Cách ghi tài liệu tham khảo trong luận văn và tiểu luận ra sao?

Trả lời thẳng: Chính trường hoặc khoa của bạn quy định, và các trường không dùng chung một mẫu. Văn bản của khoa mình là mẫu duy nhất cần theo. Bốn văn bản được đọc trong bài đến từ bốn trường khác nhau, và mỗi nơi tự đặt mẫu riêng cho khóa luận, đồ án, luận văn hay đề cương.

Trường Đại học Công nghệ Thông tin (n.d.) đăng một hướng dẫn riêng về xếp tài liệu tham khảo. Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội (n.d.) đặt nội dung này thành phụ lục của quy định về khóa luận và đồ án tốt nghiệp. Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch (n.d.) đưa nó vào văn bản về đề cương và luận văn sau đại học, còn Trường Đại học Kinh tế - Luật (n.d.) dành một phụ lục cho luận văn thạc sĩ, dựa theo APA bản thứ sáu. Với tiểu luận, khoa cũng thường chỉ định một kiểu riêng, như bài Tiểu luận là gì và khác gì khóa luận, luận văn có nhắc.

Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch (n.d.) yêu cầu nguồn được trích dẫn phải được liệt kê chính xác trong phần Tài liệu tham khảo, nên mỗi chỗ trích trong bài phải có một mục tương ứng trong danh mục.

Trả lời thẳng: Ba trong bốn văn bản xếp danh mục riêng theo từng ngôn ngữ, tiếng Việt đứng đầu. Trong mỗi nhóm, tác giả Việt xếp ABC theo tên nhưng giữ nguyên trật tự họ, đệm, tên, còn tác giả nước ngoài xếp theo họ. Tài liệu không có tên tác giả xếp theo tên cơ quan ban hành.

Trường Đại học Công nghệ Thông tin (n.d.) và Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội (n.d.) cùng viết rằng tài liệu được xếp riêng theo từng ngôn ngữ, còn Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch (n.d.) nêu rõ tiếng Việt xếp trước, rồi đến tiếng Anh, tiếng Pháp. Phụ lục của Trường Đại học Kinh tế - Luật (n.d.) chỉ quy định các tác phẩm của cùng một tác giả xếp theo năm xuất bản từ xa đến gần, và không nói gì về việc tách theo ngôn ngữ, nên đừng suy ra rằng trường này cũng tách như vậy.

Với tên người, quy tắc nghe đơn giản nhưng hay bị làm sai. Trường Đại học Công nghệ Thông tin (n.d.) viết rằng tác giả Việt Nam xếp ABC theo tên nhưng vẫn giữ nguyên thứ tự thông thường của tên, không đảo lên trước họ. Tài liệu không có tên tác giả xếp theo chữ đầu của tên cơ quan ban hành, như Tổng cục Thống kê vào vần T, Bộ Giáo dục và Đào tạo vào vần B.

Bảng dưới áp dụng quy tắc đó cho bốn tên người Việt có trong các ví dụ mẫu của ba văn bản.

Nếu xếp theo họ, thứ tự sẽ thành Nguyễn, Phan, Trần, Võ, và đó thường là thứ tự một công cụ tự động cho ra. Vì vậy hãy kiểm tra lại bằng mắt, kể cả khi dùng phần mềm như trong bài Mendeley là gì, và dùng nó để trích dẫn trong Word thế nào.

Trả lời thẳng: Mỗi trường có một thứ tự riêng. Ba văn bản, kể cả văn bản theo APA bản thứ sáu, đặt năm xuất bản ngay sau tên tác giả, còn một văn bản đặt năm gần cuối mục. Tên sách in nghiêng, tên bài báo đặt trong dấu ngoặc kép hoặc nháy đơn, nên hãy đối chiếu với mẫu của khoa trước khi chép từng mục.

Trường Đại học Công nghệ Thông tin (n.d.) quy định mục sách, luận văn hoặc báo cáo gồm tên tác giả hoặc cơ quan ban hành, năm xuất bản trong ngoặc đơn, tên tài liệu in nghiêng, nhà xuất bản, rồi nơi xuất bản. Bài báo thêm tên bài trong dấu ngoặc kép, tên tạp chí in nghiêng, tập, số và trang. Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch (n.d.) dùng cùng trật tự, viết tắt số trang là tr. với tài liệu tiếng Việt và pp. với tiếng Anh, và trích trong bài bằng số trong ngoặc vuông như [1], [12], [23].

Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội (n.d.) đặt số thứ tự trong ngoặc vuông ở đầu mục, rồi họ tên tác giả, tên tài liệu, nguồn và trang, nên năm xuất bản nằm sau nhà xuất bản. Trường Đại học Kinh tế - Luật (n.d.) đi theo hướng tác giả và năm, và khi trích trong bài, từ ba tác giả trở lên chỉ ghi tên người đầu kèm chữ & cộng sự, còn trong danh mục vẫn ghi đủ mọi tác giả. Trong các ví dụ đã đọc, đây là văn bản duy nhất có mẫu ghi nguồn trên mạng, bằng cụm truy cập lần cuối ngày, tháng, năm kèm địa chỉ liên kết, nên với trang web hãy hỏi giảng viên cách khoa chấp nhận.

