Skip to content

← Blog

◆ Chuyện học của sinh viên

Cách viết nhật ký thực tập thế nào để có chất liệu phản tư?

+6 câu hỏi+1 hình+19 phút đọc

Tác giả: Đỗ Mai Anh
Cập nhật lần cuối: 2026-10-31
Chuyên mục: student-success


Trả lời thẳng: Cách viết nhật ký thực tập gọn nhất là ghi nháp vài dòng ngay trong ngày, cuối tuần gộp thành một mục có việc cụ thể, kết quả và điều rút ra, rồi đưa người hướng dẫn xem sớm. Minnes và cộng sự (2017) theo dõi 60 sinh viên thực tập viết đều như vậy và thấy điểm phản tư tăng trung bình 0,967 điểm, dù nghiên cứu không có nhóm đối chứng.

Phần lớn lời khuyên về nhật ký thực tập dừng ở câu "hãy ghi mỗi ngày", trong khi câu hỏi đáng hỏi hơn là ghi thế nào thì cuối kỳ bạn có chất liệu để viết báo cáo. Bài này đi qua bốn chặng, gồm quy trình theo tuần, cách phân biệt một mục có chất liệu với một mục sơ sài bằng số điểm của một nhật ký thật, bằng chứng về việc viết đều có giúp phản tư sâu hơn hay không, và những chỗ sinh viên thực tập hay dừng lại giữa chừng.


Câu hỏi1

◆ Câu hỏi 1 / 6 · Cách viết nhật ký thực tập mỗi tuần gồm những bư

Cách viết nhật ký thực tập mỗi tuần gồm những bước nào?

Trả lời thẳng: Cách viết nhật ký thực tập mỗi tuần gồm bốn bước, là ghi nháp ngắn trong ngày, gộp nháp thành mục tuần theo cột của trường, viết ra một điều rút ra cùng một việc sẽ làm khác đi, rồi đưa người hướng dẫn xem sớm. Đây là đề xuất của MAAS, dựa trên quy trình của Minnes và cộng sự (2017) và khung của Gibbs.

Muốn biết cách viết nhật ký thực tập theo tuần trông ra sao, quy trình trong nghiên cứu của Minnes và cộng sự (2017) cho ta một mẫu cụ thể để so. Sinh viên của họ ghi nhật ký hằng ngày và viết một bài phản tư mỗi tuần, trong đó kể các hoạt động trong tuần, kể cả những vấp váp, bất ngờ và khoảnh khắc then chốt, rồi phân tích điều gì từ việc học ở trường đã được dùng lại ở nơi thực tập. Mỗi tuần giảng viên chọn một chủ đề, và bài được chia sẻ trong nhóm từ 10 đến 15 người. Cách làm này tách hai lớp, lớp nháp theo ngày để khỏi quên và lớp tuần để suy nghĩ, và chính sự tách đó là điều bạn có thể bắt chước dù trường không đặt chủ đề giúp.

Sáu giai đoạn của Gibbs khi gộp nháp thành mục tuần

Khi gộp nháp thành mục tuần, khung sáu giai đoạn của Gibbs giúp bạn biết mình còn thiếu phần nào. University of Edinburgh (n.d.) cho biết chu trình này do Graham Gibbs xây dựng năm 1988 "to give structure to learning from experiences", tức để cho việc học từ trải nghiệm có một cấu trúc. Bảng dưới đây giữ nguyên sáu giai đoạn và rút mỗi giai đoạn thành một câu hỏi bạn tự hỏi về tuần vừa qua.

Giai đoạn Câu hỏi dẫn của University of Edinburgh Gợi ý cho một mục nhật ký thực tập
Mô tả (Description) What happened? Nêu một việc cụ thể, ai tham gia, kết quả ra sao
Cảm xúc (Feelings) What were you feeling during the situation? Một câu về điều bạn nghĩ và cảm thấy lúc đó
Đánh giá (Evaluation) What went well? Điều tốt và điều chưa tốt, kể cả phần đóng góp của bạn
Phân tích (Analysis) What sense can I make of the situation? Vì sao việc diễn ra như vậy, kiến thức nào giải thích được
Kết luận (Conclusions) What did I learn from this situation? Một điều bạn rút ra
Kế hoạch hành động (Action plan) If I had to do the same thing again, what would I do differently? Một việc bạn sẽ làm khác ở tuần sau

Nguồn: University of Edinburgh (n.d.), Reflection Toolkit, đọc ngày 2026-10-31, cột thứ ba là gợi ý của MAAS.

