Đề cương luận văn thạc sĩ gồm những phần nào và viết ra sao?

Trả lời thẳng: Đề cương là bản thuyết phục hội đồng rằng đề tài của bạn đáng làm, đúng chuyên ngành và làm được trong thời gian cho phép, theo quy trình mà Trường Đại học Thủ Dầu Một (2018) mô tả. Nó không phải bản tóm tắt luận văn tương lai mà là một lập luận về tính khả thi, trả lời bạn sẽ đo cái gì, bằng dữ liệu nào và trong bao lâu.

Ở Trường Đại học Thủ Dầu Một (2018), sau khi hoàn thành các học phần, học viên đăng ký tên đề tài và nộp đề cương, rồi hội đồng góp ý và thông qua đề cương trước khi học viên bắt tay vào nghiên cứu. Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh (2025) nói rõ phần mở đầu của đề cương phải trả lời câu hỏi "tại sao phải tiến hành nghiên cứu này?". Hướng dẫn của Australian National University (n.d.) cũng đặt trọng tâm ở tính thuyết phục, nghĩa là đề cương phải cho thấy người viết hiểu quy trình nghiên cứu học thuật.

Quy trình này là của bậc thạc sĩ. Bậc nghiên cứu sinh có một bước sớm hơn nữa, vì đề cương sơ bộ thường đã phải nộp kèm hồ sơ dự tuyển, xem hồ sơ dự tuyển nghiên cứu sinh gồm những gì để biết khác nhau ở đâu. Một mục bạn sẽ phải viết trong đề cương là xác định đối tượng nghiên cứu, được bàn riêng ở một bài.

Lỗi hay gặp nhất là viết đề cương như một bài giới thiệu chủ đề. Nhiều học viên dành 4 trang kể về tầm quan trọng của ngành rồi mới nêu đề tài, và hội đồng đọc xong vẫn không biết học viên sẽ đo cái gì, bằng dữ liệu nào, trong bao lâu. Đây là một lý do thường gặp khiến đề cương phải viết lại. Đề cương chỉ là điểm khởi đầu, còn toàn bộ chặng đường từ đó tới ngày bạn đứng trước hội đồng được trình bày ở quy trình bảo vệ luận văn thạc sĩ. Trước khi lên đề cương, bạn nên nắm quy định luận văn thạc sĩ của trường mình. Nếu tài liệu tham khảo nước ngoài làm bạn lẫn giữa hai khái niệm dissertation và thesis, bài phân biệt dissertation và thesis giải thích hai cách gọi này khác nhau ở đâu. Nếu muốn có cố vấn đi cùng ở bước đề cương, hỗ trợ luận văn của MAAS mô tả cách hỗ trợ đó.

Trả lời thẳng: Nhiều trường, như Trường Đại học Thủ Dầu Một (2018), thường yêu cầu tám phần, gồm tên đề tài, lý do thực hiện đề tài, mục tiêu hoặc câu hỏi nghiên cứu, tổng quan học thuật, đối tượng và phạm vi, phương pháp nghiên cứu, tài liệu tham khảo, và kế hoạch nghiên cứu. Cách đặt tên có thể khác giữa các trường, nhưng tám nội dung này là thứ hội đồng tìm khi đọc đề cương.

Tám phần nêu ở trên là đề cương luận văn thạc sĩ, nộp sau khi học viên hoàn thành các học phần. Đề cương nộp kèm hồ sơ dự tuyển nghiên cứu sinh có mục đích và thời điểm khác, xem đề cương nghiên cứu tiến sĩ khi dự tuyển để phân biệt. Đây chính là tám nội dung mà Phòng Đào tạo Sau đại học của Trường Đại học Thủ Dầu Một (2018) yêu cầu học viên nêu trong đề cương. Trường cũng ghi rõ rằng đề cương chi tiết có thể trình bày theo những cấu trúc và phong cách khác nhau, nên tám mục này là nội dung bắt buộc chứ không phải một khuôn cứng. Nếu đề tài của bạn về chất lượng dịch vụ và dùng mô hình SERVQUAL, phần tổng quan học thuật là chỗ nêu mô hình này để hội đồng thấy khung đo lường của bạn có cơ sở. Trước khi viết tới mục mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, bạn cần đi qua bước chọn và giới hạn đề tài, và bài cách làm đề tài nghiên cứu khoa học đúng quy trình trình bày năm bước cho khâu này. Với đề tài định lượng, mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu thường cần một giả thuyết đi kèm, và bài cách viết giả thuyết nghiên cứu hướng dẫn đặt câu sao cho kiểm định được.

