Đề cương nghiên cứu khoa học là gì, gồm những phần nào?

Trả lời thẳng: Đề cương nghiên cứu khoa học là văn bản trình bày kế hoạch nghiên cứu trước khi tiến hành, nhằm thuyết phục giảng viên hướng dẫn hoặc hội đồng rằng đề tài đáng làm và làm được. Nó nêu vấn đề nghiên cứu, lý do đề tài cần được nghiên cứu và cách bạn sẽ tiến hành, và được viết khi bạn chưa có dữ liệu nào trong tay.

Điểm phân biệt đề cương với một báo cáo hoàn chỉnh nằm ở chỗ nó dừng lại trước khi có kết quả. University of Southern California Libraries (n.d.) viết nguyên văn: "The only elements missing from a research proposal are the findings of the study and your analysis of those findings" (tạm dịch: so với một báo cáo hoàn chỉnh, phần duy nhất đề cương còn thiếu là các phát hiện của nghiên cứu và phần phân tích những phát hiện đó). Cùng nguồn này mô tả mục đích của đề cương gồm hai vế, một là trình bày và biện minh vì sao vấn đề cần được nghiên cứu, hai là trình bày cách nghiên cứu sẽ được tiến hành trên thực tế.

Lấy một sinh viên muốn tìm hiểu tác động của mạng xã hội tới thói quen học tập làm ví dụ. Đề cương của bạn ấy nêu rõ câu hỏi nghiên cứu, lý do vấn đề này đáng quan tâm và cách thu thập dữ liệu, nhưng chưa có con số khảo sát hay kết luận nào, vì những phần đó chỉ xuất hiện sau khi nghiên cứu đã làm xong.

Trả lời thẳng: Đề cương dùng để xin phê duyệt trước khi tiến hành nghiên cứu, để giảng viên hướng dẫn hoặc hội đồng đánh giá đề tài trước khi sinh viên bỏ thời gian và công sức vào thu thập dữ liệu. Nếu câu hỏi nghiên cứu còn mơ hồ hoặc phương pháp chưa khả thi, người duyệt sẽ yêu cầu chỉnh sửa ngay ở bước này, khi sửa còn rẻ.

Vai trò thẩm định của đề cương thể hiện rõ qua ba câu hỏi mà University of Southern California Libraries (n.d.) cho rằng mọi đề cương phải trả lời được, gồm bạn định làm gì, vì sao bạn muốn làm nghiên cứu này, và bạn sẽ tiến hành nó bằng cách nào. Một đề cương trả lời rõ cả ba câu cho người duyệt đủ căn cứ để quyết định có cho phép đi tiếp hay không, còn một đề cương bỏ ngỏ câu nào thì người duyệt khó đánh giá được đúng câu đó.

Trong thực tế, trước khi triển khai một đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên hay một luận văn, sinh viên nộp đề cương cho giảng viên hướng dẫn duyệt. Khi phương pháp chưa khả thi hoặc câu hỏi nghiên cứu còn mơ hồ, giảng viên yêu cầu sửa đề cương trước khi cho phép thu thập dữ liệu, nhờ vậy sinh viên không phải đi sai hướng rồi mới phát hiện ra.

Trả lời thẳng: Bốn phần lõi xuất hiện ở hầu hết mọi đề cương là phần mở đầu, tổng quan tài liệu, thiết kế nghiên cứu (phương pháp luận) và danh mục tài liệu tham khảo. Một số trường mở rộng thêm mục tiêu, giả thuyết, vấn đề đạo đức nghiên cứu và kế hoạch thời gian, và số phần cụ thể tuỳ vào yêu cầu riêng của từng trường, từng ngành.

