Nghiên cứu là gì, và việc bạn đang làm thuộc loại nào?

Bạn có thể tự kiểm việc mình đang làm có phải nghiên cứu không, rồi xác định nó thuộc loại nào và văn bản nào của Bộ Giáo dục và Đào tạo áp dụng.

Chữ "nghiên cứu" đứng một mình rất rộng, vì thế phạm vi ở đây được thu lại còn việc định vị công việc của bạn, dành cho sinh viên đại học, học viên cao học và nghiên cứu sinh đang học bằng tiếng Việt ở các trường trong nước. Định nghĩa cùng trình tự chung nằm ở bài nghiên cứu khoa học là gì, còn cách chọn và triển khai một đề tài nằm ở bài cách làm đề tài nghiên cứu khoa học.

Tác giả: Ban Biên tập MAAS
Cập nhật lần cuối: 2026-09-30
Chuyên mục: research-methods

Việc bạn đang làm có phải là nghiên cứu không?

Trả lời thẳng: Theo Ker và Galindo-Rueda (2017), trong thống kê một hoạt động được tính là nghiên cứu khi ít nhất về nguyên tắc nó thoả đồng thời năm tiêu chí gồm mới, sáng tạo, không chắc chắn về kết quả, có hệ thống và có thể chuyển giao hoặc lặp lại. Bài tập lớn chỉ tổng hợp tài liệu đã có thường thiếu tiêu chí mới và không chắc chắn về kết quả, nên chưa phải một nghiên cứu.

Ker và Galindo-Rueda (2017) trình bày năm tiêu chí cốt lõi mà Frascati Manual dùng để tách hoạt động nghiên cứu và phát triển khỏi những hoạt động khác. Bộ tiêu chí này phục vụ việc thống kê khoa học ở tầm quốc tế, không phải quy chế của một trường cụ thể, nên bạn nên dùng nó như một phép tự soi chứ đừng lấy nó thay cho yêu cầu của khoa mình.

Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là văn bản pháp lý hiện hành nói về khái niệm này. Theo Quốc hội (2025), nghiên cứu cơ bản ở Điều 3 khoản 6 là "hoạt động nghiên cứu nhằm khám phá bản chất, quy luật của sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội và tư duy", còn nghiên cứu ứng dụng ở khoản 7 sử dụng tri thức khoa học để tạo ra giải pháp phục vụ nhu cầu thực tiễn.

Thử áp vào một tình huống quen thuộc. Bạn đọc nhiều bài báo về thói quen sử dụng thư viện của sinh viên rồi viết lại thành một đoạn tổng hợp gọn gàng, và việc đó có giá trị vì nó chuẩn bị nền cho câu hỏi nghiên cứu. Nhưng nếu bạn dừng ở đó, không thu thập dữ liệu riêng và không đặt ra câu hỏi mà kết quả chưa ai biết trước, thì phần việc này thiếu tiêu chí mới lẫn tiêu chí không chắc chắn về kết quả.

Nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và phát triển thực nghiệm khác nhau ở đâu?

Trả lời thẳng: National Center for Science and Engineering Statistics (2025) tổng hợp cách Frascati Manual 2015 chia hoạt động này thành ba loại. Nghiên cứu cơ bản thu tri thức mới về nền tảng của hiện tượng, chưa hướng tới ứng dụng cụ thể, nghiên cứu ứng dụng nhắm vào mục đích thực tiễn, còn phát triển thực nghiệm dùng tri thức đã có để tạo hoặc cải tiến sản phẩm và quy trình.

Ba loại này đến từ các đoạn 2.25, 2.29 và 2.32 của Frascati Manual 2015, mà National Center for Science and Engineering Statistics (2025) trích lại trong bản tổng hợp các định nghĩa chính thức về nghiên cứu và phát triển. Luật của Việt Nam gọi tên hai trong ba loại: theo Quốc hội (2025), Điều 3 khoản 6 định nghĩa nghiên cứu cơ bản và khoản 7 định nghĩa nghiên cứu ứng dụng, với câu định nghĩa nghiên cứu ứng dụng nói rõ đó là hoạt động "sử dụng tri thức khoa học để tạo ra giải pháp phục vụ nhu cầu thực tiễn trong sản xuất, kinh doanh, đời sống kinh tế - xã hội".

