Cách trích dẫn IEEE trong bài luận, đồ án và báo cáo khoa học?

Chuẩn IEEE dùng số trong ngoặc vuông thay tên tác giả và năm, khiến sinh viên quen APA lúng túng khi đề cương đổi sang IEEE.

Cập nhật lần cuối: 2026-09-19
Chuyên mục: citation-formatting

Chuẩn trích dẫn IEEE là gì và dùng cho ngành nào?

Trả lời thẳng: IEEE là viết tắt của Institute of Electrical and Electronics Engineers, một tổ chức nghề nghiệp quốc tế trong lĩnh vực điện, điện tử và công nghệ thông tin. Chuẩn trích dẫn IEEE là kiểu số, nghĩa là trong bài chỉ đặt một con số trong ngoặc vuông, còn thông tin đầy đủ về tác giả, năm và tiêu đề nằm ở danh mục tài liệu tham khảo cuối bài.

Bằng chứng: Theo tài liệu IEEE Reference Guide bản chính thức do IEEE Periodicals ban hành (IEEE Periodicals, 2018), các trích dẫn trong bài "xuất hiện trên dòng, trong dấu ngoặc vuông" thay vì ghi tên tác giả và năm ngay trong câu. Trang thông tin của Đại học Công nghệ Thông tin, ĐHQG-HCM (n.d.) xác nhận đây là kiểu trích dẫn số, khác với kiểu tên-năm của APA hay Harvard. Curtin University Library (n.d.) mô tả IEEE là chuẩn phổ biến trong các ngành kỹ thuật, khoa học máy tính và công nghệ thông tin.

Ví dụ: Ở Việt Nam, chuẩn này thường xuất hiện trong đồ án và luận văn của các ngành điện, điện tử, viễn thông và công nghệ thông tin, khác với khối ngành xã hội hay kinh tế thường quen dùng APA.

Cách đặt số trích dẫn trong bài viết theo IEEE như thế nào?

Trả lời thẳng: Số thứ tự được gán theo thứ tự tài liệu xuất hiện lần đầu trong bài, không theo bảng chữ cái tên tác giả. Tài liệu đầu tiên bạn nhắc tới mang số [1], tài liệu tiếp theo lần đầu xuất hiện mang số [2], và cứ như vậy. Số trích dẫn đặt trên dòng, bên trong dấu câu của câu, không phải dạng chỉ số trên (superscript) như một số kiểu chú thích khác.

Bằng chứng: Curtin University Library (n.d.) nêu rõ "các số được gán liên tiếp... trích dẫn đầu tiên xuất hiện trong bài mang số một". Tài liệu gốc của IEEE Periodicals (2018) ghi số trích dẫn "xuất hiện trên dòng, trong dấu ngoặc vuông, bên trong dấu câu", nghĩa là số đặt trước dấu chấm hoặc dấu phẩy kết câu chứ không đặt sau. Đại học Công nghệ Thông tin, ĐHQG-HCM (n.d.) cũng xác nhận số trích dẫn là thứ tự xuất hiện của tài liệu trong văn bản, và nếu nằm cuối câu thì số đứng trước dấu chấm câu.

Số trích dẫn có thể dùng theo hai cách ngữ pháp khác nhau. Cách thứ nhất là đặt ở cuối câu như một chú thích, ví dụ "phương pháp này đã được kiểm chứng trên nhiều tập dữ liệu [3]". Cách thứ hai là đưa số vào giữa câu như một thành phần ngữ pháp, ví dụ "theo [4] và [6], kết quả này ổn định qua nhiều lần lặp" hoặc "Wood và cộng sự [7] đề xuất một mô hình khác". Khi trích dẫn cùng lúc nhiều nguồn, các số cách nhau bằng dấu phẩy, ví dụ [1], [3], [4].

Ví dụ: Nếu câu văn của bạn viết "kết quả mô phỏng cho thấy sai số giảm đáng kể [2], [5]", nghĩa là ý đó được hai tài liệu số [2] và [5] cùng ủng hộ. Bạn không cần nhắc lại tên tác giả trong câu, trừ khi muốn nhấn mạnh chính tác giả đó, như trong dạng câu "Wood và cộng sự [7] đề xuất...".

