Skip to content
MAAS EdTech, Academic Success Partner
Tư vấn
English
Quay lại BlogCitation & Formatting

KHI NÀO BẠN PHẢI TRÍCH DẪN NGUỒN TRONG BÀI ASSIGNMENT

22 phút đọc4,379 từ

Bạn cần trích dẫn cho mọi câu có mang một ý, một lập luận, một con số hay một cách diễn đạt không phải của bạn, kể cả khi bạn viết lại bằng lời mình. Ngoại lệ duy nhất là kiến thức phổ thông trong ngành của bạn. Một luật đó quyết được phần lớn các ca, và phần còn lại của cẩm nang này đi qua đúng những ca mà nó không quyết được.

Một nghiên cứu bình duyệt tại các trường Canada cho thấy du học sinh xuất hiện trong báo cáo academic misconduct nhiều gấp khoảng 2 đến 3 lần sinh viên bản xứ, trong khi thái độ đối với liêm chính học thuật và tỷ lệ tự khai vi phạm của hai nhóm lại tương đương nhau (Sanni-Anibire et al. 2021). Nói cách khác, referencing là một kỹ năng có thể học được, và bài viết này đưa ra quy tắc quyết định để bạn biết chính xác câu nào cần trích dẫn, hai nửa của hệ thống khớp với nhau ra sao, và vì sao bị flag nhiều hơn không đồng nghĩa với kém trung thực hơn.

Tác giả: Ban Biên tập MAAS
Cập nhật lần cuối: 2026-07-02
Category: citation-formatting

VÌ SAO DU HỌC SINH BỊ FLAG NHIỀU HƠN DÙ KHÔNG KÉM TRUNG THỰC HƠN

Trả lời trực tiếp: Nghiên cứu bình duyệt tại các trường Canada ghi nhận du học sinh bị đưa vào báo cáo misconduct nhiều hơn hẳn sinh viên bản xứ, dù thái độ với liêm chính học thuật và tỷ lệ tự khai vi phạm của hai nhóm tương đương nhau (Sanni-Anibire et al., 2021). Nguyên nhân là thiếu kiến thức về quy ước tích hợp nguồn, cộng với kỳ vọng về liêm chính khác nhau giữa các quốc gia.

Các trường đại học có lý do chính đáng để điều tra mọi nghi vấn vi phạm, bởi một quy trình liêm chính bỏ qua một số trường hợp sẽ không bảo vệ được ai. Tuy nhiên, dữ liệu đằng sau các cuộc điều tra ấy kể một câu chuyện đáng chú ý hơn: nghiên cứu bình duyệt tại các trường Canada ghi nhận du học sinh bị đưa vào báo cáo misconduct với tỷ lệ khoảng 3 trên 1 và 2 trên 1 so với sinh viên bản xứ, trong khi thái độ đối với liêm chính học thuật và tỷ lệ tự khai vi phạm của họ lại tương đương (Sanni-Anibire et al. 2021). Nguyên văn nhóm tác giả viết rằng “International students are overrepresented (by ratios of 3:1 or 2:1) in reports of academic misconduct” (Sanni-Anibire et al. 2021). Nghiên cứu này gọi tên nguyên nhân một cách cụ thể: thiếu kiến thức về quy ước tích hợp nguồn, cộng với việc kỳ vọng về liêm chính học thuật khác nhau giữa các quốc gia, khiến những quy tắc bạn đã quen ở nhà chưa chắc là quy tắc được áp dụng ở nơi bạn du học (Sanni-Anibire et al. 2021). Cuộc khảo sát gốc thu hẹp 67 người trả lời quốc tế xuống còn 60 phản hồi hợp lệ, và trên một thang đo kiến thức liêm chính chạy từ 15 tới 75 điểm, điểm trung vị là 63,5, với 78% nói họ tự tin tránh được vi phạm, khó khớp với hình ảnh một nhóm thờ ơ với quy tắc (Sanni-Anibire et al. 2021). Cũng nhóm người trả lời này bất đồng nhiều nhất về khái niệm nộp trùng, tức tự đạo văn, và hơn 33% trả lời trung lập khi được hỏi về việc thuê người làm bài hộ, bằng chứng cho một lỗ hổng kiến thức cụ thể hơn là sự coi thường quy tắc nói chung (Sanni-Anibire et al. 2021).