Một điểm cần kiểm trước khi trích luật: Quốc hội (2025) quy định ở Điều 72 khoản 3 rằng Luật Khoa học và Công nghệ số 29/2013/QH13 hết hiệu lực từ ngày 01/10/2025, trừ một số khoản chuyển tiếp ở Điều 73. Nếu tài liệu bạn đọc vẫn dẫn luật năm 2013 như văn bản hiện hành, hãy đối chiếu lại với luật mới trước khi đưa vào bài của mình.

Ví dụ minh hoạ trong giáo trình cũng cần được đọc cùng định nghĩa đi kèm. Trong giáo trình của Lê Văn Hảo (2015), ví dụ về mối liên hệ giữa kết quả học tập môn Văn với thời gian xem truyền hình của học sinh lớp 12 được xếp vào nghiên cứu sáng tạo, dù chính giáo trình đó định nghĩa loại này là tạo ra quy luật hoặc sự vật mới hoàn toàn. Ví dụ tìm hiểu nguyên nhân khiến nhiều người nước ngoài muốn đến thăm Việt Nam cũng được xếp vào nghiên cứu cơ bản, trong khi định nghĩa đi kèm nói về việc phát hiện thuộc tính và cấu trúc bên trong của sự vật. Theo cách đọc của MAAS thì hai cặp này có thể gây nhầm giữa ví dụ và định nghĩa, nên khi chép một ví dụ từ giáo trình vào đề cương, bạn nên tự hỏi ví dụ ấy có thật sự đúng với loại mà nó được gắn hay không.

Nên chọn nghiên cứu định tính, định lượng hay hỗn hợp?

Trả lời thẳng: Bạn nên chọn theo câu hỏi nghiên cứu chứ không theo thói quen hay phần mềm đang có sẵn. Creswell và Creswell (2022) so sánh ba cách tiếp cận định tính, định lượng và hỗn hợp, đồng thời hướng dẫn chọn cách tiếp cận theo câu hỏi nghiên cứu. Lê Văn Hảo (2015) tách định lượng khỏi định tính ở kích thước mẫu, cách chọn mẫu và dạng thông tin công bố.

Bảng III.1 trong giáo trình của Lê Văn Hảo (2015) đặt hai nhóm cạnh nhau qua chín lĩnh vực khác biệt. Ở kích thước mẫu, nghiên cứu định lượng cần mẫu đủ lớn và đáp ứng yêu cầu thống kê, còn nghiên cứu định tính không đặt nặng số lượng. Ở cách chọn mẫu, định lượng chọn ngẫu nhiên và định tính chọn có mục đích. Ở loại thông tin công bố, định lượng công bố dưới dạng số và định tính công bố dưới dạng chữ.

Lê Văn Hảo (2015) cũng ghi rằng kích thước mẫu của nghiên cứu định tính có thể rất bé, thậm chí bằng 1, hoặc khá lớn với vài chục người trở lên. Vì vậy đừng hiểu định tính là nghiên cứu ít người hơn, bởi cỡ mẫu do khả năng khai thác thông tin quyết định chứ không do quy tắc thống kê.

Nếu câu hỏi của bạn cần cả con số lẫn lời giải thích chi tiết thì đó là thiết kế hỗn hợp, mà Creswell và Creswell (2022) xếp thành một cách tiếp cận riêng bên cạnh định tính và định lượng. Hãy bàn với người hướng dẫn về thiết kế này trước khi chốt.

Nghiên cứu ở từng cấp học khác nhau ra sao?

Trả lời thẳng: Mỗi cấp học có một văn bản riêng và mức đòi hỏi riêng. Đề tài của sinh viên đại học thuộc Thông tư 26/2021/TT-BGDĐT, còn học viên cao học và nghiên cứu sinh theo Thông tư 23/2021 hoặc 18/2021, hay theo Thông tư 53/2026/TT-BGDĐT, tuỳ khoá nhập học. Ngoài Bộ, trường còn tự quy định chi tiết nên bạn phải đọc quy chế của chính trường.