Sáu câu hỏi dẫn của chu trình Gibbs cho một mục nhật ký thực tập

Mỗi hàng đặt một giai đoạn cạnh câu hỏi dẫn của University of Edinburgh.

Giai đoạn

Câu hỏi dẫn

Mô tả

What happened?

Cảm xúc

What were you feeling during the situation?

Đánh giá

What went well?

Phân tích

What sense can I make of the situation?

Kết luận

What did I learn from this situation?

Kế hoạch hành động

If I had to do the same thing again, what would I do differently?

University of Edinburgh (n.d.), Reflection Toolkit, như bài này dẫn.
Lưu hình nàySáu câu hỏi dẫn của chu trình Gibbs cho một mục nhật ký thực tập: Giai đoạn: Mô tả, Câu hỏi dẫn: What happened?

Một mục tuần không cần đủ cả sáu giai đoạn, nhưng nên có ít nhất một dòng cho giai đoạn phân tích và một dòng cho kế hoạch hành động, vì đó là hai chỗ ít người viết nhất (xem mục sau). Mẫu của trường vẫn là mẫu bạn phải nộp, nên hãy xếp nội dung vào đúng cột của khoa, rồi dùng khung này để kiểm lại xem cột nào đang trống. Các nghiên cứu trong bài này đều theo dõi sinh viên ở những kỳ thực tập hoặc hình thức học tập gắn với công việc, nên kết quả gần với hoàn cảnh của bạn hơn là với một bài tập ở lớp.


Câu hỏi2

◆ Câu hỏi 2 / 6 · Mục nhật ký sơ sài khác mục có chất liệu ở chỗ n

Mục nhật ký sơ sài khác mục có chất liệu ở chỗ nào?

Trả lời thẳng: Mục có chất liệu nối việc đã làm với kiến thức ở trường, nêu điều rút ra và hướng đi tiếp, còn mục sơ sài chỉ kể lại các việc. Trong nghiên cứu của Minnes và cộng sự (2017), cùng một sinh viên có bài phản tư tuần 2 được chấm 8,5 điểm và bài tuần 9 được chấm 14,5 điểm trên tổng 20 điểm của năm mục.

Bài đo của Minnes và cộng sự (2017) dùng năm mục của thang tích hợp học tập do Association of American Colleges and Universities xây dựng, mỗi mục chấm từ 0 đến 4. Các tác giả đăng nguyên hai bài phản tư ẩn danh của cùng một sinh viên làm ví dụ hiệu chuẩn. Bài tuần 2 kể buổi gặp một kèm một với người hướng dẫn, các bữa trưa với nhóm và việc đọc mã nguồn cũ, rồi dừng ở kết luận rằng giao tiếp là điều then chốt. Bài tuần 9 bắt đầu từ việc chuẩn bị phỏng vấn nhưng đi tới câu hỏi sinh viên muốn công việc của mình tác động thế nào tới người khác, và tự chia câu trả lời thành ba hướng. Cách viết nhật ký thực tập vì thế không nằm ở độ dài của mục mà ở việc mỗi mục trả lời được những câu hỏi nào, và hai bài phản tư này cho thấy sự khác biệt đó bằng điểm số cụ thể. Bảng dưới đây giữ nguyên điểm của hai bài.

Bảng điểm hai bài phản tư và cách soi bản nháp của bạn

Mục của thang Nội dung mục Tuần 2 Tuần 9
Nối với trải nghiệm Nối kiến thức học thuật với trải nghiệm 1,5 3,5
Nối với ngành Thấy mối liên hệ giữa các ngành, góc nhìn 1,5 2,5
Chuyển giao Đem kỹ năng, lý thuyết sang tình huống mới 1,5 2,5
Diễn đạt tích hợp Trình bày gắn kết 2 2,5
Phản tư và tự đánh giá Nhìn mình như người học đang tiến lên 2 3,5
Tổng Tối đa 20 8,5 14,5

Nguồn: Minnes và cộng sự (2017, tr. 16, Table 2), tên mục dịch từ tiếng Anh.

Cách dùng bảng này cho nhật ký của bạn là tự hỏi năm câu sau mỗi mục tuần: việc này nối với môn nào tôi đã học, có điểm nào giống hoặc khác ngành khác, tôi mang kỹ năng nào sang tình huống mới, đoạn văn có gắn kết không, và tôi đang thay đổi ra sao với tư cách người học. Đừng coi đó là thang chấm điểm nhật ký của bạn, vì chính Association of American Colleges and Universities mô tả thang này, theo Minnes và cộng sự (2017, tr. 11), là "intended for institutional-level use in discussing student learning, not for grading". Nó dùng để soi bản nháp, không dùng để cho mình điểm.


