Slide thuyết trình đại học gồm những gì, và làm từng slide thế nào?

Bạn sẽ biết một slide thuyết trình ở đại học cần những phần nào và cách làm từng slide sao cho người xem đọc kịp ý chính mà bạn muốn nói.

Bài này viết cho sinh viên học bằng tiếng Anh ở nước ngoài, hoặc ở chương trình quốc tế dạy bằng tiếng Anh tại Việt Nam, đang có một bài thuyết trình tính điểm kèm bộ slide. Nếu bạn còn đang phân vân đề bài của mình đòi hình thức nào, bài thuyết trình đi từ định nghĩa. Còn số slide, lời nói và việc chép chữ lên màn hình nằm ở bài bài thuyết trình có chấm điểm, và cách điểm được chia nằm ở bài rubric thuyết trình tính điểm.

Tác giả: Ban Biên tập MAAS
Cập nhật lần cuối: 2026-10-05
Chuyên mục: student-success

Slide thuyết trình ở đại học gồm những phần nào?

Trả lời thẳng: Slide thuyết trình là bộ trang chiếu đi cùng lời nói của bạn, và mỗi slide thường gồm một tiêu đề, một phần bằng chứng như hình hoặc biểu đồ, lượng chữ vừa đủ, nguồn của hình hay số liệu lấy từ nơi khác, và tên slide để trình đọc màn hình theo dõi được. Các hướng dẫn đại học dưới đây khác nhau ở con số nhưng gần nhau ở những phần này.

Bảng dưới đây gom các phần tử đó cùng điều mà từng nguồn khuyến nghị. Bảng không phải quy định chung, vì đề bài và rubric của môn quyết định bạn bị chấm gì, nên bạn đối chiếu với đề của mình trước khi làm theo.

Hướng dẫn gốc của cách làm này đến từ Alley và Neeley (2005). Họ cho biết bộ hướng dẫn được tinh chỉnh qua các buổi phê bình hơn 400 bài thuyết trình kỹ thuật trong bốn năm tại Virginia Tech, nên cần hiểu nó là kinh nghiệm hướng dẫn chứ không phải một thí nghiệm có nhóm đối chứng. Bằng chứng thực nghiệm đến sau, ở phần nói về tiêu đề bên dưới.

Cách làm slide thuyết trình từng bước thế nào?

Trả lời thẳng: Bạn làm slide thuyết trình theo sáu bước, và bạn chỉ mở phần mềm ở bước thứ tư. Trước đó bạn xác định luận điểm cho từng phần của đề, viết mỗi luận điểm thành một câu, rồi mới chọn bằng chứng bằng hình. Sau đó bạn dựng bằng layout có sẵn, kiểm khả năng đọc, và cuối cùng ghi nguồn hình hoặc số liệu lấy từ nơi khác.

1. Xác định luận điểm: đọc đề và rubric, rồi ghi ra điều bạn muốn người nghe nhớ ở từng phần của đề.
2. Viết mỗi luận điểm thành một câu: câu này sẽ trở thành tiêu đề của slide tương ứng.
3. Chọn bằng chứng bằng hình: quyết định biểu đồ, sơ đồ, ảnh hay bảng nào cho thấy luận điểm đó.
4. Dựng bằng layout và Slide Master: để tiêu đề, phông chữ và vị trí hình giống nhau ở mọi slide.
5. Kiểm khả năng đọc: thử chữ ở cỡ nhìn được từ chỗ ngồi xa nhất, kiểm tương phản và alt text.
6. Ghi nguồn: thêm ghi chú nhỏ cho mọi hình và số liệu không phải do bạn tạo ra.

Thứ tự này có cơ sở ở nhận xét của Alley và Neeley (2005) rằng cách thiết kế này đòi nhiều suy nghĩ hơn vì người làm phải hiểu bài đủ để nói vai trò của từng slide, nên theo họ không thể làm xong trong một giờ trước buổi thuyết trình. University of York Library (n.d.-a) bổ sung phần dựng, khi khuyên chọn layout phù hợp, dùng Slide Master để định vị và định dạng tiêu đề, và ít nhất dùng layout Title Only. Nhờ vậy bạn không phải căn lại từng slide bằng tay.