Điều cần lưu ý là sự chưa quen không phải nơi trú ẩn an toàn. University of Oxford nói rõ rằng việc không biết các quy ước trích dẫn không bảo vệ chắc chắn bạn trước một cáo buộc đạo văn, dù ý định có ảnh hưởng đến cách xử lý, và mức phạt trải từ trừ điểm cho đến buộc thôi học (University of Oxford, n.d.). Cân nhắc cả hai phía, kết luận hợp lý hơn cả là: một lần bị flag về trích dẫn thường là triệu chứng của một lỗ hổng kỹ năng có thể học để lấp, thay vì một phán quyết về sự trung thực của bạn, vì vậy phản ứng hiệu quả là học quy ước một cách chủ động và hiểu similarity score nói lên điều gì và không nói lên điều gì trước khi rút kết luận từ nó.

TRÍCH DẪN LÀ GÌ VÀ NẰM Ở HAI VỊ TRÍ NÀO TRONG BÀI

Trả lời trực tiếp: Bạn trích dẫn mỗi khi trích nguyên văn, diễn đạt lại, hoặc dùng một dữ kiện không phải kiến thức phổ thông, theo định nghĩa của RMIT University Library. Referencing diễn ra ở hai vị trí cùng lúc: một in-text citation cho biết một ý cụ thể đến từ đâu, và một reference list ở cuối bài, trong đó mỗi in-text citation phải khớp đúng một entry.

RMIT University Library định nghĩa referencing là việc cho biết thông tin của bạn đến từ đâu: mọi ý tưởng, lập luận hay dữ liệu lấy từ nơi khác đều phải truy ngược được về nguồn gốc của nó (RMIT University Library, n.d.-c). Phần lớn du học sinh Việt Nam tiếp cận hệ thống này qua APA Style, phiên bản hiện hành nằm trong ấn bản thứ 7 của Publication Manual, xuất bản năm 2020 và nay là style mặc định trong đề cương môn ở nhiều ngành kinh doanh, giáo dục và khoa học xã hội. Việc truy ngược ấy diễn ra ở hai vị trí cùng lúc: một chỉ dấu ngắn ngay trong bài, thường là họ tác giả kèm năm xuất bản, và một reference list (danh mục tài liệu tham khảo) ở cuối bài chứa đầy đủ thông tin xuất bản để người đọc tìm lại từng nguồn.

Hệ quả của việc làm sai rất thực tế: trích dẫn thiếu hoặc không chính xác có thể khiến bạn mất điểm hoặc phải nộp lại bài, và việc trình bày ý tưởng của người khác mà không ghi nhận có thể bị xem là đạo văn (RMIT University Library, n.d.-c). Cũng chính thư viện này xếp referencing vào nhóm kỹ năng thiết yếu của academic writing thay vì một thủ tục hành chính (RMIT University Library, n.d.-b), vì vậy một danh mục cẩu thả thường được người chấm đọc như một tín hiệu về phần còn lại của bài.

QUY TẮC QUYẾT ĐỊNH: CÂU NÀO CẦN CITATION

Trả lời trực tiếp: Bạn cần trích dẫn mọi nội dung lấy từ nguồn, dù trích nguyên văn, diễn đạt lại hay tóm tắt, còn lập luận riêng và kiến thức phổ thông thì không cần. Theo University of Pennsylvania Libraries, dữ kiện được biết rộng rãi có thể đứng một mình, nhưng dữ kiện cụ thể, số liệu hay kết quả nghiên cứu chưa phổ biến vẫn phải trích dẫn dù bạn đã diễn đạt hoàn toàn bằng lời mình.

