trang APA Style. American Psychological Association (n.d.) đưa ra quy tắc rõ ràng cho các thành phần bị thiếu. Khi tác giả là một tổ chức, bạn dùng tên đầy đủ của tổ chức, ví dụ (World Health Organization, 2023). Với một trang web không có ngày công bố, trích dẫn trong bài là (World Health Organization, n.d.), báo cho người đọc biết bản thân nguồn không mang ngày công bố chứ không phải bạn quên ghi. Ngày truy cập là một chuyện khác: theo American Psychological Association (n.d.), chỉ thêm khi trang được thiết kế để thay đổi theo thời gian và bạn trích bản chưa được lưu trữ.
Ví dụ: Một sinh viên được MAAS đồng hành trích một trang web của chính phủ với năm "(2024)", lấy theo ngày bạn ấy truy cập. Cố vấn MAAS chỉ ra rằng nó phải là "n.d." vì trang đó không hiển thị ngày công bố, và sự phân biệt này có ý nghĩa với người chấm khi họ kiểm tra chất lượng nguồn. Trang đó không thay đổi theo thời gian nên không cần thêm ngày truy cập.
◆ Phần 7 / 8 · Công cụ AI
Trả lời trực tiếp: APA coi một công cụ AI tạo sinh như một nguồn phần mềm, nên bạn nêu công ty làm tác giả, tên mô hình và năm, mô tả công cụ trong ngoặc vuông, và ghi lại câu lệnh (prompt) trong bài hoặc phụ lục. Trước đó, hãy kiểm tra xem trường có cho phép dùng AI cho bài này không, và khai báo đúng như trường yêu cầu.
Bằng chứng: Hướng dẫn chính thức của APA trích dẫn ChatGPT theo dạng OpenAI. (2023). ChatGPT (version) [Large language model]. https://chat.openai.com. McAdoo (2023) khuyến nghị mô tả cách bạn đã dùng công cụ trong phần phương pháp, hoặc trong phần mở đầu nếu bài là essay hay literature review. Trích dẫn một công cụ AI không biến việc dùng AI không khai báo hoặc bị cấm thành hợp lệ, nên quy định khai báo của môn học luôn đứng trước. Bạn có thể đọc thêm cách khai báo việc dùng AI trong bài nghiên cứu.
Ví dụ: Một sinh viên được MAAS đồng hành dùng một công cụ AI để lên ý tưởng cấu trúc cho bài essay, việc mà môn học của bạn ấy cho phép nếu có khai báo. Cố vấn MAAS giúp bạn ấy trích dẫn đúng và thêm một dòng ghi chú về cách đã dùng công cụ, để bài vừa đúng định dạng APA vừa nằm trong chính sách liêm chính học thuật của trường.
◆ Phần 8 / 8 · Lỗi thường gặp
Trả lời trực tiếp: Các lỗi lặp lại nhiều nhất là trích dẫn trong bài không khớp với danh mục tham khảo, trộn quy tắc APA 6th với APA 7th, viết sai dạng "et al.", và viết hoa hay in nghiêng không nhất quán. Mỗi lỗi riêng lẻ đều nhỏ, nhưng gộp lại thì người chấm đọc thành sự cẩu thả, và điểm hình thức của bạn bị trừ dần qua từng bài.
Bằng chứng: Vì American Psychological Association (2020) dựng APA trên hệ thống tác giả và năm, lỗi gây hại nhất là chỗ lệch giữa bài và danh mục. Cả người chấm lẫn quy trình liêm chính học thuật đều kiểm tra rằng mọi nguồn được trích là có thật và truy được, nên một mục tham khảo hỏng hoặc bị thiếu có thể leo thang từ một khoản trừ điểm hình thức thành một câu hỏi về liêm chính, kể cả khi bài là của chính bạn.
Ví dụ: Một sinh viên được MAAS đồng hành mất điểm qua ba bài assignment vì cùng năm thói quen định dạng. Cố vấn MAAS dựng cho bạn ấy một checklist cá nhân dài một trang, liệt kê đúng những lỗi đó, và bạn ấy chạy qua checklist trước mỗi lần nộp. Từ đó các khoản trừ điểm vì trích dẫn không còn xuất hiện nữa.