Bảng dưới đây gom năm tình huống phổ biến cùng văn bản áp dụng cho từng tình huống.

Với sinh viên đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021b) quy định ở Điều 12 khoản 2 rằng sinh viên có quyền đề xuất đề tài, được hỗ trợ kinh phí theo định mức của trường, được công bố kết quả và được xem xét ưu tiên cộng điểm học tập, điểm rèn luyện hoặc ưu tiên học bổng. Người hướng dẫn thì chịu trách nhiệm về nội dung đề tài và việc tuân thủ nguyên tắc đạo đức nghiên cứu, theo Điều 11 khoản 1 của cùng Thông tư.

Với học viên cao học thuộc khoá thông báo tuyển sinh từ 01/01/2027, Bộ Giáo dục và Đào tạo (2026) quy định ở Điều 11 rằng chương trình định hướng nghiên cứu phải thực hiện luận văn, có ít nhất một người hướng dẫn có công bố khoa học phù hợp, và hội đồng đánh giá có số thành viên lẻ từ 03 người trở lên, đều có trình độ tiến sĩ trở lên. Chương trình định hướng ứng dụng thì khác, vì Điều 12 khoản 1 để trường tự quy định việc có làm luận văn hay không. Học viên đã trúng tuyển theo thông báo trước 30/06/2026 và nhập học trước 01/01/2027 vẫn theo Thông tư 23/2021 như bảng trên, còn khoá có thông báo tuyển sinh nằm giữa hai mốc này thì nên hỏi phòng đào tạo.

Với nghiên cứu sinh thuộc khoá thông báo tuyển sinh từ 01/01/2027, Bộ Giáo dục và Đào tạo (2026) mô tả ở Điều 21 rằng luận án là kết quả nghiên cứu khoa học thể hiện năng lực nghiên cứu độc lập, và luận án có thể là luận án chuyên khảo hoặc dựa trên các công bố khoa học. Nghiên cứu sinh đã trúng tuyển theo thông báo trước 30/06/2026 và nhập học trước 01/01/2027 vẫn theo Thông tư 18/2021, nên bạn cần đối chiếu văn bản ấy và quy chế của trường.

Quy định nào áp dụng cho bạn, Thông tư 23/2021 hay Thông tư 53/2026?

Trả lời thẳng: Thông tư 53/2026/TT-BGDĐT có hiệu lực từ 30/06/2026 và áp dụng cho các khoá thông báo tuyển sinh từ 01/01/2027, thay Thông tư 23/2021 và Thông tư 18/2021, theo Bộ Giáo dục và Đào tạo (2026). Người đã trúng tuyển theo thông báo trước ngày thông tư có hiệu lực và nhập học trước 01/01/2027 tiếp tục làm luận văn, luận án theo hai thông tư cũ.

Bộ Giáo dục và Đào tạo (2026) quy định điều này ở Điều 2 và Điều 34 khoản 1, vì thế mốc quyết định là thông báo tuyển sinh của khoá bạn trúng tuyển chứ không phải năm bạn bảo vệ. Hai văn bản cho ra vài khác biệt dễ thấy ở hội đồng: Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021a) quy định ở Điều 9 khoản 2 rằng hội đồng chấm luận văn có ít nhất 05 thành viên và có ít nhất 01 phản biện ngoài trường, còn Thông tư 53/2026 đòi số thành viên lẻ từ 03 người trở lên, đều có trình độ tiến sĩ trở lên.

Vì cả hai thông tư đều giao trường quy định chi tiết, nhất là về cấu trúc và cách trình bày, bạn nên hỏi phòng đào tạo hoặc khoa xem khoá của mình thuộc quy chế nào rồi đối chiếu với văn bản gốc. Bài này chưa kiểm hết các điều khoản của Thông tư 53/2026, nên những chi tiết như ngưỡng điểm hay điều kiện công bố cần xác nhận trực tiếp.

Nếu chưa chắc mình thuộc loại nào thì nên đọc bài nào tiếp?

Trả lời thẳng: Bạn nên chọn bài theo việc đang cần làm. Cần hiểu định nghĩa và trình tự chung thì đọc bài về nghiên cứu khoa học, cần chọn đề tài thì đọc bài về đề tài, còn lúng túng về phạm vi thì đọc bài về đối tượng nghiên cứu, và cần khung cho kế hoạch thực hiện thì đọc bài về đề cương, có bản chung và bản riêng cho luận văn thạc sĩ.