Quy tắc rất ngắn: nội dung lấy từ nguồn thì cần citation, còn lập luận của riêng bạn và kiến thức phổ thông thì không. Áp dụng quy tắc này một cách trung thực nghĩa là đi qua ba trường hợp.

Quote, paraphrase hay summary đều phải cite

Theo các nguyên tắc trích dẫn cơ bản của APA Style, cả paraphrase (diễn đạt lại) lẫn quotation (trích nguyên văn) đều cần citation, và bạn chỉ trích dẫn những công trình mình thực sự đã đọc và sử dụng (American Psychological Association, n.d.). Việc chuyển một đoạn sang lời của mình vì thế không miễn cho bạn nghĩa vụ trích dẫn, và hướng dẫn về đạo văn của University of Oxford đóng luôn kẽ hở mà nhiều sinh viên hy vọng còn mở: đổi vài từ, hoặc bám sát cấu trúc lập luận của tác giả khác, vẫn là đạo văn nếu tác giả không được ghi nhận (University of Oxford, n.d.).

Ngoại lệ duy nhất: kiến thức phổ thông

Không phải câu chứa dữ kiện nào cũng cần chỉ dấu. University of Pennsylvania Libraries mô tả kiến thức phổ thông là những dữ kiện được biết đến rộng rãi, loại thông tin người đọc chấp nhận mà không đòi bằng chứng, và những dữ kiện như vậy có thể đứng một mình không cần trích dẫn (University of Pennsylvania Libraries, n.d.). Khi không chắc một dữ kiện có thuộc nhóm này hay không, cứ trích dẫn: một citation thừa gần như không tốn gì, trong khi một citation thiếu có thể tốn điểm.

Số liệu và dữ kiện chuyên ngành: diễn đạt lại vẫn phải cite

Cùng nguồn hướng dẫn ấy nói rõ chiều ngược lại: các dữ kiện cụ thể, số liệu thống kê và kết quả nghiên cứu chưa được biết đến rộng rãi phải được trích dẫn ngay cả khi bạn diễn đạt hoàn toàn bằng lời của mình (University of Pennsylvania Libraries, n.d.). Khoảnh khắc người đọc có thể hỏi một con số đến từ đâu là khoảnh khắc câu văn nợ họ một câu trả lời, và việc paraphrase con số không xóa được món nợ đó.

IN-TEXT CITATION VÀ REFERENCE LIST PHẢI KHỚP 1-1

Trả lời trực tiếp: In-text citation ghép họ tác giả với năm xuất bản, dùng et al. từ ba tác giả trở lên, còn mỗi entry trong reference list ghi đủ tác giả, năm, tiêu đề và nguồn cho tới 20 tác giả. Trước khi nộp bài, hãy kiểm cả hai chiều: mỗi citation khớp một entry, và mỗi entry được trích dẫn ít nhất một lần.

Hệ thống trích dẫn có hai nửa, và không ít điểm đáng lẽ giữ được lại rơi đúng vào khe hở giữa hai nửa ấy.

Trong bài: hệ tác giả và năm cùng quy tắc et al.

Trong một hệ author-date như APA, mỗi in-text citation ghép họ tác giả với năm xuất bản (American Psychological Association, 2019). Quy tắc đếm mang tính cơ học: công trình có một hoặc hai tác giả thì nêu tên trong mọi lần trích dẫn, còn từ ba tác giả trở lên thì chỉ dùng họ của tác giả đầu tiên kèm "et al." ngay từ lần trích dẫn đầu (James Cook University Library, n.d.). Khi tác giả là một tổ chức, tên đầy đủ của tổ chức đứng ở vị trí tác giả.