Câu hỏi3

◆ Câu hỏi 3 / 6 · Ghi nhật ký đều đặn có làm phản tư sâu hơn không

Ghi nhật ký đều đặn có làm phản tư sâu hơn không?

Trả lời thẳng: Bằng chứng gợi ý là có, nhưng chưa đủ để kết luận nguyên nhân. Minnes và cộng sự (2017) so bài tuần 2 với tuần 9 của 60 sinh viên và thấy điểm gộp tăng trung bình 0,967 điểm với p = 0,012, trong đó 58% sinh viên tăng điểm. Nghiên cứu không có nhóm đối chứng nên chưa tách được tác động của việc viết khỏi tác động của chính kỳ thực tập.

Nếu hỏi cách viết nhật ký thực tập đều đặn có đáng công không, đây là nghiên cứu có số liệu gần nhất mà bài này đọc được toàn văn. Minnes và cộng sự (2017) chọn ngẫu nhiên 30 sinh viên mỗi năm trong hai năm 2014 và 2015, từ những sinh viên có kỳ thực tập dài ít nhất 9 tuần ở một khoa kỹ thuật máy tính của một trường đại học nghiên cứu ở Bắc Mỹ, tức 120 bài phản tư được chấm bởi hai giảng viên đã được huấn luyện. Điểm gộp tăng trung bình 0,967 (độ lệch chuẩn của trung bình 0,375, p = 0,012), trung vị mức tăng là 1,000 và 58% sinh viên có điểm tăng. Khi xét riêng từng mục, chỉ mục nối kiến thức với trải nghiệm tăng có ý nghĩa thống kê, với mức tăng 0,267 và p đã hiệu chỉnh là 0,018, còn bốn mục còn lại có p hiệu chỉnh từ 0,117 đến 0,148.

Những giới hạn của bằng chứng và một nghiên cứu cùng chiều

Các tác giả không nói rằng viết nhật ký gây ra sự tiến bộ. Họ viết ở phần thảo luận rằng "even though there was no active coaching on reflection or writing skills over the summer, the data shows improvement in these skills" (Minnes và cộng sự, 2017, tr. 16), và liệt kê thêm những yếu tố có thể góp phần như sự hướng dẫn của người giám sát và sự trưởng thành cá nhân. Ngoài ra mẫu có khoảng 80 đến 85% là nam, và sinh viên được viết trong một nhóm từ 10 đến 15 người cùng chủ đề do giảng viên chọn, những thứ một người tự ghi nhật ký ở trường mình thường không có.

Một nghiên cứu khác đi cùng chiều. Alt và cộng sự (2022) thu dữ liệu từ 141 sinh viên theo phần phương pháp của bài (phần tóm tắt ghi 171), và ở nhóm 66 sinh viên quản lý y tế năm ba, thang đo kỹ năng phản tư dài hạn dự báo việc dùng phản tư cho công việc nghề nghiệp với hệ số β = 0,694 và p dưới 0,001. Cách đọc thận trọng nhất là các kết quả này cùng chiều nhau, nhưng không nghiên cứu nào hứa rằng viết nhiều thì điểm cao. Chi tiết nằm ở bài gốc trên Frontiers in Psychology, và khái niệm nền là phản tư nghề nghiệp.


Câu hỏi4

◆ Câu hỏi 4 / 6 · Sinh viên thực tập thường dừng ở mức phản tư nào

Sinh viên thực tập thường dừng ở mức phản tư nào?

Trả lời thẳng: Phần lớn dừng ở mô tả và cảm xúc, ít khi đi tới phân tích và kế hoạch hành động. Piazza và Rizzari (2014) thấy trong 18 nhật ký thực tập có 4 bài không có dấu hiệu phản tư, 12 bài phản tư ở mức thấp và chỉ 2 bài phản tư phê phán. Cook và Sambell (2025) ghi 11% tham chiếu rơi vào bước kế hoạch hành động.

