Một báo cáo thực tập đủ 40 trang vẫn có thể nhận điểm trung bình, và lý do thường không nằm ở hình thức. Điểm rơi ở chỗ bài kể lại công việc đã làm thay vì đánh giá nó. Mẫu báo cáo của Đại học Quốc gia Hà Nội yêu cầu sinh viên nêu bối cảnh vận dụng, đưa minh chứng, rồi đánh giá hiệu quả vận dụng, và yêu cầu thứ ba mới là chỗ hay bị bỏ trống. Mẫu này đặt độ dài thân bài trong khoảng 20 tới 50 trang và bắt trích dẫn theo chuẩn APA.
Cập nhật lần cuối: 2026-09-07
Chuyên mục: writing-tips
Vì sao báo cáo đủ số trang mà điểm vẫn thấp?
Trả lời thẳng: Vì phần lớn số trang dùng để thuật lại, còn thang điểm lại chấm phần đánh giá. Nghiên cứu trên 80 báo cáo thực tập của học viên cao học cho thấy phần lớn chỉ dừng ở mô tả chung chung về công việc, và nhiều bài có phần kết luận gần như không khác gì phần mở đầu (Nasufi và cộng sự, 2013). Số trang tăng, giá trị học thuật thì không.
Con số cụ thể của nghiên cứu đó đáng đọc kỹ. Trong 80 báo cáo nộp qua ba năm học từ 2011 tới 2013, có 37 bài chỉ đưa ra ý mô tả chung chung, và 17 bài có phần kết luận dài vỏn vẹn hai tới bốn đoạn ngắn, gần như trùng với phần mở đầu. Kolb (1984) đã nói gọn nguyên nhân này từ bốn thập niên trước. Trải nghiệm chỉ thành kiến thức sau khi người học quan sát lại nó, khái quát hoá, rồi đem thử ở một tình huống mới.
Đây không phải chuyện riêng của sinh viên Việt Nam. Một tổng kết phản hồi của người chấm ở Anh nói rất thẳng: "students tend to be descriptive rather than analytical, focusing more on documenting the tasks they undertook while on placement, or simply listing skills without providing clear supporting evidence of how they were developed" (Fulford & Cargill, 2016, tr. 84). Fulford và Cargill (2016) rút nhận xét đó từ công tác hỗ trợ sinh viên đi thực tập, và điều họ chỉ ra rất cụ thể. Người chấm đọc thấy danh sách việc đã làm và danh sách kỹ năng đã có, nhưng không thấy bằng chứng nào cho thấy kỹ năng đó hình thành ra sao.
Lang và McNaught (2013) mô tả cùng hiện tượng ở học phần thực tập ngành kinh doanh tại cơ sở Fremantle của Đại học Notre Dame Australia, nơi bài nộp của sinh viên phần lớn là lời thuật lại hời hợt về trải nghiệm thực tập. Cách họ xử lý mới là phần đáng học. Trường không siết thêm yêu cầu về hình thức mà đưa hẳn các buổi tập viết phản tư vào trong học phần, vì họ kết luận rằng sinh viên cần được dạy tường minh cách viết phản tư chứ không tự biết.
Bốn chỗ báo cáo thực tập dừng lại ở mô tả
Trả lời thẳng: Bốn chỗ đó là phần giới thiệu doanh nghiệp, phần công việc đã làm, phần kiến thức đã vận dụng, và phần bài học kinh nghiệm. Cả bốn đều có thể viết đúng theo yêu cầu về hình thức mà vẫn không chứa một câu đánh giá nào, và đó là lý do một bài chỉn chu vẫn có thể nhận điểm trung bình.
Bốn mục này khớp với khung báo cáo phổ biến ở Việt Nam, gồm giới thiệu đơn vị, phân tích nội dung thực tập, rồi đánh giá chung kèm hướng đề tài tốt nghiệp. Phần đầu và phần cuối thường mỗi phần được cấp 5 tới 6 trang.