Trong danh mục: bốn thành phần của một entry

Mỗi entry trả lời bốn câu hỏi: ai tạo ra nguồn, khi nào, nguồn tên gì và tìm nó ở đâu. APA Style gọi đây là bốn thành phần của một reference: author, date, title và source (American Psychological Association, 2022a). Trong danh mục, lô gích viết tắt đảo ngược lại: công trình có tối đa 20 tác giả thì ghi đủ tên mọi tác giả, và chỉ từ 21 tác giả trở lên entry mới rút gọn thành 19 tác giả đầu, dấu ba chấm và tác giả cuối cùng (James Cook University Library, n.d.).

Reference list khác bibliography ở đâu

Hai thuật ngữ này không thay thế được cho nhau. Reference list chỉ chứa những công trình bạn thực sự trích dẫn trong bài, trong khi bibliography có thể gồm cả tài liệu đọc nền chưa từng xuất hiện trong bài, và APA Style yêu cầu reference list chứ không phải bibliography (American Psychological Association, 2022d).

Phân biệt này dẫn thẳng đến bước tự kiểm tra hữu ích nhất trước khi nộp. Hãy đọc lại bài một lượt với reference list đặt bên cạnh và xác nhận độ khớp theo cả hai chiều: mỗi in-text citation ứng với đúng một entry trong danh mục, và mỗi entry được trích dẫn ít nhất một lần trong bài. Một citation không có entry, hoặc một entry không được cite, là loại lỗi người chấm nhìn ra trong vài giây.

QUOTE, PARAPHRASE HAY "AS CITED IN"

Trả lời trực tiếp: Chỉ trích nguyên văn khi cần một định nghĩa chính xác hoặc một câu đáng nhớ, giữ trích dẫn dưới 40 từ trong đoạn văn và chuyển thành khối riêng nếu dài hơn. Còn lại thì paraphrase vì nó giúp tổng hợp nhiều nguồn trong khi vẫn giữ lập luận của bạn, dù vẫn cần citation. Với ý đọc qua nguồn thứ hai, dùng as cited in và chỉ đưa vào danh mục nguồn bạn thực sự đọc.

Khi một câu đã cần citation, bạn vẫn còn phải quyết định phần nội dung mượn sẽ mang hình thức nào.

Khi nào quote trực tiếp là hợp lý (và quy tắc block 40 từ)

Lời khuyên của APA Style là chỉ trích nguyên văn khi cần tái hiện một định nghĩa chính xác, khi tác giả diễn đạt điều gì đó đặc biệt cô đọng hoặc đáng nhớ, hoặc khi bạn muốn phản hồi đúng câu chữ của họ, còn phần lớn tình huống khác nên paraphrase (American Psychological Association, 2022c). Mỗi quotation kèm số trang hoặc chỉ dấu vị trí tương đương, và độ dài làm thay đổi cách trình bày: trích dưới 40 từ nằm trong ngoặc kép ngay trong đoạn văn, còn từ 40 từ trở lên chuyển thành một khối thụt lề riêng, không dùng ngoặc kép (American Psychological Association, 2022c).

Paraphrase đúng cách để không rơi vào đạo văn

Với phần lớn bài assignment, paraphrase là công cụ tốt hơn, vì nó cho phép bạn tóm lược và tổng hợp nhiều nguồn cùng lúc trong khi trọng tâm vẫn nằm ở lập luận của chính bạn (American Psychological Association, 2022b). Đoạn paraphrase vẫn mang citation, và ngưỡng để được coi là lời của riêng bạn cao hơn nhiều sinh viên vẫn nghĩ: Oxford xem một đoạn chỉ đổi vài từ, hoặc đi theo sát cấu trúc của bản gốc, là đạo văn chứ không phải paraphrase (University of Oxford, n.d.). Một thói quen giúp ích là đóng nguồn lại trước khi viết đoạn diễn đạt của mình, rồi chỉ mở lại để đối chiếu độ chính xác.