Mỗi bài trong sáu bài dưới đây đi sâu hơn bài này ở một điểm.

• Định nghĩa và trình tự: bài nghiên cứu khoa học là gì giải thích khác biệt giữa nghiên cứu và tổng hợp tài liệu, cùng bảy bước tiêu biểu.
• Chọn đề tài: bài cách làm đề tài nghiên cứu khoa học đi qua các bước chọn và triển khai một đề tài cụ thể.
• Xác định phạm vi: bài đối tượng nghiên cứu phân biệt đối tượng với khách thể nghiên cứu.
• Đề cương chung: bài đề cương nghiên cứu khoa học nói về các phần của một đề cương nghiên cứu nói chung.
• Đề cương luận văn: bài đề cương luận văn thạc sĩ dành cho học viên cao học phải qua hội đồng của khoa.
• Độ dài: bài luận văn thạc sĩ bao nhiêu trang trả lời câu hỏi về dung lượng khi việc của bạn đã là luận văn.

Câu hỏi thường gặp

Nghiên cứu khác gì việc tổng hợp tài liệu?
Tổng hợp tài liệu là bước nền cho câu hỏi nghiên cứu, nhưng bản thân nó chưa đủ để tính là nghiên cứu. Theo năm tiêu chí của Ker và Galindo-Rueda (2017), sản phẩm chỉ gom lại điều đã biết thì thiếu tính mới và thiếu tính không chắc chắn về kết quả, vì người làm đã biết trước mình sẽ viết gì.

Sinh viên năm hai có tự làm nghiên cứu khoa học được không?
Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021b) quy định ở Điều 6 rằng sinh viên đề xuất đề tài theo kế hoạch của trường và thực hiện sau khi được phê duyệt, còn Điều 12 nêu quyền đề xuất đề tài của sinh viên. Các điều khoản này không gắn quyền đó với một năm học cụ thể, nên điều kiện thực tế do trường bạn quy định và bạn cần hỏi khoa.

Luận văn thạc sĩ nào bắt buộc làm nghiên cứu, luận văn nào có thể thay bằng hình thức khác?
Với khoá thông báo tuyển sinh từ 01/01/2027, theo Bộ Giáo dục và Đào tạo (2026), Điều 11 khoản 1 bắt buộc thực hiện luận văn với chương trình định hướng nghiên cứu, học thuật. Với chương trình định hướng ứng dụng hoặc chuyên nghiệp, Điều 12 khoản 1 để trường quy định làm hoặc không làm luận văn, và có thể thay bằng đề án, dự án, thi tốt nghiệp hoặc hình thức khác. Khoá hiện tại theo Thông tư 23/2021 và quy chế của trường, nên bạn cần hỏi khoa.

Nghiên cứu định tính có cần số liệu không?
Lê Văn Hảo (2015) ghi nghiên cứu định tính công bố thông tin dưới dạng chữ còn định lượng dưới dạng số, nên mặc định số liệu không phải trung tâm của định tính. Tuy vậy Creswell và Creswell (2022) xếp nghiên cứu hỗn hợp thành cách tiếp cận riêng, vì thế nếu thiết kế của bạn là hỗn hợp thì cả chữ lẫn số đều xuất hiện và bạn nên thống nhất với người hướng dẫn.

Tôi nhập học năm 2026 thì áp dụng thông tư nào?
Bộ Giáo dục và Đào tạo (2026) quy định ở Điều 34 khoản 1 rằng người đã trúng tuyển theo thông báo trước ngày 30/06/2026 và nhập học trước 01/01/2027 tiếp tục theo Thông tư 23/2021 và Thông tư 18/2021. Trường hợp thông báo tuyển sinh của bạn nằm ngoài mốc này thì bạn nên hỏi phòng đào tạo để biết chắc quy chế áp dụng.