Hai mục hay bị gộp làm một là mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu. Chúng khác nhau ở chỗ mục tiêu nói bạn sẽ đạt được gì, còn câu hỏi nói bạn sẽ trả lời điều gì. Nếu mục tiêu của bạn là "đánh giá tác động của chính sách A tới nhóm B", câu hỏi tương ứng phải cụ thể hơn, chẳng hạn tác động đó thể hiện qua chỉ số nào và trong khoảng thời gian nào. Bài về nhiệm vụ nghiên cứu liệt kê những việc phải làm để đạt mục tiêu đó.

Trả lời thẳng: Bạn đi qua bảy bước, bắt đầu từ lấy mẫu và mốc thời gian của trường, rồi chốt câu hỏi nghiên cứu, viết tổng quan có nhận xét, chọn phương pháp khớp từng mục tiêu, dựng bảng kết quả trống cùng kế hoạch, đưa giảng viên hướng dẫn đọc, và cuối cùng chuẩn bị bảo vệ. Các bước giữa đi theo mạch lập luận mà Punch (2016) mô tả, còn mẫu và hạn nộp do từng trường quy định.

Punch (2016, tr. 12) mô tả đề cương nghiên cứu là văn bản trả lời bốn điều, gồm nghiên cứu nói về gì, cố tìm ra hoặc đạt được gì, sẽ làm thế nào, và sẽ học được gì cùng vì sao điều đó đáng học, đồng thời coi nó là một lập luận cần mạch lý lẽ nhất quán. Punch (2016, tr. 13) cũng cho biết hội đồng dùng đề cương để phán đoán bốn câu, là nghiên cứu có khả thi không, có đáng làm không, ứng viên có làm được không, và nếu làm xong thì có ra được một luận văn thành công không. Bảy bước dưới đây đi theo mạch đó, còn chi tiết từng bước lấy từ mẫu và quy trình của các trường.

1. Lấy mẫu và mốc thời gian của trường trước. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021) giao cho cơ sở đào tạo quy định chi tiết việc giao đề tài, người hướng dẫn, thời gian thực hiện cùng yêu cầu về cấu trúc và hình thức của luận văn, và Bộ Giáo dục và Đào tạo (2026) giữ cùng cách phân công ở Điều 13, nên mẫu đề cương bạn phải theo là mẫu của trường chứ không phải của Bộ. Văn bản nào áp cho khoá của bạn thì được tóm tắt ở bài bảo vệ luận văn thạc sĩ có rớt không. Trường Đại học Thủy lợi, Khoa Môi trường (n.d.) nêu rằng học viên chuẩn bị đề cương ít nhất 03 tháng trước khi được giao đề tài, còn Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh (n.d.) cho đăng ký bảo vệ đề cương sau 2 học kỳ và khi đã hoàn thành 30 tín chỉ.
2. Chốt vấn đề, mục đích và câu hỏi nghiên cứu. Punch (2016, tr. 19) gợi ý gắn ba khái niệm này với nhau, trong đó mục đích xuất phát từ vấn đề và đạt được nhờ trả lời một bộ câu hỏi. Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh (2025) chỉ dành khoảng 2 trang A4 cho phần đặt vấn đề, nên câu hỏi nghiên cứu cần rõ ngay từ bước này.
3. Viết tổng quan có nhận xét và chỉ ra khoảng trống. Trường Đại học Thủ Dầu Một (2018) yêu cầu phần tổng quan gồm tóm lược và nhận xét các công trình, còn Australian National University (n.d.) nói nghiên cứu tốt bắt đầu bằng cách xác định một vấn đề hoặc khoảng trống quan trọng.
4. Chọn phương pháp khớp từng mục tiêu. Punch (2016, tr. 19) mô tả mô hình nghiên cứu gồm câu hỏi nghiên cứu, thiết kế, thu thập dữ liệu và phân tích, nghĩa là bạn cần biết dữ liệu nào trả lời được câu hỏi nào. Với mỗi mục tiêu, bạn nên ghi rõ dữ liệu cần thu và cách phân tích, theo chín nội dung của chương phương pháp được liệt kê ở phần phương pháp bên dưới.
5. Dựng bảng kết quả trống và kế hoạch. Bạn vẽ cho mỗi mục tiêu một bảng chưa có số liệu rồi xếp các việc còn lại theo mốc thời gian, cách làm được nói kỹ hơn ở phần dự kiến kết quả bên dưới.
6. Đưa giảng viên hướng dẫn đọc trước khi nộp. Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh (n.d.) yêu cầu học viên làm đề cương theo mẫu và xin ý kiến giảng viên hướng dẫn, rồi nộp file mềm cùng 4 bản giấy, trong đó bản chính có chữ ký của học viên và giảng viên hướng dẫn. Trường Đại học Tôn Đức Thắng (2023) cũng đòi đơn đề nghị bảo vệ có cán bộ hướng dẫn đồng ý.
7. Chuẩn bị bảo vệ đề cương và sửa theo hội đồng. Theo Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh (n.d.), ngày bảo vệ mỗi học viên trình bày khoảng 10 phút bằng slide, hội đồng nhận xét đề cương cùng sự tương thích giữa đề tài và giảng viên hướng dẫn, và nếu đề cương được thông qua thì học viên có 3 tuần chỉnh sửa theo ý kiến hội đồng rồi nộp đơn đăng ký đề tài. Kết quả cụ thể và thời hạn sửa vẫn do trường bạn quy định. Cách dựng phần trình bày và trả lời hội đồng cho buổi này được đi sâu ở bài cách bảo vệ đề cương luận văn.