Nguồn thứ cấp: chỉ đưa vào danh mục nguồn bạn thực sự đọc

Đôi khi ý bạn cần lại nằm trong công trình của một tác giả khác, trích từ một nguồn bạn chưa tự đọc. Quy tắc của APA Style giữ cho reference list trung thực: nêu tên tác giả gốc trong bài kèm "as cited in" nguồn bạn đã đọc, theo mẫu (Tác giả X, Năm, as cited in Tác giả Y, Năm), và chỉ đưa nguồn bạn đọc vào danh mục (American Psychological Association, 2022e). Cùng hướng dẫn đó đề nghị dùng trích dẫn thứ cấp một cách hạn chế và tìm đọc bản gốc bất cứ khi nào có thể.

STYLE NÀO VÀ AI LÀ NGƯỜI QUYẾT ĐỊNH

Trả lời trực tiếp: Style trích dẫn do môn học quyết định chứ không phải bạn, nên hãy hỏi trực tiếp người chấm bài. Công cụ Easy Cite của RMIT University Library đặt 7 style cạnh nhau: môn kinh doanh và khoa học xã hội thường mặc định dùng APA hoặc Harvard, môn nhân văn dùng MLA, môn luật dùng OSCOLA hoặc AGLC, một số môn khoa học dùng Vancouver. Máy tạo citation tiết kiệm thời gian nhưng vẫn cần đối chiếu với style guide của môn.

Referencing style là quyết định của môn học, không phải sở thích cá nhân. Hướng dẫn của RMIT University Library là hỏi trực tiếp người chấm bài xem cần dùng style nào (RMIT University Library, n.d.-b), và công cụ Easy Cite của trường đặt 7 style cạnh nhau chính vì yêu cầu khác nhau giữa các môn trong cùng một trường (RMIT University Library, n.d.-a). Nếu bạn học tại RMIT, đây là công cụ tra cứu nên mở đầu tiên. Hai bài assignment trong cùng một học kỳ hoàn toàn có thể đòi hai hệ khác nhau, vì vậy hãy xác nhận trước khi dựng danh mục theo hệ sai. Style thường đi theo ngành hơn là theo trường: môn kinh doanh và khoa học xã hội ở Úc và Anh thường mặc định dùng APA hoặc Harvard, môn nhân văn hay yêu cầu MLA, môn luật thường đòi OSCOLA hoặc AGLC, còn một số môn khoa học dùng hệ Vancouver đánh số thay vì hệ tác giả-năm.

Một lưu ý dành cho các máy tạo citation tự động: chúng tiết kiệm thời gian, tuy nhiên kết quả máy tạo ra vẫn phải được đối chiếu với style guide của môn, và tin dùng nó mà không kiểm tra có thể khiến bạn mất điểm. Nếu môn của bạn dùng APA, hướng dẫn APA 7th của MAAS đi qua template cho từng loại nguồn, còn bước 5 trong cẩm nang viết assignment 6 bước cho thấy referencing nằm ở đâu trong toàn bộ quy trình viết.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

Paraphrase bằng lời của mình rồi thì có cần trích dẫn không?
Có. APA Style nêu rõ cả paraphrase lẫn trích nguyên văn đều cần citation, và hướng dẫn về đạo văn của University of Oxford nói thẳng rằng đổi vài từ hoặc bám sát cấu trúc lập luận của tác giả khác vẫn là đạo văn nếu bạn không ghi nhận tác giả. Diễn đạt lại chỉ thay đổi hình thức của món nợ thông tin, không xóa được món nợ đó.

Có phải mọi dữ kiện trong bài đều cần citation không?
Không. Những dữ kiện được biết đến rộng rãi, mà University of Pennsylvania Libraries gọi là kiến thức phổ thông, có thể đứng một mình không cần trích dẫn. Ngược lại, số liệu, thống kê và kết quả nghiên cứu chưa được biết đến rộng rãi thì phải được trích dẫn ngay cả khi bạn diễn đạt hoàn toàn bằng lời của mình.