Cách làm slide thuyết trình đẹp, theo thứ tự trên, vì vậy bắt đầu từ việc biết mỗi slide đang chứng minh điều gì chứ chưa bắt đầu từ chọn màu hay phông chữ. Các phần dưới đi vào từng bước, từ tiêu đề đến nguồn.

Tiêu đề slide nên là một cụm chủ đề hay một câu khẳng định?

Trả lời thẳng: Nên là một câu khẳng định ngắn nêu luận điểm của slide. Alley và Neeley (2005) khuyên mọi slide trừ slide tựa đề dùng tiêu đề kiểu này, còn Garner và Alley (2013) cho 110 sinh viên kỹ thuật xem cùng một bài nói với hai kiểu slide, và nhóm xem slide có tiêu đề câu cùng bằng chứng hình ảnh hiểu bài tốt hơn, ít hiểu sai hơn.

Hai tác giả gọi cách làm này là assertion-evidence, tức tiêu đề khẳng định đi kèm bằng chứng hình ảnh. Trong Bảng 1 của Alley và Neeley (2005), tiêu đề câu được căn trái ở góc trên bên trái, dài một hoặc hai dòng, và slide kết luận được coi là slide quan trọng nhất. Một ví dụ cho dễ hình dung là thay tiêu đề "Doanh thu quý 3" bằng câu "Doanh thu quý 3 tăng nhờ khách hàng mới", rồi đặt biểu đồ cột đúng phần tăng bên dưới.

Về bằng chứng, Garner và Alley (2013) cho cùng một bài thuyết trình, cùng lời nói và cùng nội dung, chỉ đổi kiểu slide. Nhóm assertion-evidence viết bài luận hiểu bài tốt hơn, ít hiểu sai hơn, thấy tải nhận thức thấp hơn và nhớ tốt hơn ở bài kiểm tra trì hoãn (kiểm tra lại sau một khoảng thời gian). Garner và Alley (2013) cũng ghi rằng tiêu đề câu tóm tắt một slide bằng một câu và củng cố trung bình khoảng mười câu nói.

Cần giữ đúng phạm vi của kết quả đó. Mẫu của Garner và Alley (2013) là sinh viên kỹ thuật xem một chủ đề kỹ thuật, nên việc áp cho bài thuyết trình về văn học hay kinh doanh vẫn là suy luận chứ chưa phải kết quả đã đo. Bạn cũng nên đọc rubric trước, và nếu rubric quy định cách đặt tiêu đề thì theo rubric.

Một slide nên có bao nhiêu chữ và cỡ chữ bao nhiêu?

Trả lời thẳng: Không có con số chuẩn, vì các nguồn đại học đưa ra con số khác nhau. Alley và Neeley (2005) gợi ý tiêu đề 28pt, thân 18 đến 24pt, còn University of Portsmouth Library (n.d.) nêu thân 20 đến 28pt. Điểm chung là mỗi slide một ý và chữ phải đọc được từ chỗ ngồi xa nhất, nên bạn chọn con số hợp phòng và màn hình của mình.

Các con số của từng nguồn được xếp cạnh nhau trong bảng. Không nguồn nào trong số này công bố con số như một kết quả đo, mà đều là hướng dẫn kinh nghiệm.

Một số trang tiếng Việt coi một công thức đếm chữ, chẳng hạn một ý với bảy dòng và bảy chữ, là luật cố định mà không nói luật đó từ đâu ra. Các nguồn trong bảng không đồng ý với nhau ở chính những con số đó, và trong các nguồn học thuật MAAS đã đọc, không nguồn nào công bố một công thức như vậy là kết quả đo. Vì thế điều đáng giữ là nguyên tắc, rằng mỗi slide chỉ mang một ý và chữ đủ lớn để người xa nhất đọc được.

Về gạch đầu dòng, hướng chung là tránh danh sách dài chứ không phải cấm hẳn. Alley và Neeley (2005) giải thích rằng danh sách không cho thấy mối liên hệ giữa các mục, nhưng vẫn chấp nhận danh sách hai, ba hoặc bốn mục. University of York Library (n.d.-a) thì khuyên dùng câu đầy đủ thay cho mảnh câu, hoặc cho từng ý hiện ra khi đến lượt.