Chỗ thứ nhất là phần giới thiệu doanh nghiệp. Bài mô tả lịch sử hình thành, lĩnh vực kinh doanh và sơ đồ tổ chức, thường chiếm 5 tới 6 trang theo khung hướng dẫn thông dụng. Bản mô tả đó lấy từ website công ty thì ai cũng viết được, và khung ba phần thông dụng chỉ dành cho nó 5 tới 6 trang trên tổng số khoảng 25 trang thân bài. Câu làm nó thành phân tích là câu nối cơ cấu tổ chức với vấn đề bạn quan sát được, chẳng hạn bộ phận marketing nằm dưới phòng kinh doanh nên đề xuất truyền thông phải đi qua chỉ tiêu doanh số trước khi tới người duyệt.
Chỗ thứ hai là phần công việc đã làm. Nhật ký thực tập ghi bạn làm gì mỗi ngày, và bài hay chép lại chính nhật ký đó dưới dạng văn xuôi. Chép lại thì vẫn là nhật ký, chỉ dài hơn. Phần phân tích nội dung thực tập được khung đó cấp 15 tới 16 trang, tức phần dài nhất của cả bài, nên đây là chỗ đáng đầu tư nhất. Việc cần làm là chọn ra hai hoặc ba tình huống có va chạm thật, rồi hỏi tại sao nó xảy ra và nó nói lên điều gì về quy trình của đơn vị.
Chỗ thứ ba là phần kiến thức đã vận dụng. Đây là chỗ mất điểm nhiều nhất, vì bài thường liệt kê tên môn học và tên mô hình rồi dừng. Mẫu báo cáo của Đại học Quốc gia Hà Nội yêu cầu rõ ba vế cho mục này, gồm mô tả bối cảnh vận dụng, đưa minh chứng, và đánh giá hiệu quả vận dụng. Viết được hai yêu cầu đầu mà bỏ yêu cầu thứ ba thì mục này mới đạt một phần những gì đề bài đã ghi sẵn.
Chỗ thứ tư là phần bài học kinh nghiệm. Câu "em học được nhiều điều bổ ích" không mang thông tin nào. Bài học chỉ thành bài học khi nó nêu được điều bạn sẽ làm khác đi, và nêu căn cứ vì sao làm khác thì tốt hơn. Đó cũng là điểm mà Carson và Fisher (2006) gọi là phản tư phê phán, tức là việc đặt câu hỏi ngược lại chính những giả định mà bạn mang vào kỳ thực tập. Trong nghiên cứu của họ tại Đại học Sydney, phần lớn sinh viên đạt tới mức phản tư đó chỉ sau khi được dạy khung phản tư một cách tường minh.
Nhật ký thực tập chuyển thành phân tích bằng cách nào?
Trả lời thẳng: Bằng cách đi hết một vòng phản tư thay vì dừng ở bước kể. Chu trình của Gibbs (1988) có sáu bước, gồm mô tả, cảm nhận, đánh giá, phân tích, kết luận và kế hoạch hành động. Nhật ký thực tập thường chỉ chạm bước một. Bốn bước ở giữa mới là phần người chấm tìm, và bước sáu là phần cho thấy bạn đã học được thật.
Ở nhiều trường, nhật ký còn là một biểu mẫu riêng phải nộp kèm, chẳng hạn Mẫu 04 trong dự thảo quy định năm 2026 của Đại học Kinh tế Quốc dân. Biểu mẫu đó là nguyên liệu, không phải bài nộp.
Cách làm cụ thể là lấy một sự việc trong nhật ký rồi viết tiếp bốn câu theo bốn bước còn lại. Ví dụ, sự việc là bạn gửi bản kế hoạch nội dung và bị trả lại hai lần. Bước đánh giá hỏi chỗ nào chạy được và chỗ nào không. Bước phân tích nối nó với thứ bạn đã học, chẳng hạn bản kế hoạch thiếu phần chỉ số đo lường nên người duyệt không có căn cứ để quyết. Bước kết luận rút ra điều tổng quát hơn, và bước kế hoạch nói bạn sẽ làm gì ở lần sau. Bốn câu đó thường tốn chưa tới 200 từ, nhưng chúng là phần duy nhất trong đoạn mà người chấm không thể tìm thấy ở bất kỳ bài nào khác.