Trả lời thẳng: Thứ tự hành chính khác nhau theo trường. Trường Đại học Thủy lợi, Khoa Môi trường (n.d.) xét đề cương rồi mới đề nghị giao đề tài, còn Trường Đại học Tôn Đức Thắng (2023) giao đề tài trước rồi để học viên thực hiện đề cương chi tiết trong 08 tuần. Bạn nên đọc quy trình của chính trường mình để biết đề cương nằm ở bước nào trước khi xếp lịch.

Bảng trên tổng hợp quy định xét giao đề tài mà Trường Đại học Thủy lợi, Khoa Môi trường (n.d.) công bố, cùng kế hoạch luận văn đợt 1 năm 2024 mà Trường Đại học Tôn Đức Thắng (2023) đăng, và quy trình bảo vệ đề cương đăng trên trang của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh (n.d.). Mỗi dòng là ví dụ của riêng một trường, nên trường của bạn có thể sắp xếp các bước theo thứ tự khác.

Trả lời thẳng: Vì mỗi khối ngành kiểm chứng kết quả theo một cách khác nhau. Khối kinh tế và xã hội thường dùng khung tám mục đi theo mạch lập luận, như Trường Đại học Thủ Dầu Một (2018) yêu cầu. Khối y sinh dùng khung theo chương, giống một nghiên cứu thực nghiệm thu nhỏ, như Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh (2025) quy định trong biểu mẫu của trường.

Biểu mẫu hướng dẫn viết đề cương luận văn của Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh (2025) chia đề cương thành phần Đặt vấn đề, rồi Chương 1 Tổng quan tài liệu, Chương 2 Phương pháp nghiên cứu, Chương 3 Dự kiến kết quả, Chương 4 Kế hoạch thực hiện, sau đó tới tài liệu tham khảo và phụ lục. Cấu trúc này buộc học viên nghĩ trước cả về kết quả lẫn nguồn lực, điều mà khung tám mục không yêu cầu rõ.

Dùng nhầm mẫu của khối ngành khác thường làm đề cương thiếu đúng phần hội đồng sẽ hỏi. Nếu bạn học ngành y tế công cộng nhưng lấy mẫu đề cương của một trường kinh tế, bạn sẽ thiếu hai phần mà hội đồng ngành y chắc chắn hỏi, là đạo đức trong nghiên cứu và cỡ mẫu. Ngược lại, một học viên kinh tế dùng nguyên mẫu của ngành y sẽ mất thời gian dựng phần dự kiến kết quả mà hội đồng của mình không yêu cầu.

Trả lời thẳng: Phần phương pháp nghiên cứu, và Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh (2025) gọi thẳng đây là phần quan trọng nhất. Đây là phần hội đồng dùng để phán đoán bạn có làm nổi đề tài hay không, và cũng là phần mà một đề cương yếu lộ ra nhanh nhất, vì phương pháp mơ hồ thì mọi mục tiêu phía trước đều không có cách đo.

Hướng dẫn của Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh (2025) liệt kê chín nội dung mà chương phương pháp phải có, gồm thiết kế nghiên cứu, thời gian và địa điểm, đối tượng, cỡ mẫu, biến số độc lập và phụ thuộc, công cụ đo lường, quy trình nghiên cứu, phương pháp phân tích dữ liệu, và đạo đức trong nghiên cứu. Trường Đại học Thủ Dầu Một (2018) cũng yêu cầu học viên nói rõ nguồn số liệu lấy từ đâu, và nếu là số liệu sơ cấp thì phải phác thảo cách thức, số mẫu và địa bàn điều tra.