Vì sao phải dùng lại đúng một số cho cùng một tài liệu?

Trả lời thẳng: IEEE gán số theo lần xuất hiện đầu tiên của tài liệu, và con số đó gắn cố định với đúng tài liệu ấy suốt bài, bất kể sau này bạn nhắc lại nó bao nhiêu lần nữa. Lỗi tự tăng số cho một tài liệu đã trích dẫn trước đó là lỗi dễ mắc, và các nguồn hướng dẫn IEEE đều nhắc cách tránh lỗi này.

Bằng chứng: Curtin University Library (n.d.) viết rõ "nếu nguồn đó được trích dẫn lại trong bài, số cũ vẫn được dùng lại". University of Sheffield Library Development (n.d.) khẳng định một tài liệu "giữ nguyên cùng một số suốt bài viết" bất kể được nhắc lại bao nhiêu lần. Đại học Công nghệ Thông tin, ĐHQG-HCM (n.d.) diễn đạt cùng nguyên tắc bằng tiếng Việt, ghi rằng tài liệu được trích lại "vẫn giữ nguyên số thứ tự đã dùng ở lần đầu".

Lỗi phổ biến nhất khi sinh viên mới làm quen với IEEE là coi mỗi lần nhắc tới một tài liệu là một lần trích dẫn mới, rồi tự tăng số lên, dẫn tới danh mục tham khảo bị trùng mục hoặc lệch số so với phần trong bài. Cách kiểm tra nhanh là lập một bảng theo dõi riêng, ghi tên tài liệu và số đã gán, rồi tra lại bảng đó mỗi lần trích dẫn thay vì nhớ bằng trí nhớ.

Ví dụ: Nếu bạn đã trích dẫn một bài báo là [3] ở phần mở đầu, thì ở phần thảo luận khi nhắc lại đúng bài báo đó, bạn vẫn viết [3], không viết [9] dù đó là lần trích thứ hai hay thứ ba trong bài.

Trích dẫn nhiều tác giả và trích nguyên văn theo IEEE ra sao?

Trả lời thẳng: Khi một tài liệu có từ ba tác giả trở lên và bạn nhắc tên tác giả trong câu văn, dùng "và cộng sự" (et al.) sau tên tác giả đầu tiên thay vì liệt kê hết. Khi trích dẫn nguyên văn một câu, cần thêm số trang cụ thể vào sau số thứ tự trong cùng ngoặc vuông, và tài liệu IEEE gốc không khuyến khích trích nguyên văn nhiều, mà đề nghị diễn giải lại ý.

Bằng chứng: Tài liệu gốc IEEE Periodicals (2018) ghi chú "dùng et al. khi có từ ba tên trở lên được nêu cho một tài liệu trích dẫn trong bài". Curtin University Library (n.d.), trong phần hướng dẫn trích dẫn nguyên văn, yêu cầu thêm số trang sau dấu phẩy trong ngoặc vuông, ví dụ [5, p. 7]. University of Sheffield Library Development (n.d.) nói thẳng rằng bản hướng dẫn IEEE gốc "không có lời khuyên riêng cho trích dẫn trực tiếp, và dùng nhiều trích dẫn nguyên văn trong bài không được khuyến khích, nên diễn giải lại có thể dùng thay thế". Đây là điểm khác với APA, vốn có hướng dẫn rõ ràng cho trích dẫn nguyên văn kèm số trang mà không né việc trích nguyên văn.

Khi trích dẫn kèm thông tin phụ khác ngoài số trang, như định lý, phương trình, hình hoặc chương, cách làm tương tự: thêm thông tin đó sau số, cách nhau bằng dấu phẩy, trong cùng ngoặc vuông. IEEE Periodicals (2018) đưa ví dụ [3, Th. 1] cho định lý, [3, eq. (2)] cho phương trình và [3, Fig. 1] cho hình.