Việc viết đều đặn theo cách này có tác dụng đo được. Minnes và cộng sự (2017) theo dõi 60 sinh viên kỹ thuật viết phản tư hằng tuần suốt kỳ thực tập hè, chấm bằng thang Integrative Learning gồm 5 tiêu chí của AAC&U, và ghi nhận mức cải thiện trung bình gần một điểm trên thang đó với p bằng 0,012. Nghiên cứu chạy trong hai năm và điểm cả 5 tiêu chí đều tăng. Điều đáng nói là nhóm này không hề được huấn luyện thêm về kỹ năng viết trong kỳ. Thứ thay đổi chỉ là tần suất và việc phải nối trải nghiệm với môn đã học.
Báo cáo thực tập dài bao nhiêu trang, và chấm theo tiêu chí gì?
Trả lời thẳng: Mỗi trường đặt một khung riêng, phổ biến là 20 tới 50 trang. Đại học Ngoại thương yêu cầu bản thu hoạch thực tập tốt nghiệp dày 30 tới 40 trang, còn khoá luận thì 60 tới 80 trang. Cách chấm cũng tách làm hai phần. Ở Khoa Kinh tế của Đại học Kinh tế TP.HCM, quá trình thực tập được tính 40% số điểm còn bản viết được tính 60%.
Con số trang là ràng buộc dễ thấy nhất nên sinh viên hay bám vào nó, trong khi phần quyết định điểm lại nằm ở chỗ khác. Tỷ lệ 40% cho điểm quá trình và 60% cho điểm bài viết nghĩa là gần hai phần ba số điểm phụ thuộc vào chất lượng lập luận trong bài, chứ không phải vào việc bạn có mặt đủ buổi. Đại học Ngoại thương cho hai giảng viên chấm độc lập rồi lấy trung bình cộng, và công bố điểm chậm nhất ba tuần kể từ ngày nộp. Trường này cũng quy định khoá luận có tối thiểu 3 chương và tối đa 5 chương, cho điểm lẻ tới 1 chữ số thập phân, và phân công người chấm thứ ba khi hai người chấm lệch nhau từ 2 điểm trở lên. Hai người đọc độc lập nghĩa là những chỗ chỉ hay ở hình thức khó qua được cả hai, còn một lập luận chắc thì cả hai đều nhìn ra. Yêu cầu hình thức thường khá giống nhau giữa các trường, chẳng hạn khổ A4, phông Times New Roman cỡ 13, giãn dòng 1,3, lề trái 30mm và lề phải 20mm, nên chúng không phải chỗ tạo ra khác biệt về điểm.
Có vài quy định dễ bị bỏ sót mà hậu quả lại nặng. Dự thảo quy định thực tập năm 2026 của Đại học Kinh tế Quốc dân đặt kỳ thực tập chính là 12 tuần, và yêu cầu báo cáo thực tập tổng hợp phải đạt từ 5 điểm trở lên thì sinh viên mới được viết khoá luận. Dự thảo đó cũng liệt kê 5 trường hợp nhận điểm 0:
- Không đến cơ sở thực tập
- Không gặp giảng viên hướng dẫn
- Không viết đề cương theo hướng dẫn
- Tỷ lệ sao chép vượt quy định của trường
- Nộp chậm so với thời hạn của đơn vị đào tạo Dự thảo đó cũng giới hạn mỗi giảng viên hướng dẫn không quá 15 sinh viên trong một đợt, và cho phép gia hạn tối đa 8 tuần nếu sinh viên có lý do chính đáng. Hướng dẫn của Khoa Kinh tế Đại học Kinh tế TP.HCM còn nêu rõ sinh viên không được thực tập tại doanh nghiệp gia đình hoặc nơi có người thân trực tiếp quản lý mình.
Đề tài báo cáo thực tập chọn theo ngành như thế nào?
Trả lời thẳng: Chọn theo dữ liệu bạn thật sự lấy được ở đơn vị, không chọn theo đề tài nghe hay. Khung ba chương thông dụng ở Việt Nam đi từ cơ sở lý luận, sang thực trạng, rồi tới giải pháp. Chương thực trạng cần số liệu thật của đơn vị, nên một đề tài mà bạn không tiếp cận được số liệu sẽ hỏng ở đúng chương chiếm trọng số lớn nhất.