Trường Đại học Công nghệ Thông tin (n.d.) viết: “Các tài liệu bằng tiếng nước ngoài phải giữ nguyên văn, không phiên âm, không dịch”. Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội (n.d.) có yêu cầu tương tự, và cả hai chỉ cho thêm bản dịch tiếng Việt với ngôn ngữ ít người biết.

Trả lời thẳng: Khác biệt lớn nhất nằm ở cách tổ chức cả danh mục: nhiều trường đánh số từng mục và chia khối theo ngôn ngữ, trong khi APA 7 gộp mọi nguồn vào một danh sách duy nhất xếp theo chữ cái. Theo American Psychological Association (2020), mỗi nguồn gồm bốn thành phần là tác giả, ngày, tiêu đề và nguồn.

Để thấy sự khác biệt, hãy lấy một cuốn sách có thật trong văn bản của Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch (n.d.): Đột biến – cơ sở lý luận và ứng dụng của Nguyễn Hữu Đống và Đào Thanh Bằng, năm 1997, nhà xuất bản Nông nghiệp, các trang từ 45 đến 60. Bảng sau ghi cuốn sách đó theo bốn cách. Chỉ hàng đầu là mục có sẵn trong văn bản gốc, còn các hàng còn lại do bài này dựng lại theo mẫu để minh hoạ, nên đừng chép nguyên.

Bảng cho thấy bốn điểm khác nhau. Thứ nhất, hai mẫu đầu đánh số mục và trích trong bài bằng số, còn APA 7 không đánh số mà trích bằng tác giả cùng năm. Thứ hai, năm đứng ngay sau tên tác giả ở ba mẫu, nhưng nằm gần cuối mục ở mẫu của Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội. Thứ ba, APA 7 viết tắt tên đệm và tên riêng thành chữ cái đầu và đặt họ lên trước, còn các mẫu Việt Nam viết đủ tên. Thứ tư, APA 7 không ghi nơi xuất bản, còn các mẫu Việt Nam đều ghi.

Khi giảng viên yêu cầu APA 7, bài Trích dẫn APA 7th đúng chuẩn như thế nào trình bày đầy đủ các loại nguồn, còn bài Trích dẫn APA 7 và Harvard khác nhau ở đâu giúp phân biệt hai hệ. Với kiểu đánh số trong ngoặc vuông, bài Cách trích dẫn IEEE trong bài luận, đồ án và báo cáo khoa học là tài liệu gần nhất.

Trả lời thẳng: Lỗi hay gặp nhất là xếp tên người Việt theo họ khi trường yêu cầu theo tên, trộn hai ngôn ngữ trong một khối, dịch tên tài liệu nước ngoài, và để chỗ trích trong bài lệch khỏi danh mục. Năm bước dưới đây bắt được hầu hết lỗi đó. Mỗi bước chỉ cần so bản nháp với mẫu của khoa, nên bạn có thể làm ngay trước khi nộp.

1. Lấy văn bản của khoa. Tìm trong quy định trình bày hoặc đề cương học phần. Nếu văn bản không nêu, hỏi giảng viên hướng dẫn và ghi lại câu trả lời.
2. Chia khối theo ngôn ngữ nếu trường yêu cầu. Tạo tiêu đề Tiếng Việt, Tiếng Anh và các ngôn ngữ khác, rồi xếp từng khối riêng.
3. Xếp tên đúng cách trong từng khối. Tác giả Việt theo tên, tác giả nước ngoài theo họ, tài liệu không tác giả theo cơ quan ban hành.
4. Đối chiếu từng mục với mẫu. Kiểm tra dấu câu, chỗ in nghiêng và dấu ngoặc kép.
5. Khớp hai chiều. Mỗi chỗ trích trong bài phải có mục trong danh mục, và mỗi mục phải được nhắc ít nhất một lần trong bài.

Ví dụ ở bước hai: báo cáo tiếng Việt của Tổng cục Thống kê thuộc khối tiếng Việt và xếp vào vần T, còn bài báo tiếng Anh thuộc khối tiếng Anh và xếp theo họ tác giả. Vị trí của danh mục trong cả bài được trình bày ở bài Cách trình bày luận văn thạc sĩ đúng chuẩn.

Trả lời thẳng: Chuyên gia MAAS đóng vai người hướng dẫn và rà soát. Họ cùng bạn đọc quy định của khoa, giải thích vì sao một mục sai và chỉ cách sửa, còn việc tìm nguồn, đọc nguồn và viết danh mục là của bạn. Không ai viết hay nộp bài thay bạn, và mục tiêu là để bạn tự kiểm được danh mục của mình ở những lần sau.

Một chuyên gia đúng chuyên ngành giúp bạn hiểu mẫu đó và chỉ ra chỗ lệch trong bản nháp của bạn. Dịch vụ hỗ trợ luận văn và luận án của MAAS được xây quanh nguyên tắc đó: bạn là tác giả của bài, chuyên gia là gia sư và người cố vấn. Nếu muốn trao đổi trước khi quyết định, bạn có thể đặt buổi tư vấn miễn phí 20 phút.