Các nguồn hướng dẫn chia phần đề cương theo những cách khác nhau, nhưng phần lõi thì khá thống nhất. University of Sheffield (n.d.) khuyến nghị hầu hết đề cương nên có ít nhất bốn phần là mở đầu, tổng quan tài liệu, thiết kế nghiên cứu và danh mục tài liệu tham khảo. Ulster University (n.d.) đưa ra một khung chi tiết hơn gồm tám phần, lần lượt là mở đầu, tổng quan tài liệu, giả thuyết, mục tiêu, phương pháp luận, vấn đề đạo đức, kế hoạch thời gian và danh mục tài liệu tham khảo.

Bảng dưới đây đặt cách chia phần của bốn nguồn cạnh nhau, để bạn thấy phần nào gần như trường nào cũng đòi hỏi và phần nào chỉ một số trường tách riêng.

Cách đọc bảng này là tìm những dòng có chữ "Có" ở cả bốn cột, vì đó là phần bạn gần như chắc chắn phải viết, rồi đối chiếu những dòng còn lại với mẫu đề cương do chính khoa hoặc trường của bạn ban hành.

Trả lời thẳng: Phần giới thiệu nên chiếm khoảng 10% tổng độ dài đề cương và cần viết cho một người đọc am hiểu học thuật nhưng chưa quen với đề tài cụ thể, nên các thuật ngữ chuyên môn phải được định nghĩa rõ. Phần này thường nêu vấn đề nghiên cứu, bối cảnh và câu hỏi nghiên cứu, để người đọc nắm được hướng đi của cả đề cương sau vài đoạn đầu.

University of Melbourne (n.d.) khuyến nghị phần giới thiệu chiếm khoảng 10% độ dài đề cương, và mô tả người đọc đề cương thường là người có nền tảng học thuật cùng lĩnh vực, chẳng hạn giảng viên hướng dẫn. Monash University (n.d.) bổ sung một lưu ý về cách viết, rằng người viết không nên giả định người đọc đã quen với đề tài, mà nên viết như thể một người am hiểu học thuật nhưng chưa từng đọc về chủ đề này đang cầm bản đề cương.

Người đọc ấy hiểu phương pháp nghiên cứu nhưng không nhất thiết biết rõ đề tài bạn chọn, nên nếu đề tài dùng một thuật ngữ chuyên ngành như "phân tích diễn ngôn phê phán", phần giới thiệu nên giải thích ngắn gọn thuật ngữ đó trước khi dùng nó xuyên suốt đề cương.

Trả lời thẳng: Tổng quan tài liệu định vị đề tài giữa những nghiên cứu đã có, còn phương pháp luận trình bày cách cụ thể bạn sẽ tiến hành nghiên cứu, gồm kế hoạch thời gian, cách phân tích dữ liệu và kỹ thuật thu thập dữ liệu. Phần thứ nhất cho thấy người viết hiểu bối cảnh học thuật của đề tài, phần thứ hai cho thấy người viết có một kế hoạch làm được trên thực tế.

University of Melbourne (n.d.) liệt kê bốn thành phần cơ bản mà mọi đề cương phải có bất kể ngành học, gồm một kế hoạch có mốc thời gian, cách phân tích dữ liệu, phương pháp luận cùng kỹ thuật thu thập dữ liệu, và luận điểm về ý nghĩa hay đóng góp tri thức của nghiên cứu.

Với phần tổng quan tài liệu, University of Southern California Libraries (n.d.) cảnh báo một lỗi hay gặp là bỏ qua các công trình nền tảng của lĩnh vực, khiến người đọc nghi ngờ người viết chưa nắm vững bối cảnh học thuật. Một đề cương về hiệu quả học từ xa, chẳng hạn, có thể dùng phần tổng quan để tóm lược và đánh giá các nghiên cứu trước về học từ xa, rồi dùng phần phương pháp luận để nêu cụ thể sẽ khảo sát bao nhiêu sinh viên, trong khoảng thời gian nào, và phân tích dữ liệu khảo sát bằng phương pháp thống kê nào.