Mẫu báo cáo của Đại học Quốc gia Hà Nội còn chia bài thành hai nửa bằng nhau, 50% cho phần đánh giá tổ chức và 50% cho phần liên hệ thực tiễn cùng bài học cá nhân. Chia như vậy nghĩa là phần nói về bản thân bạn nặng ngang phần nói về doanh nghiệp.
Với ngành kế toán, đề tài thường xoay quanh một phần hành cụ thể như công nợ phải thu hoặc hàng tồn kho, vì đó là chỗ có chứng từ và có thể so hai năm liền kề, đúng mức tối thiểu mà nhiều khung yêu cầu khi trình bày kết quả kinh doanh. Với ngành ngân hàng, hướng thường thấy là chất lượng tín dụng hoặc dịch vụ khách hàng cá nhân tại một chi nhánh. Với ngành marketing, đề tài làm được là đề tài gắn với một chiến dịch hoặc một kênh mà bạn tham gia trực tiếp, vì khi đó bạn có số liệu vận hành thay vì chỉ có tài liệu giới thiệu.
Một cách kiểm tra nhanh trước khi chốt đề tài là thử viết ra tên ba bảng số liệu bạn định đưa vào chương hai, kèm nguồn của từng bảng. Không viết ra được thì đề tài đó chưa vững, dù tên nó nghe rất chỉnh. Khung hướng dẫn phổ biến cũng nhắc rằng tài liệu tham khảo nên nằm trong khoảng mười năm trở lại, nên một đề tài mà tài liệu mới nhất bạn tìm được đã cũ hơn thế cũng là dấu hiệu nên cân nhắc lại.
MAAS giúp được gì ở khâu này
Trả lời thẳng: MAAS đọc cùng bạn bản nháp và chỉ ra từng đoạn đang dừng ở mô tả, rồi hướng dẫn bạn tự viết tiếp phần đánh giá bằng dữ liệu bạn có trong tay. MAAS không viết báo cáo hộ bạn và không cung cấp bài mẫu để nộp, vì bài nộp phải là bài của bạn và chữ ký xác nhận của đơn vị thực tập gắn với chính bạn.
Việc đọc bản nháp cùng bạn thuộc dịch vụ Hỗ trợ học thuật. Buổi làm việc thường bắt đầu từ nhật ký và số liệu bạn đã thu được ở đơn vị, vì đó là nguyên liệu duy nhất có thể biến thành phân tích thật. Nếu bạn đang lo về tỷ lệ tương đồng trước khi nộp, phần đọc lại báo cáo tương đồng nằm ở dịch vụ Kiểm tra liêm chính học thuật.
Điều MAAS không làm cũng rõ như điều MAAS làm. MAAS không hứa điểm số, không tiếp cận đơn vị thực tập thay bạn, và không tạo số liệu cho chương thực trạng. Quyết định nộp bài và việc tuân thủ quy định của trường vẫn thuộc về bạn.
Câu hỏi thường gặp
Báo cáo thực tập bao nhiêu trang là đủ?
Tuỳ trường, phổ biến trong khoảng 20 tới 50 trang không kể mục lục, tài liệu tham khảo và phụ lục. Đại học Ngoại thương quy định thu hoạch thực tập tốt nghiệp từ 30 tới 40 trang. Hãy đọc văn bản của khoa bạn trước, vì con số của khoa là con số hội đồng áp dụng.
Có được chép lại nhật ký thực tập vào báo cáo không?
Nhật ký là nguyên liệu, không phải nội dung nộp. Nhiều trường yêu cầu nộp nhật ký như một phụ lục riêng, thường là Phụ lục 1 trong khung trình bày thông dụng. Phần thân bài cần chọn ra vài tình huống trong nhật ký rồi phân tích chúng, thay vì thuật lại toàn bộ theo trình tự ngày.
Báo cáo thực tập không đạt thì có được viết khoá luận không?
