Làm sao để bài báo khoa học đã đăng được đọc và trích dẫn nhiều hơn?

Trả lời thẳng: Hai bài báo chất lượng ngang nhau vẫn có thể tạo ảnh hưởng rất khác nhau, tuỳ vào mức độ dễ tìm thấy của chúng. Đưa công trình ra công khai và làm nó dễ tìm sẽ nâng số lần bài được đọc và được trích dẫn theo mức đo được, khi bài truy cập mở nhận trung bình nhiều hơn khoảng 18% lượt trích dẫn, còn bài có preprint nhận nhiều hơn chừng 36%.

Piwowar et al. (2018), khi phân tích hàng triệu bài báo, thấy rằng bài truy cập mở nhận nhiều hơn mức trung bình khoảng 18% lượt trích dẫn sau khi đã tính tới tuổi bài và ngành. Fu và Hughey (2019) thấy các bài có kèm một preprint nhận trung bình nhiều hơn 36% lượt trích dẫn và có Điểm Chú ý Altmetric cao hơn 49% so với bài không có. Nguyên văn của hai tác giả là "we found that articles with a preprint had, on average, a 49% higher Altmetric Attention Score and 36% more citations than articles without a preprint" (Fu & Hughey, 2019). Độ hiện diện còn cộng dồn theo thời gian: càng nhiều người đọc thì càng nhiều trích dẫn, và càng nhiều trích dẫn thì lại càng nhiều người đọc.

Một tác giả người Việt từng công bố hai bài đều vững, và bài mà chị chia sẻ qua một preprint cùng một hồ sơ nhà nghiên cứu đã cập nhật tích luỹ trích dẫn nhanh hơn hẳn, cùng chất lượng nhưng khác tầm với.

Trả lời thẳng: Preprint là một bản thảo hoàn chỉnh mà bạn đăng lên máy chủ công cộng, chẳng hạn arXiv, bioRxiv, medRxiv hay SSRN, trước hoặc trong lúc bình duyệt. Nó đóng dấu thời gian cho công trình, mời gọi phản hồi sớm và làm tăng mức chú ý, và với phần lớn tạp chí thì đăng preprint không bị tính là đã công bố trước. Bạn nên đọc chính sách preprint của tạp chí đích trước.

Berg et al. (2016) mô tả preprint là một bản thảo hoàn chỉnh tải lên máy chủ công cộng mà chưa qua bình duyệt chính thức, và lập luận rằng nó đẩy nhanh việc lan toả phát hiện lẫn việc nhận phản hồi. Fu và Hughey (2019) lượng hoá phần lợi ích đó, khi đo được một mức chênh rõ rệt về trích dẫn và về mức chú ý dành cho các bài có preprint. Phần lớn tạp chí lớn nay đã cho phép preprint, nhưng chính sách mỗi nơi mỗi khác, nên bạn cần xác nhận trước khi đăng.

Một nhà nghiên cứu từng lo rằng một preprint sẽ làm bài của chị mất tính mới. Cố vấn chỉ cho chị thấy tạp chí đích vốn hoan nghênh preprint, và bản đăng sớm đã kéo về hai nhận xét hữu ích giúp bài chắc hơn trước khi bước vào bình duyệt chính thức.

Trả lời thẳng: Bạn nên tạo một mã ORCID làm định danh vĩnh viễn và một hồ sơ Google Scholar làm nơi trưng bày trích dẫn công khai. Hai thứ này gộp toàn bộ công trình của bạn dưới một danh tính đã xác thực và làm cho mọi sản phẩm của bạn dễ tìm, điều đặc biệt quan trọng khi tên bạn bị phiên sang chữ Latinh không nhất quán giữa các cơ sở dữ liệu.

Haak et al. (2012) giới thiệu ORCID chính là để giải quyết chuyện nhập nhằng tên tác giả, một vấn đề thường gặp với tác giả người Việt khi tên xuất hiện dưới nhiều dạng. Khi bạn gắn mọi bài báo với mã ORCID của mình và duy trì thêm một hồ sơ Google Scholar, trích dẫn sẽ dồn về chính bạn thay vì phân mảnh ra nhiều danh tính bị nhận nhầm.