Thời lượng cũng giới hạn lượng chữ. Alley và Neeley (2005) khuyên số slide đủ để mỗi slide có ít nhất 1 phút, nên một slide chứa nhiều chữ sẽ buộc bạn nói vội hoặc để người nghe đọc thay vì nghe.

Làm slide thuyết trình đẹp nghĩa là chọn hình nào, và hình nào chỉ để trang trí?

Trả lời thẳng: Một slide thuyết trình đẹp trong nghĩa có lợi cho người học là slide có hình giải thích hoặc đại diện cho điều bạn nói, không phải hình đặt cho đầy chỗ. Carney và Levin (2002) tổng hợp nghiên cứu về hình trong học tập và phân biệt năm chức năng do Levin đề xuất, trong đó hình thuần trang trí gần như không giúp học, còn các loại khác giúp ở mức vừa phải đến khá lớn.

Năm chức năng mà Carney và Levin (2002) nêu là trang trí, đại diện, tổ chức, giải thích và biến đổi, trong đó biến đổi là loại giúp ghi nhớ. Ví dụ của chính họ là hình cây thông chung chung đặt cạnh mô tả một lối đi bộ đường dài, tức một hình trang trí. Nghiên cứu này tổng hợp việc học từ văn bản in kèm hình, nên nó cho biết hướng chung của các nghiên cứu về hình, chứ không đo trực tiếp trên slide có lời nói đi kèm.

University of Portsmouth Library (n.d.) đi vào thực hành. Họ khuyên dùng ảnh độ phân giải cao, không kéo méo ảnh khi đổi kích thước, cắt bớt ảnh khi ảnh không vừa khung, và ảnh nền phải không làm khó đọc chữ, nên nhiều phần mềm cho tăng độ trong suốt của ảnh nền để cải thiện tương phản. Với biểu đồ, họ lưu ý rằng biểu đồ viết cho người trong ngành thường chứa nhiều chuỗi dữ liệu hơn mức hợp với slide của sinh viên, nên slide tốt hiện một phát hiện chính với ít chuỗi có nhãn.

Về kích thước ảnh, University of York Library (n.d.-b) cho biết khung slide rộng chuẩn của PowerPoint là 33,867 x 19,05 cm, còn máy chiếu HD thường dùng ở trường này chiếu tối đa 1920 x 1080 pixel. Theo đó, nếu chỉ để chiếu thì bạn không cần ảnh cao hơn 1080 pixel, và ảnh chiếm một phần tư slide thì không cần cao hơn 540 pixel.

University of California San Diego, Instructional multimedia (n.d.) nêu nguyên tắc của Mayer, viết rằng "People learn better from graphics and narration than from graphics, narration, and printed text", rồi khuyên dùng hình thay cho chữ khi có thể. Nguyên tắc này đi cùng khuyến nghị chung của trang là tránh để chữ trên slide lặp lại đúng lời bạn nói.

Với ai đang tìm cách thiết kế slide thuyết trình, câu hỏi đáng hỏi cho từng hình là hình này chứng minh luận điểm nào của slide. Nếu không trả lời được thì hình đó nhiều khả năng chỉ trang trí, và bạn có thể bỏ nó mà không mất thông tin.

Có nên dùng mẫu slide thuyết trình có sẵn không, và chọn mẫu thế nào?

Trả lời thẳng: Có thể dùng, miễn là mẫu giúp slide dễ đọc và không trái đề bài. Một mẫu tốt là mẫu thay được thiết lập mặc định của phần mềm về phông, cỡ chữ và vị trí tiêu đề, và có layout dựng sẵn để thứ tự đọc không lệch. Còn mẫu chỉ đẹp mắt nhưng nhiều hình trang trí thì thường không giúp người xem.

Alley và Neeley (2005) cho biết khó khăn của cách thiết kế này là phải thắng mặc định của PowerPoint về phông, cỡ chữ, vị trí tiêu đề và gạch đầu dòng tự chèn. Cách họ làm là phát cho người học một mẫu PowerPoint đã đổi sẵn các mặc định đó. Vì vậy khi chọn mẫu có sẵn, tiêu chí đầu tiên nên là nó đặt tiêu đề, cỡ chữ và khoảng trống theo hướng bạn muốn, rồi mới đến màu sắc.