Theo dự thảo quy định năm 2026 của Đại học Kinh tế Quốc dân, báo cáo thực tập tổng hợp phải đạt từ 5 điểm trở lên thì sinh viên mới được viết khoá luận tốt nghiệp. Các trường khác có ngưỡng riêng, nên cần tra quy định hiện hành của trường bạn.
Thực tập ở công ty của gia đình có được không?
Hướng dẫn của Khoa Kinh tế Đại học Kinh tế TP.HCM nêu rõ sinh viên không được thực tập tại doanh nghiệp gia đình hoặc nơi có người thân trực tiếp quản lý và hướng dẫn mình. Quy định này khác nhau giữa các trường, nên hãy kiểm tra trước khi đăng ký đơn vị.
Làm sao biết một đoạn đang mô tả hay đang phân tích?
Dùng chu trình 6 bước của Gibbs (1988) làm thước. Đọc lại đoạn đó rồi hỏi nó đang trả lời câu hỏi nào. Nếu câu trả lời là cái gì hoặc như thế nào thì đoạn đó đang mô tả. Nếu nó trả lời tại sao, hoặc điều đó dẫn tới hệ quả gì, thì đoạn đó đã bước sang phân tích.
References
- Carson, L., & Fisher, K. (2006). Raising the bar on criticality: Students' critical reflection in an internship program. Journal of Management Education, 30(5), 700–723. https://doi.org/10.1177/1052562905284962
- Fulford, H., & Cargill, E. (2016). The direction of reflection: Helping students make sense of work placements. In D. Siva-Jothy (Ed.), Proceedings of the 23rd ASET annual conference (pp. 84–92). ASET. https://hdl.handle.net/10059/2818
- Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Prentice-Hall.
- Gibbs, G. (1988). Learning by doing: A guide to teaching and learning methods. Further Education Unit, Oxford Polytechnic.
- Lang, R., & McNaught, K. (2013). Reflective practice in a capstone business internship subject. Journal of International Education in Business, 6(1), 7–21. https://doi.org/10.1108/18363261311314926
- Minnes, M., Mayberry, J., Soto, M., & Hargis, J. (2017). Practice makes deeper? Regular reflective writing during engineering internships. Journal of Transformative Learning, 4(2), 7–20.
- Nasufi, E., Vishkurti, S., & Alimehmeti, M. (2013). University-level reflective writing: Analyzing the internship reports of students of French as a foreign language. Problems of Education in the 21st Century, 56(1), 86–92. https://doi.org/10.33225/pec/13.56.86
Tools & resources
- Đại học Kinh tế Quốc dân. (2026). Dự thảo quy định thực tập tốt nghiệp, trải nghiệm thực tế, kiến tập đối với sinh viên đại học (Công văn số 665, ngày 25/3/2026). https://neu.edu.vn/wp-content/uploads/2026/03/Cong-Van-so-665-ngay-25.3.2026-V.v-Gop-y-Quy-dinh-thuc-tap-trai-nghiem-thuc-te-kien-tap-doi-voi-sinh-vien-dai-hoc.pdf
- Đại học Ngoại thương, Phòng Quản lý Đào tạo. Quy định về điều kiện tốt nghiệp, thực tập và khoá luận tốt nghiệp đối với hệ đào tạo đại học chính quy theo hệ thống tín chỉ. https://qldt.ftu.edu.vn/quy-dinh-ve-dieu-kien-tot-nghiep-thuc-tap-va-khoa-luan-tot-nghiep-doi-voi-he-dao-tao-dai-hoc-chinh-quy-theo-he-thong-tin-chi/
- Đại học Kinh tế TP.HCM, Khoa Kinh tế. Hướng dẫn thực tập và viết khoá luận tốt nghiệp. https://se.ueh.edu.vn/wp-content/uploads/2017/Huong-dan-Thuc-tap-Khoa-luan-tot-nghiep-Bat-dong-san.pdf
Trang này tổng hợp từ văn bản công khai của các trường tại thời điểm 07/09/2026. Quy định thay đổi theo năm học và theo khoa, nên văn bản của khoa bạn là thứ hội đồng thực sự áp dụng. Khi hai nguồn nói khác nhau, hãy tin văn bản gần bạn nhất.