Một tác giả công bố khi thì dưới dạng "Tran, V. A." khi thì "Van Anh Tran" từng phát hiện trích dẫn của mình bị chẻ ra nhiều hồ sơ ngay trước một kỳ xét thăng hạng. Việc gộp tất cả lại dưới một mã ORCID và một hồ sơ Google Scholar duy nhất đã khôi phục một bản ghi chính xác và đầy đủ.

Trả lời thẳng: Ngay cả khi đăng trên một tạp chí thu phí, bạn thường vẫn có thể đưa một phiên bản thành miễn phí bằng cách tự lưu trữ nó trong một kho tài liệu, tức truy cập mở đường xanh, mà không mất chi phí nào. Cách này mở rộng lượng người đọc của bạn và góp phần vào lợi thế trích dẫn vốn có của truy cập mở.

Suber (2012) mô tả truy cập mở đường xanh là việc gửi một phiên bản vào kho tài liệu, và cách này không kèm khoản phí nào, trong khi Piwowar et al. (2018) quy phần lớn lợi thế trích dẫn của truy cập mở cho đường xanh và đường lai. Khi tự lưu trữ, bạn cần tôn trọng đúng phiên bản mà nhà xuất bản cho phép cùng thời hạn cấm công bố nếu có.

Một tác giả eo hẹp kinh phí từng đăng trên một tạp chí thu phí có uy tín, rồi gửi bản thảo đã được chấp nhận vào kho tài liệu của trường mình sau khi hết thời hạn cấm công bố. Nhờ vậy bài được miễn phí cho người đọc khắp nơi mà chị không phải trả một khoản phí xử lý bài nào.

Trả lời thẳng: Altmetrics đo mức chú ý trực tuyến mà một bài báo nhận được, gồm lượt nhắc trên báo chí, trong tài liệu chính sách, trên mạng xã hội và trong phần mềm quản lý tài liệu tham khảo, như một chỉ báo bổ trợ nhanh hơn và rộng hơn cho số lượt trích dẫn. Bạn nên dùng chúng để hiểu độ lan toả, đừng biến chúng thành mục tiêu để chạy theo hay để thổi phồng.

Priem et al. (2010), trong bản tuyên ngôn altmetrics, đề xuất các chỉ báo này để nắm bắt phần ảnh hưởng mà số đếm trích dẫn truyền thống bỏ sót, xét tới tốc độ và bề rộng của truyền thông học thuật hiện đại. Chúng bổ trợ cho trích dẫn chứ không thay thế trích dẫn, và cũng như trích dẫn, chúng không bao giờ được phép bị thao túng.

Một tác giả từng nhìn qua altmetrics mà biết bài mình được trích trong một bản tóm tắt chính sách y tế của chính phủ. Đó là một tác động thực tế mà số đếm trích dẫn phải nhiều năm nữa mới phản ánh, và cũng là bằng chứng hữu ích cho hồ sơ xin kinh phí kế tiếp.

Trả lời thẳng: Bạn nên chia sẻ công trình ở đúng nơi đồng nghiệp có mặt, gồm máy chủ preprint, hồ sơ ORCID và Google Scholar, trang của đơn vị công tác, các mạng lưới học thuật liên quan, và các buổi báo cáo hội thảo. Quảng bá nghĩa là giúp đúng người đọc tìm ra một công trình thật, chứ không bao giờ nghĩa là mua trích dẫn, trao đổi trích dẫn hay lách các chỉ số.

Vì độ hiện diện kéo theo trích dẫn (Piwowar et al. 2018 và Fu & Hughey, 2019), chia sẻ hợp lệ là một trong những việc sinh lợi cao nhất bạn có thể làm sau khi bài được đăng. Nhưng thao túng trích dẫn là một vi phạm liêm chính nghiên cứu, có thể dẫn tới đính chính hoặc rút bài, nên bạn hãy giữ cho phần quảng bá luôn ngay thẳng.

Cố vấn MAAS cùng mỗi tác giả trong dịch vụ Cố vấn Công bố dựng một kế hoạch hậu công bố đơn giản, gồm preprint, các hồ sơ, khoản gửi vào kho tài liệu, và một danh sách ngắn những nơi nên chia sẻ, theo mô hình chia chặng. Chính tác giả là người đi chia sẻ, còn cố vấn chỉ tư vấn, và không bao giờ lách chỉ số thay cho ai.