Trả lời thẳng: Độ dài đề cương khác nhau khá nhiều giữa các nguồn, vì mỗi nguồn viết cho một bối cảnh riêng. University of Sheffield (n.d.) nêu khoảng 500 đến 1.500 từ, University of Huddersfield (n.d.) nêu 1.500 đến 2.000 từ cho hồ sơ xin học sau đại học, còn University of Southern California Libraries (n.d.) đưa ra khoảng mười đến ba mươi lăm trang.

Ba con số này chỉ có ý nghĩa khi đọc kèm bối cảnh của từng nguồn. University of Sheffield (n.d.) ghi nhận đề cương thường dao động từ 500 đến 1.500 từ mà không gắn con số với một loại đề cương cụ thể. University of Huddersfield (n.d.) viết riêng về đề cương nộp kèm hồ sơ xin học sau đại học, và mô tả một đề cương súc tích, mạch lạc thường dài 1.500 đến 2.000 từ, tối đa 4 trang A4. University of Southern California Libraries (n.d.) đưa ra một khoảng khác hẳn, từ mười đến ba mươi lăm trang, trong bộ hướng dẫn cho các bài nghiên cứu khoa học xã hội.

Vì vậy ba con số không mâu thuẫn nhau, vì Sheffield nêu một khoảng chung, Huddersfield nói riêng về hồ sơ xin học sau đại học, trong khi bộ hướng dẫn của University of Southern California (USC) viết cho các bài nghiên cứu khoa học xã hội. Trước khi áp một con số cho đề cương của mình, bạn nên đọc kỹ bối cảnh của nguồn đưa ra con số đó, và ưu tiên quy định về độ dài do chính trường, khoa hoặc giảng viên hướng dẫn của bạn đặt ra.

Trả lời thẳng: "Đề cương nghiên cứu khoa học" là khái niệm chung, dùng cho nhiều bối cảnh như bài tập lớn, đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên, hồ sơ xin tài trợ hay bước đầu của luận văn và luận án. "Đề cương luận văn thạc sĩ" là một trường hợp cụ thể, thường có cấu trúc theo mẫu riêng mà cơ sở đào tạo quy định cho bậc học đó.

Các nguồn học thuật dùng trong bài này đều mô tả đề cương như một kế hoạch cho nghiên cứu sắp làm, và không neo nó vào một bậc học nào. Cấu trúc tám phần thường gặp ở đề cương luận văn thạc sĩ tại Việt Nam là cách áp khung chung ấy vào một tình huống cụ thể, và nó khác với khung tám phần của Ulster University (n.d.), vốn mô tả đề cương nói chung chứ không viết riêng cho bậc thạc sĩ.

Nếu bạn đang cần cấu trúc cụ thể cho đề cương luận văn thạc sĩ, phần phân tích tám bước kèm ví dụ theo từng phần được trình bày riêng ở bài đề cương luận văn thạc sĩ gồm những phần nào. Một phần nhiều người viết lúng túng nhất trong đề cương là lý giải vì sao đề tài cần làm ngay lúc này, và bài tính cấp thiết của đề tài là gì đi riêng vào phần đó. Còn nếu đề cương luận văn thạc sĩ của bạn đã xong và sắp phải qua buổi bảo vệ trước hội đồng của khoa, phần chuẩn bị cho buổi đó nằm ở bài cách bảo vệ đề cương luận văn.

Khi đã nắm khung chung mà vẫn chưa biết nên chọn cấu trúc nào cho đề tài, bậc học và mẫu đề cương của trường mình, bạn có thể tìm một chuyên gia đúng ngành đồng hành qua đề cương, bản nháp và bản hoàn thiện tại dịch vụ hỗ trợ luận văn, luận án. Chuyên gia cùng bạn làm rõ câu hỏi nghiên cứu, phạm vi và phương pháp, còn bạn là người hoàn thiện đề cương chính thức nộp cho trường. Bạn có thể gọi tư vấn miễn phí 20 phút qua support@maasedtech.com hoặc +84 979 422 393 để làm rõ phạm vi trước khi nhận báo giá.