Ví dụ: Câu "ba tác giả này cùng đề xuất một khung phân tích mới [8]" đúng khi tài liệu [8] có từ ba tác giả trở lên và bạn không cần nêu tên. Nếu bạn muốn nêu tên tác giả chính trong câu, viết theo dạng "tên tác giả chính và cộng sự [8] đề xuất...". Khi trích nguyên văn một câu từ trang 97 của tài liệu số [4], bạn viết [4, p. 97] thay vì chỉ [4]. Ký hiệu "p." là cách viết trong tài liệu IEEE gốc, còn một số trường trong nước chấp nhận "tr.", nên hãy theo đúng quy định của khoa bạn.

Cách ghi danh mục tài liệu tham khảo (Reference list) theo IEEE?

Trả lời thẳng: Danh mục tài liệu tham khảo xếp theo số thứ tự tài liệu xuất hiện trong bài, không xếp theo bảng chữ cái tên tác giả như APA. Tên tác giả viết theo thứ tự chữ cái đầu của tên rồi mới tới họ, ví dụ "M. M. Chiampi" thay vì "Chiampi, M. M.". Mỗi tài liệu liệt kê tối đa sáu tác giả, nhiều hơn thì dùng tên đầu tiên rồi "et al.".

Bằng chứng: IEEE Periodicals (2018) xác nhận "số trích dẫn được canh trái" theo đúng thứ tự xuất hiện trong bài, và quy định tên tác giả được viết "chữ cái đầu của tên đứng trước họ". Cùng tài liệu này quy định "các ấn phẩm IEEE phải liệt kê tên tất cả tác giả, tối đa sáu tên. Nếu có nhiều hơn sáu tên, dùng tên tác giả chính rồi et al." và "mọi tài liệu tham khảo, trừ những mục kết thúc bằng URL, đều kết thúc bằng dấu chấm". Đại học Công nghệ Thông tin, ĐHQG-HCM (n.d.) xác nhận cùng nguyên tắc sắp xếp theo số thứ tự bằng tiếng Việt.

Đây cũng là điểm khác biệt lớn nhất so với APA, vốn viết họ trước rồi mới tới tên viết tắt và xếp danh mục theo bảng chữ cái. Với tác giả người Việt, cần lưu ý một vấn đề chưa có hướng dẫn IEEE chính thức riêng: tên người Việt có cấu trúc họ và tên khác cấu trúc tên phương Tây, nên việc chuyển sang đúng định dạng "chữ cái đầu trước họ" cần thận trọng. Trang thư viện Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh (HCMUTE Library, n.d.) đưa ví dụ tài liệu tham khảo tiếng Việt nhưng giữ nguyên họ tên đầy đủ, ví dụ "Quyền Huy Ánh, Nguyễn Phát Lợi", không viết tắt theo đúng quy tắc IEEE quốc tế. Đây là điểm nên hỏi lại giảng viên hướng dẫn hoặc bộ môn trước khi tự quyết định cách viết tên tác giả Việt Nam trong danh mục.

Ví dụ: Một mục sách trong danh mục có dạng "[1] M. M. Chiampi, Tên sách, xuất bản lần 2. Thành phố: Nhà xuất bản, năm." Một mục bài báo tạp chí có dạng "[2] A. B. Tên, 'Tên bài báo,' Tên tạp chí, tập, số, trang, năm." Nếu tài liệu là trang web không có tác giả cụ thể, mục kết thúc bằng đường dẫn URL và không thêm dấu chấm sau URL đó.

IEEE khác APA ở những điểm nào?

Trả lời thẳng: IEEE và APA khác nhau ở năm điểm chính: vị trí trích dẫn trong câu (số trong ngoặc vuông so với tên tác giả và năm), thứ tự sắp xếp danh mục tham khảo, cách viết tên tác giả, cách dùng lại cùng một nguồn khi trích lại, và cách trích số trang khi trích nguyên văn. Bảng dưới đây tóm tắt từng điểm để đối chiếu nhanh khi bạn chuyển đổi giữa hai chuẩn.

Trường ở Việt Nam có bắt buộc dùng IEEE không?