Về mặt kỹ thuật, Microsoft (n.d.-a) cho biết layout dựng sẵn có các ô giữ chỗ và định dạng sao cho thứ tự đọc của người dùng trình đọc màn hình giống thứ tự người thấy. Trình đọc màn hình đọc các đối tượng theo thứ tự chúng được thêm vào slide, nên nếu bạn tự đặt từng hộp chữ thì thứ tự đọc có thể khác với thứ tự nhìn. Lời khuyên bỏ hẳn mẫu có sẵn để tự tải mẫu bên ngoài, vốn xuất hiện trên một số trang tiếng Việt, không có nguồn và bỏ qua vấn đề thứ tự đọc nói trên.

Với mẫu có hình sẵn, bạn cần kiểm hai điều. Thứ nhất là đề bài hoặc rubric có quy định định dạng riêng, chẳng hạn bố cục, số slide hay yêu cầu về nguồn hay không, vì môn có thể đòi điều mà mẫu không có. Thứ hai là hình trong mẫu cần được ghi nguồn khi bạn dùng, theo cách ở phần cuối bài.

Câu hỏi mẫu có sẵn có bị coi là vi phạm quy định hay không phụ thuộc vào quy định của môn và của trường bạn. MAAS không tìm thấy nguồn nào cho thấy một quy tắc chung ở chương trình bằng tiếng Anh, nên bạn đọc đề bài và hỏi giảng viên khi chưa chắc.

Làm sao để người xem đọc được slide của bạn?

Trả lời thẳng: Bạn làm cho slide đọc được bằng bốn việc, là cho mỗi slide một tiêu đề riêng, thêm alt text cho mọi hình, không dùng màu làm cách duy nhất truyền đạt thông tin, và kiểm tương phản chữ với nền. Microsoft (n.d.-a) nêu cả bốn việc và có công cụ Accessibility Checker, nhưng Checker không bắt được lỗi tương phản ở một số trường hợp nên bạn vẫn phải tự kiểm.

Theo Microsoft (n.d.-a), mỗi slide cần một tiêu đề riêng và bạn có thể để tiêu đề nằm ngoài khung slide nếu không muốn nó hiện ra. Microsoft (n.d.-b) cho biết tiêu đề cũng giúp các tính năng như Design Ideas và Apply Layout hoạt động tốt hơn, và giúp các liên kết nhảy đến slide theo tên. Với hình, alt text nên mô tả điều hình đang cho thấy, và University of York Library (n.d.-b) lưu ý alt text không nên lặp lại chữ đã có sẵn trên slide.

Điểm cần tự kiểm là chữ đặt trên ảnh nền. Microsoft (n.d.-a) cho biết Accessibility Checker không bắt được việc thiếu tương phản trong ô chữ trong suốt đặt trên nền slide, nên bạn nhìn lại slide ở kích thước thật, hoặc đứng xa màn hình, để xem chữ có chìm vào ảnh không. Cách giảm rủi ro đơn giản là tăng độ trong suốt của ảnh nền theo hướng dẫn của University of Portsmouth Library (n.d.).

Với tương phản, bạn không cần công cụ phức tạp để bắt đầu. Hai việc đơn giản là tránh cặp màu dễ lẫn làm màu chữ và nền, và nhìn lại slide ở kích thước thật từ xa, vì chữ đọc được trên màn hình máy tính chưa chắc đọc được trên màn chiếu của phòng học.

Hình và số liệu lấy từ nguồn khác thì ghi nguồn trên slide thế nào?

Trả lời thẳng: Bạn ghi một ghi chú nhỏ ở cuối slide chứa trích dẫn đầy đủ, và đưa tham chiếu đầy đủ vào danh mục tài liệu tham khảo. La Trobe University Library (n.d.), dựa trên APA ấn bản 7, dùng chữ "From" khi giữ nguyên hình và "Adapted from" khi bạn đã sửa. Hình do bạn tự làm thì ghi chú là tuỳ chọn, và quy định của môn vẫn là điều cần đọc trước.