Người làm luận văn hoặc luận án bằng tiếng Việt nhờ MAAS hướng dẫn được những gì?
Dịch vụ hỗ trợ luận văn, luận án của MAAS phục vụ sinh viên đại học, học viên cao học và nghiên cứu sinh làm bằng tiếng Việt tại các trường ở Việt Nam. Chuyên gia đúng chuyên ngành cùng bạn lựa chọn đề tài, rồi đi qua ba giai đoạn Đề cương, Bản nháp từng chương và Bản hoàn thiện, góp ý trên từng phần, còn người viết và quyết định nội dung cuối cùng là bạn.

Nên làm gì tiếp theo

Bạn hãy viết ra một câu mô tả việc mình đang làm, rồi đối chiếu với năm tiêu chí ở mục đầu và với bảng văn bản ở mục giữa để biết nó là bài tập, đề tài nghiên cứu khoa học của sinh viên, khoá luận, luận văn hay luận án. Sau đó mang câu ấy đến gặp người hướng dẫn hoặc phòng đào tạo, vì trường mới là nơi quy định chi tiết.

Khi việc bạn đang làm đã rõ là luận văn hoặc luận án bằng tiếng Việt ở một trường trong nước, và bạn muốn người đúng chuyên ngành đọc định hướng đề tài trước khi trình giảng viên, buổi tư vấn miễn phí 15 phút giúp xác định phạm vi hỗ trợ, còn cách dịch vụ vận hành được mô tả ở trang hỗ trợ luận văn, luận án. Nội dung cuối cùng do bạn viết và quyết định, và bạn hãy đọc quy chế của trường trước khi nhờ bất kỳ ai hỗ trợ.

Đọc tiếp

• Nghiên cứu khoa học là gì, và khác tổng hợp tài liệu ở đâu?
• Cách làm đề tài nghiên cứu khoa học đúng quy trình là như thế nào?
• Đề cương luận văn thạc sĩ gồm những phần nào?

References

• Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2021a). Thông tư số 23/2021/TT-BGDĐT ban hành Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ thạc sĩ. Ban hành ngày 30 tháng 8 năm 2021. Retrieved September 30, 2026, from https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Giao-duc/Thong-tu-23-2021-TT-BGDDT-Quy-che-tuyen-sinh-va-dao-tao-trinh-do-thac-si-486650.aspx
• Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2021b). Thông tư số 26/2021/TT-BGDĐT quy định về hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên trong cơ sở giáo dục đại học. Ban hành ngày 17 tháng 9 năm 2021. Retrieved September 30, 2026, from https://congbao.chinhphu.vn/van-ban/thong-tu-so-26-2021-tt-bgddt-34535.htm
• Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2026). Thông tư số 53/2026/TT-BGDĐT ban hành Quy chế tuyển sinh và đào tạo sau đại học. Công báo Chính phủ, số 447. Retrieved September 30, 2026, from https://congbao.chinhphu.vn/van-ban/thong-tu-so-53-2026-tt-bgddt-470098/67203.htm
• Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2022). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (6th ed.). SAGE. https://us2.sagepub.com/en-us/nam/research-design/book270550
• Ker, D., & Galindo-Rueda, F. (2017). Frascati Manual R&D and the System of National Accounts (OECD Science, Technology and Industry Working Papers, No. 2017/06). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/edb6e020-en
• Lê Văn Hảo. (2015). Phương pháp nghiên cứu khoa học (dùng cho sinh viên khối ngành Xã hội nhân văn) [Giáo trình lưu hành nội bộ]. Trường Đại học Nha Trang. Retrieved September 30, 2026, from https://neu.edu.vn/Resources/Docs/SubDomain/nhtc/NCKH/NCKHSV/2019%20-%202020/Le%20Van%20Hao%20Phuong%20phap%20NCKH-XHNV-2015.pdf
• National Center for Science and Engineering Statistics. (2025). Definitions of research and development: An annotated compilation of official sources (NCSES 25-215). National Science Foundation. https://ncses.nsf.gov/pubs/ncses25215/assets/ncses25215.pdf
• Quốc hội. (2025). Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo số 93/2025/QH15. Ban hành ngày 27 tháng 6 năm 2025. Retrieved September 30, 2026, from https://congbao.chinhphu.vn/van-ban/luat-so-93-2025-qh15-45589.htm