Trả lời thẳng: Không có quy định chung toàn quốc bắt buộc mọi trường dùng IEEE. Một số trường hoặc khoa thuộc khối kỹ thuật, công nghệ thông tin cho phép hoặc yêu cầu IEEE cho đồ án và báo cáo khoa học, trong khi các khối ngành khác thường quen dùng APA. Sinh viên cần kiểm tra sổ tay hoặc đề cương môn học của chính khoa mình trước khi chọn kiểu trích dẫn.

Bằng chứng: Đại học Huế (Đại học Sư phạm Huế, n.d.) có quyết định chính thức cho phép dùng một trong hai kiểu APA hoặc IEEE cho báo cáo đề tài cấp trường, theo Quyết định 389/2019 sửa đổi Quyết định 1519/2017. Đây là quy định của một đơn vị cụ thể, không phải quy định chung cho mọi trường đại học ở Việt Nam. UIT và HCMUTE, hai trường có định hướng kỹ thuật và công nghệ thông tin, đều có trang hướng dẫn riêng cho chuẩn IEEE, phản ánh việc chuẩn này gắn với khối ngành kỹ thuật nhiều hơn khối ngành khác.

Ví dụ: Nếu đề cương môn học chỉ ghi chung chung "trích dẫn theo chuẩn học thuật" mà không nêu tên kiểu cụ thể, đừng tự chọn IEEE hay APA theo thói quen cá nhân. Liên hệ trực tiếp giảng viên hướng dẫn hoặc bộ môn để xác nhận, vì đổi kiểu trích dẫn sau khi đã viết gần xong sẽ tốn công sửa lại toàn bộ danh mục tham khảo.

Dùng công cụ nào để trích dẫn IEEE nhanh và ít lỗi?

Trả lời thẳng: Các phần mềm quản lý trích dẫn như Zotero, Mendeley và EndNote đều có sẵn kiểu định dạng IEEE, tự động đánh số và sắp xếp lại danh mục khi bạn thêm hoặc bớt tài liệu. Microsoft Word bản hiện hành cũng có tính năng hỗ trợ kiểu IEEE, nhưng nên tự kiểm tra lại với tài liệu tiếng Việt vì dấu và tên tác giả là chỗ dễ cần chỉnh tay.

Bằng chứng: HCMUTE Library (n.d.) liệt kê Zotero, Mendeley và EndNote là các công cụ hỗ trợ định dạng IEEE, cùng tính năng Citations & Bibliography trong Microsoft Word. Việc chọn style "IEEE" trong các phần mềm này giúp tự động đánh số theo thứ tự xuất hiện và cập nhật lại số khi thêm bớt tài liệu, đúng nguyên tắc đã nêu ở phần trên về việc dùng lại đúng số cũ. Với tài liệu tiếng Việt, nên tự soát lại kết quả phần mềm trả về, vì dấu tiếng Việt và cách viết tên tác giả có thể cần chỉnh tay.

Ví dụ: Nếu bạn dùng Zotero để quản lý tài liệu, chọn style "IEEE" trong phần định dạng trích dẫn sẽ tự sắp lại số thứ tự mỗi khi bạn chèn thêm một tài liệu mới vào giữa bài, tránh việc phải tự đánh số lại bằng tay và dễ nhầm.

Soát lại bản đã trích dẫn IEEE trước khi nộp bằng cách nào?

Trả lời thẳng: Sau khi hoàn thành bản thảo, soát lại từng số trích dẫn trong bài có khớp với đúng mục trong danh mục tham khảo hay không là bước dễ bị bỏ sót nhất khi làm bằng tay trên một bài dài. Đây cũng là lúc một người đọc thứ hai giúp phát hiện những chỗ số bị lệch hoặc định dạng chưa đúng mà chính người viết khó nhận ra vì đã quá quen với bản thảo của mình.

Bằng chứng: Lỗi dễ mắc nhất, như đã nêu ở phần trên, là đánh số lại cho cùng một tài liệu thay vì dùng lại số cũ, và lỗi này thường chỉ lộ ra khi có người đọc lại toàn bộ bài một cách có hệ thống, không phải khi người viết tự đọc lướt qua bản của mình.