La Trobe University Library (n.d.) cho biết số hình và tiêu đề hình trong bài thuyết trình là tuỳ chọn, còn Note với trích dẫn đầy đủ là bắt buộc khi hình đến từ nguồn khác. Hướng dẫn này dẫn các trang 225 đến 250 và 389 đến 391 của Publication Manual ấn bản 7. Hình do chính bạn tạo thì Note là tuỳ chọn, nhưng hình tạo bằng AI sinh nội dung thì vẫn cần ghi, và ảnh kho của Microsoft 365 dùng làm trang trí có thể được ghi bằng một câu xác nhận ở đầu hoặc cuối bài.

Về ảnh trên các trang kho ảnh, University of York Library (n.d.-a) cho biết Pexels và Pixabay cung cấp ảnh public domain hoặc CC0 mà không cần trích dẫn trừ khi bạn muốn. Đó là mô tả của York tại thời điểm họ viết, và điều khoản các trang này có thể đổi, nên bạn vẫn nên đọc giấy phép của từng ảnh trước khi dùng. University of California San Diego, Instructional multimedia (n.d.) cũng nhắc rằng ảnh dùng giấy phép Creative Commons phải tuân thủ giấy phép và ghi nguồn.

Một ví dụ cho dễ làm là slide có biểu đồ lấy từ báo cáo của một tổ chức. Cuối slide, bạn viết một dòng chữ nhỏ theo dạng "From" kèm tên tổ chức, năm và tên báo cáo, rồi thêm tham chiếu đầy đủ ở slide danh mục cuối bài. Chuyện thử xem hướng dẫn này có khớp với yêu cầu của môn bạn thì phải hỏi giảng viên, vì đây là hướng dẫn của một thư viện đại học chứ không thay quy định của môn.

Câu hỏi thường gặp

Slide thuyết trình nên có tối đa bao nhiêu chữ?
Slide thuyết trình không có mức tối đa chuẩn, vì các nguồn nói khác nhau. Alley và Neeley (2005) cho mỗi khối chữ 1 đến 2 dòng và danh sách 2 đến 4 mục, còn University of California San Diego, Instructional multimedia (n.d.) nêu tối đa 4 gạch đầu dòng, mỗi gạch tối đa 4 đơn vị thông tin, nên bạn giữ một ý mỗi slide.

Cỡ chữ tối thiểu cho slide thuyết trình là bao nhiêu?
Cỡ chữ cho slide thuyết trình dao động theo nguồn, từ thân 18 đến 24pt của Alley và Neeley (2005) đến thân 20 đến 28pt của University of Portsmouth Library (n.d.). University of York Library (n.d.-a) khuyên khoảng 24pt, nên mốc an toàn hơn là cỡ bạn đọc được từ chỗ ngồi xa nhất của phòng.

Thiết kế slide thuyết trình đẹp có cần học thiết kế không?
Thiết kế slide thuyết trình đẹp không đòi học thiết kế, vì phần giúp người xem hiểu nằm ở cấu trúc chứ không ở gu thẩm mỹ. Garner và Alley (2013) cho thấy trong thí nghiệm với 110 sinh viên kỹ thuật, nhóm xem slide dùng tiêu đề dạng câu kèm hình làm bằng chứng hiểu bài tốt hơn nhóm còn lại, nên bạn bắt đầu từ việc mỗi slide chứng minh luận điểm nào.

Dùng ảnh trên mạng làm slide có cần ghi nguồn không?
Dùng ảnh trên mạng làm slide thường cần ghi nguồn khi ảnh không phải của bạn, nhưng còn tuỳ giấy phép của từng ảnh. La Trobe University Library (n.d.) hướng dẫn ghi chú nhỏ cuối slide theo APA 7, còn University of York Library (n.d.-a) nói ảnh public domain hoặc CC0 không bắt buộc trích dẫn, nên bạn đọc giấy phép và quy định của môn.

Mẫu slide có sẵn có vi phạm quy định của môn học không?
Mẫu slide có sẵn có vi phạm hay không tuỳ quy định của môn và của trường, và MAAS không tìm thấy nguồn nào nêu một quy tắc chung. Bạn đọc đề bài, xem rubric có đòi bố cục riêng không, rồi hỏi giảng viên khi chưa chắc, và ghi nguồn cho mọi hình hoặc số liệu không phải do bạn tạo.