Một đề cương ghi phương pháp là "định lượng, khảo sát bằng bảng hỏi" rồi dừng lại sẽ bị hỏi ngay ba câu, là khảo sát bao nhiêu người, chọn họ bằng cách nào, và bạn định dùng kiểm định nào để trả lời câu hỏi nghiên cứu. Nếu chưa trả lời được ba câu đó thì đề cương chưa xong, dù các phần khác đã viết rất mượt. Với đề cương theo hướng định lượng, bạn nên đọc SPSS là gì và dùng cho kiểm định nào trước khi viết phần này. Phần nguồn số liệu cũng cần nói rõ bạn tự thu thập hay dùng lại số liệu đã công bố, và bài dữ liệu sơ cấp và thứ cấp khác nhau ở điểm nào giúp bạn chọn đúng cách trình bày. Nếu bảng hỏi dùng thang đo nhiều mức trả lời, bài thang đo Likert 5 mức độ là gì giúp bạn tránh nhầm giữa một câu hỏi đơn lẻ và một thang đo tổng hợp khi viết phần công cụ đo lường. Nếu đề cương đi theo hướng định tính, bài phương pháp phỏng vấn sâu là gì giúp bạn viết phần công cụ cho một bản hướng dẫn phỏng vấn thay vì một bảng hỏi. Còn nếu đề tài chọn hướng nghiên cứu tình huống thay vì khảo sát hay phỏng vấn trên diện rộng, bạn có thể dựa vào cách phân loại thiết kế nghiên cứu tình huống của Yin (2018) và Yin (2009), cả hai do SAGE Publications xuất bản, để xác định phạm vi và giới hạn khái quát hoá của một tình huống đơn lẻ. Bài phương pháp nghiên cứu tình huống là gì và khi nào nên dùng trình bày kỹ hơn.

Trả lời thẳng: Bạn dựng khung trống chứ không đoán số liệu. Theo Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh (2025), dự kiến kết quả là các bảng biểu ứng với từng mục tiêu nhưng để trống ô số liệu, còn kế hoạch thực hiện gồm mốc thời gian, nhân lực, kinh phí và cách xử lý khó khăn. Khung trống này cũng giúp bạn phát hiện mục tiêu nào chưa có cách đo.

Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh (2025) yêu cầu trình bày kết quả dự kiến dưới dạng bảng biểu tương ứng với mục tiêu cần đạt, sắp theo trật tự Mục tiêu 1 kèm các kết quả 1.1, 1.2, rồi Mục tiêu 2 kèm các kết quả 2.1, 2.2. Phần kế hoạch thực hiện phải nêu nhân lực, phương tiện thực hiện, kinh phí, thời gian biểu các hoạt động dưới dạng sơ đồ Gantt, và dự trù những khó khăn cùng cách giải quyết.

Bảng dự kiến kết quả cho mục tiêu "mô tả đặc điểm nhân khẩu học của nhóm nghiên cứu" chỉ cần các cột tên biến, tần số và tỷ lệ phần trăm, còn ô số liệu để trống. Cách làm này có một lợi ích ít người nói tới, là nó phơi ra ngay những mục tiêu mà bạn chưa nghĩ ra cách đo. Nếu một mục tiêu không dựng nổi bảng trống, mục tiêu đó đang có vấn đề.

Trả lời thẳng: Không có con số chung cho cả đề cương, vì độ dài phụ thuộc vào quy định của từng trường và từng ngành. Riêng phần đặt vấn đề thì có một mốc tham chiếu rõ ràng, khi Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh (2025) khuyến cáo phần này chỉ dài khoảng 2 trang A4. Vì vậy bạn nên mở biểu mẫu của chính trường mình trước khi quyết định độ dài.

Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh (2025) còn yêu cầu phần đặt vấn đề nêu mục tiêu nghiên cứu cụ thể chứ không nêu mục tiêu tổng quát. Về hình thức, trường quy định font Times New Roman cỡ 13 hoặc 14, giãn dòng 1,5, lề trên 3,5 cm, lề dưới 3,0 cm, lề trái 3,5 cm và lề phải 2,0 cm.

Giới hạn 2 trang cho phần đặt vấn đề khắt khe hơn vẻ ngoài của nó, vì trong hai trang đó bạn phải làm đủ năm việc, gồm giới thiệu vấn đề, nêu tính cần thiết, tóm tắt các nghiên cứu gần đây cùng khoảng trống, nêu giả thuyết hoặc câu hỏi, và nêu mục tiêu cụ thể. Trung bình mỗi việc chưa tới nửa trang, nên không còn chỗ cho câu văn thừa. Sau khi đề cương được duyệt, bản thảo vẫn cần theo đúng cách trình bày luận văn thạc sĩ của trường.