Không biết quy tắc mà vi phạm thì có bị phạt không?
Có thể. University of Oxford cảnh báo rằng việc thực sự không biết các quy ước trích dẫn không phải lá chắn chắc chắn trước một cáo buộc đạo văn, dù ý định có ảnh hưởng đến mức xử lý. Nghiên cứu bình duyệt về du học sinh cho thấy phần lớn khoảng cách trong báo cáo misconduct đến từ việc chưa quen với quy ước tích hợp nguồn, không phải từ sự thiếu trung thực (Sanni-Anibire et al. 2021).

Nên dùng referencing style nào cho bài assignment?
Style do môn học quyết định, không phải do bạn chọn. RMIT University Library hướng dẫn sinh viên hỏi trực tiếp người chấm bài về style cần dùng, và các môn khác nhau trong cùng một trường có thể yêu cầu style khác nhau, vì vậy hãy xác nhận trước khi bắt tay dựng danh mục tài liệu tham khảo. Đề cương môn thường được phát hành lại mỗi 12 tháng, nên một style guide lưu từ đợt học trước có thể đã lỗi thời vào lúc bài đến hạn.

Bao nhiêu tác giả thì chuyển sang dùng et al.?
Với công trình có một hoặc hai tác giả, bạn nêu tên trong mọi lần trích dẫn. Từ ba tác giả trở lên, APA Style chỉ dùng họ của tác giả đầu tiên kèm et al. ngay từ lần trích dẫn đầu, trong khi danh mục tài liệu tham khảo vẫn ghi đủ tên tác giả cho công trình có tới 20 tác giả, theo hướng dẫn APA của James Cook University.

Đọc được một ý trích trong bài của tác giả khác thì cite thế nào?
Dùng trích dẫn thứ cấp. Trong APA Style, bạn nêu tên tác giả gốc trong bài kèm as cited in nguồn bạn thực sự đọc, ví dụ (Tác giả X, Năm, as cited in Tác giả Y, Năm), và chỉ nguồn bạn đọc mới được đưa vào danh mục. APA khuyên dùng cách này một cách hạn chế và tìm đọc bản gốc khi có thể.

KIỂM TRA TRÍCH DẪN TRƯỚC KHI NỘP BÀI

Trả lời trực tiếp: Một lỗi trích dẫn dễ sửa trước deadline nhưng tốn kém sau khi nộp. MAAS cung cấp dịch vụ Academic Integrity Check, đối chiếu in-text citation với reference list, kiểm tra tính nhất quán của style môn học yêu cầu, và rà soát độ chuẩn của các đoạn paraphrase, còn phần chỉnh sửa vẫn do bạn thực hiện.

Một lỗi trích dẫn được phát hiện trước deadline chỉ là một chỗ cần sửa trong bản nháp, còn cũng lỗi đó sau khi nộp có thể trở thành điểm bị trừ hoặc một buổi làm việc về liêm chính học thuật. Nếu bạn muốn biết trước thay vì biết sau, chuyên viên MAAS có thể rà soát bản nháp của bạn qua dịch vụ Academic Integrity Check: đối chiếu độ khớp giữa in-text citation và reference list, kiểm tra tính nhất quán của style môn học yêu cầu và độ chuẩn của các đoạn paraphrase. Phần chỉnh sửa, cũng như bài viết, vẫn do chính bạn thực hiện.

Tài liệu tham khảo

Công cụ & tài nguyên

Chia sẻ bài viếtFacebookLinkedInZaloEmail
Xem tất cả bài viếtHỏi chuyên gia MAAS ▸
Muốn được đồng hành như vậy?

Từ bài viết này
đến luận án của bạn.

Một buổi tư vấn khám phá 15 phút, chuyên gia Tiến sĩ và Thạc sĩ của MAAS sẽ chuyển khung phương pháp này vào đúng đề tài của bạn và kỳ vọng của giảng viên hướng dẫn.

Đặt buổi tư vấn miễn phí ▸Gặp đội ngũ chuyên gia →