Ví dụ: Nếu bạn đã viết xong một báo cáo dài với hơn 20 tài liệu tham khảo theo IEEE và không chắc số trong bài có khớp hết với danh mục hay không, MAAS soát lại bản bạn đã viết, chỉ ra đúng những đoạn lỗi định dạng trích dẫn, và hướng dẫn bạn sửa lại cho khớp, chứ không viết trích dẫn thay bạn. Xem thêm tại dịch vụ kiểm tra liêm chính học thuật, hoặc gửi bản thảo qua Zalo hay Messenger để hỏi trước khi đặt lịch.

Câu hỏi thường gặp

Trích dẫn IEEE có dùng ký hiệu superscript như một số kiểu chú thích khác không?
Không. Số trích dẫn theo IEEE đặt trên dòng, trong dấu ngoặc vuông, không phải dạng chỉ số trên như kiểu chú thích chân trang của một số chuẩn khác.

Trích lại cùng một tài liệu có cần đổi số mới không?
Không. Một tài liệu đã được gán số thì mọi lần trích dẫn lại trong suốt bài đều dùng lại đúng số đó, không đánh số mới.

Danh mục tham khảo IEEE có xếp theo bảng chữ cái tên tác giả không?
Không. Danh mục xếp theo số thứ tự tài liệu xuất hiện trong bài, khác với APA xếp theo bảng chữ cái họ tác giả.

Có bắt buộc dùng phần mềm để trích dẫn IEEE không?
Không bắt buộc. Bạn có thể tự đánh số và ghi danh mục theo đúng quy tắc bằng tay, nhưng phần mềm như Zotero hay Mendeley giúp tự động cập nhật số khi tài liệu thay đổi, giảm rủi ro sai sót trên bài dài.

IEEE và APA khác nhau chủ yếu ở đâu?
Năm chỗ khác nhau lớn nhất là bảng so sánh ở phần trên đã liệt kê: vị trí đặt trích dẫn, cách sắp xếp danh mục tham khảo, cách viết tên tác giả, quy tắc trích lại một nguồn đã dùng, và cách ghi số trang khi trích nguyên văn.

Trường có bắt buộc mọi ngành dùng IEEE không?
Không có quy định chung toàn quốc. Việc dùng IEEE hay APA phụ thuộc vào quy định riêng của từng trường hoặc từng khoa, nên cần kiểm tra sổ tay hoặc đề cương môn học trước khi chọn.

Nên làm gì tiếp theo

Đọc tiếp

• Đối tượng nghiên cứu là gì
• Dữ liệu sơ cấp và thứ cấp khác nhau ở điểm nào
• Đề cương luận văn thạc sĩ gồm những phần nào

References

• Curtin University Library. (n.d.). IEEE referencing. Retrieved September 19, 2026, from https://uniskills.library.curtin.edu.au/assets/docs/IEEE-referencing-printable-guide-UniSkills.pdf
• Đại học Sư phạm Huế. (n.d.). Một số chú ý khi xây dựng thuyết minh đề tài cấp Đại học Huế. Retrieved September 19, 2026, from https://dhsphue.edu.vn/media/db_html_cmp_3702/20190513083045_3-huong-dan-tltk.pdf
• HCMUTE Library. (n.d.). Hướng dẫn trích dẫn IEEE. Retrieved September 19, 2026, from https://lib.hcmute.edu.vn/?ArticleId=e4db314c-3179-4756-8ee0-3d199ecb3d80
• IEEE Periodicals. (2018). IEEE reference guide (V 11.12.2018). Retrieved September 19, 2026, from https://journals.ieeeauthorcenter.ieee.org/wp-content/uploads/IEEE-Reference-Guide.pdf
• Đại học Công nghệ Thông tin, ĐHQG-HCM. (n.d.). Chuẩn trích dẫn tài liệu tham khảo IEEE (IEEE citation style). Retrieved September 19, 2026, from https://uit.edu.vn/bai-viet/chuan-trich-dan-tai-lieu-tham-khao-ieee-ieee-citation-style
• University of Sheffield Library Development. (n.d.). IEEE referencing. Retrieved September 19, 2026, from https://librarydevelopment.group.shef.ac.uk/Assets/pdfs/referencing/ieee.pdf