Khi làm slide thuyết trình, MAAS đi cùng bạn ở những bước nào?
Ở dịch vụ Hỗ trợ Thuyết trình và Thiết kế, chuyên gia cùng bạn dựng dàn ý, bộ slide và kịch bản nói có canh giờ, rồi bạn nhận file nguồn chỉnh sửa được. MAAS không đứng thuyết trình hay quay hình thay bạn, vì phần đứng trước người chấm là của bạn.

MAAS đồng hành thế nào khi bạn làm bộ slide?

Cách tự làm bắt đầu bằng việc lấy rubric, viết mỗi luận điểm thành một câu, rồi chuyển từng câu thành một slide với một hình làm bằng chứng. Khi bộ slide có hình dạng, bạn đọc to từng slide với đồng hồ để biết slide nào nhiều chữ hơn mức bạn kịp nói, và đối chiếu lại với đề bài của môn.

Khi bạn cần thêm một chuyên gia đúng ngành cùng dựng bộ slide, dịch vụ Thuyết trình và Thiết kế của MAAS làm việc qua dàn ý, bộ slide và kịch bản nói có canh giờ, còn bạn nhận file chỉnh sửa được và tự trình bày. Buổi tư vấn miễn phí 15 phút giúp bạn xác định phạm vi trước khi quyết định, còn trang Hỗ trợ Thuyết trình và Thiết kế mô tả cách làm việc chi tiết hơn. Hãy đọc quy định của môn về việc nhờ hỗ trợ bên ngoài trước khi đặt, và nhớ rằng bài thuyết trình thuộc về bạn.

Đọc tiếp

• Bài thuyết trình có chấm điểm gồm những phần nào phải chuẩn bị?
• Thuyết trình ở đại học là gì, và đề bài đang yêu cầu loại nào?
• Rubric thuyết trình tính điểm chia điểm ra sao?

References

• Alley, M., & Neeley, K. A. (2005). Rethinking the design of presentation slides: A case for sentence headlines and visual evidence. Technical Communication, 52(4), 417-426. https://writing.engr.psu.edu/2005_alley_neeley.pdf
• Carney, R. N., & Levin, J. R. (2002). Pictorial illustrations still improve students' learning from text. Educational Psychology Review, 14(1), 5-26. https://doi.org/10.1023/A:1013176309260
• Garner, J. K., & Alley, M. P. (2013). How the design of presentation slides affects audience comprehension: A case for the assertion-evidence approach. International Journal of Engineering Education, 29(6), 1564-1579. https://www.ijee.ie/articles/Vol29-6/23_ijee2791ns.pdf
• La Trobe University Library. (n.d.). Images, figures and tables. APA7 referencing guide. Retrieved October 5, 2026, from https://latrobe.libguides.com/c.php?g=926982&p=6695985
• Microsoft. (n.d.-a). Make your PowerPoint presentations accessible to people with disabilities. Microsoft Support. Retrieved October 5, 2026, from https://support.microsoft.com/en-us/accessibility/powerpoint/make-your-powerpoint-presentations-accessible-to-people-with-disabilities
• Microsoft. (n.d.-b). Title a slide. Microsoft Support. Retrieved October 5, 2026, from https://support.microsoft.com/en-us/powerpoint/title-a-slide
• University of California San Diego, Instructional multimedia. (n.d.). Evidence-based presentation design recommendations. Retrieved October 5, 2026, from https://multimedia.ucsd.edu/best-practices/presentation-design.html
• University of Portsmouth Library. (n.d.). Visual design for academic work. Retrieved October 5, 2026, from https://library.port.ac.uk/academic-support/presentations-and-group-work/visual-design-for-academic-work
• University of York Library. (n.d.-a). Basic slide design. A practical guide to presentations. Retrieved October 5, 2026, from https://subjectguides.york.ac.uk/presentations/design
• University of York Library. (n.d.-b). Text & images. A practical guide to presentations. Retrieved October 5, 2026, from https://subjectguides.york.ac.uk/presentations/content