Không. Bạn trích dẫn khi dựa vào ý tưởng, dữ liệu hoặc câu chữ cụ thể của một nguồn. Phần phân tích của riêng bạn và các câu nối ý không cần trích dẫn, nhưng mọi khẳng định lấy từ một nguồn thì cần.
Reference list chỉ chứa những nguồn bạn thật sự trích dẫn trong bài. Bibliography có thể gồm cả tài liệu đọc thêm mà bạn không trích. APA mặc định dùng reference list, trừ khi môn học của bạn yêu cầu bibliography.
Bạn trích nguồn mình thật sự đã đọc và dùng cụm "as cited in", ví dụ (Smith, 2018, as cited in Nguyen, 2022). Chỉ nguồn bạn đã đọc mới được đưa vào danh mục tham khảo. Khi có thể, hãy tìm và đọc bản gốc.
Bạn ghi DOI khi nguồn có DOI, trình bày dưới dạng một đường liên kết. Với tài liệu trực tuyến không có DOI, bạn ghi URL. Với phần lớn sách in, bạn không cần ghi URL.
Không. Theo American Psychological Association (n.d.), mục tham khảo không đặt dấu chấm sau DOI hay địa chỉ web ở cuối. Nếu bạn gõ dấu chấm cuối, công cụ sẽ bỏ nó giúp bạn.
Theo American Psychological Association (n.d.), chỉ khi trang được thiết kế để thay đổi theo thời gian và bạn trích bản chưa được lưu trữ, ví dụ một bộ đếm dân số chạy trực tiếp. Phần lớn các trang không cần ngày truy cập.
Công cụ tạo trích dẫn giúp định dạng nhanh hơn, nhưng chúng vẫn mắc lỗi, nhất là với quy tắc theo từng ấn bản và các trường hợp nguồn thiếu thành phần. Hãy luôn đối chiếu kết quả với trang APA Style thay vì tin công cụ một cách mù quáng. Công cụ ở trên liệt kê những điểm nó không quyết định được cũng chính vì lý do này.
Nếu khoa của bạn không yêu cầu APA mà dùng mẫu riêng của trường, bài Cách ghi tài liệu tham khảo trong luận văn và tiểu luận ra sao? so sánh các mẫu đó với APA 7.
Lo lắng về trích dẫn hay một câu hỏi liêm chính học thuật? Gửi bài để nhận báo giá cho dịch vụ Kiểm tra Liêm chính Học thuật của MAAS, gồm rà soát định dạng APA, Harvard và MLA cùng hướng dẫn paraphrase trên chính bài bạn tự viết. MAAS hướng dẫn để bạn trích dẫn đúng, và MAAS không viết bài thay bạn.
Trả lời trực tiếp: Có sáu cẩm nang liên quan trực tiếp tới trích dẫn, gồm tiêu chí đứng tên tác giả, cách khai báo việc dùng AI trong bài nghiên cứu, khác biệt giữa APA 7th và Harvard, cách đặt tiêu đề bài essay, dịch vụ Kiểm tra Liêm chính Học thuật rà soát định dạng APA, Harvard và MLA, và dịch vụ hỗ trợ essay và assignment theo mô hình Outline, Draft rồi Final.
Bài viết này nằm trong chuỗi MAAS Journal dành cho du học sinh. MAAS đồng hành để sinh viên trích dẫn và viết đúng chuẩn. MAAS không viết và không nộp bài thay sinh viên.
Giấy phép mở. Bài học này được phát hành theo giấy phép Creative Commons Ghi công 4.0 Quốc tế (CC BY 4.0). Bạn được chia sẻ, dịch và chỉnh sửa cho bất kỳ mục đích nào, kể cả mục đích thương mại, miễn là ghi công MAAS Education Technology JSC và dẫn liên kết về trang này. Bản trích dẫn được có mã DOI vĩnh viễn lưu tại Zenodo.
Một buổi tư vấn miễn phí 20 phút với cố vấn MAAS, để cùng trao đổi về cách trích dẫn của bạn và quy định của trường.
Đặt buổi tư vấn miễn phí ▸