Piazza và Rizzari (2014) theo dõi 18 học viên sau đại học, 17 nữ và 1 nam, tuổi từ 23 đến 34, trong 300 giờ thực tập ở các cơ quan giới thiệu việc làm, rồi đọc toàn bộ nhật ký theo mô hình sáu giai đoạn của Boud. Họ viết rằng "only four students showed no evidence of any of the elements of reflective thinking" (tr. 5), nhóm 12 sinh viên phản tư ở một hay nhiều trong ba mức đầu, và hai sinh viên đạt mức phê phán. Nhóm tác giả cũng ghi rằng những người hướng dẫn tại đơn vị thực tập chưa bao giờ đọc nội dung nhật ký hay trao đổi với sinh viên về nó. Đây là bài tham luận hội nghị chứ không phải bài tạp chí, và mẫu chỉ có 18 người cùng một khoá học, nên số liệu chỉ nên đọc như một ca minh hoạ về cách một nhóm nhỏ viết nhật ký, không phải tỷ lệ chung cho mọi sinh viên thực tập.

Cook và Sambell: sáu bước Gibbs được dùng không đều

Cook và Sambell (2025) làm một nghiên cứu ca với 18 sinh viên dinh dưỡng năm ba của Edith Cowan University viết bài phản tư cuối kỳ theo chu trình Gibbs, rồi đếm 1.046 tham chiếu theo từng bước. Bảng dưới đây giữ nguyên tỷ lệ các tác giả công bố.

Bước Gibbs Số tham chiếu Tỷ lệ
Mô tả 214 20%
Cảm xúc 198 19%
Đánh giá 180 17%
Phân tích 154 15%
Kết luận 184 18%
Kế hoạch hành động 116 11%

Nguồn: Cook và Sambell (2025, tr. 258, Table 3). Đây là các tham chiếu tới khung năng lực việc làm theo quan hệ của nhóm tác giả, không phải thang đo độ sâu phản tư nói chung.

Chính hai tác giả thừa nhận phép đo còn yếu. Họ viết rằng sinh viên "mostly incorporated REF elements in the Description and Feelings components of Gibbs' reflective cycle and less in the Analysis and Action Plan components" (Cook và Sambell, 2025, tr. 257), nhưng cũng lưu ý mức chênh giữa các bước "relatively consistent" và thiết kế nghiên cứu còn hạn chế. Vì vậy hãy đọc bảng như một gợi ý về chỗ cần kiểm lại, không phải bằng chứng rằng sinh viên nào cũng bỏ bước cuối. Điều đáng mang về là cách làm cho bước cuối có chỗ đứng, như dòng "việc tôi sẽ làm khác" ở mục tuần.


Câu hỏi5

◆ Câu hỏi 5 / 6 · Tuần ít việc thì nhật ký thực tập nên ghi gì

Tuần ít việc thì nhật ký thực tập nên ghi gì?

Trả lời thẳng: Tuần ít việc vẫn ghi được ba thứ, gồm điều bạn quan sát được, một câu hỏi bạn chưa có dịp hỏi và một điều bạn chưa hiểu. Gợi ý này là của MAAS, không phải quy định của trường nào, và bạn vẫn phải theo cột của mẫu khoa. Một dòng nói đúng việc thật có ích hơn một đoạn chép lại tuần trước.

Khi tuần ít việc, cách viết nhật ký thực tập đúng vẫn xoay quanh câu hỏi "tôi hiểu được gì từ tình huống này" trong giai đoạn phân tích của chu trình Gibbs, theo University of Edinburgh (n.d.), không đòi bạn có một dự án lớn. Bạn có thể ghi quy trình mà đơn vị dùng để duyệt một việc nhỏ, một thuật ngữ nghe người hướng dẫn dùng, hoặc lý do một cuộc họp diễn ra theo cách đó. Cả ba đều là chất liệu thật cho phần phân tích trong báo cáo.

Có hai việc nên làm trong tuần chậm. Thứ nhất, hãy nhờ người hướng dẫn tại đơn vị đọc một mục nhật ký và cho một nhận xét ngắn, vì Piazza và Rizzari (2014) ghi nhận rằng những người hướng dẫn ở đơn vị thực tập của 18 học viên đó chưa bao giờ đọc nhật ký, trong khi chất lượng học từ thực tập phụ thuộc nhiều vào phản hồi của cả đơn vị lẫn trường. Thứ hai, hãy tự đặt cho mình một câu hỏi theo chủ đề mỗi tuần, như cách giảng viên của Minnes và cộng sự (2017) đặt chủ đề "Real World Problems" cho tuần 2, hỏi sinh viên khác biệt giữa bài toán thật ở nơi thực tập và bài tập ở lớp là gì. Một câu hỏi như vậy biến tuần ít việc thành tuần có điều để nghĩ.

Cook và Sambell (2025) cũng cảnh báo rằng giới hạn số chữ và tỷ trọng điểm nhỏ có thể làm bài phản tư nông hơn, nên nếu mẫu của khoa chỉ cho vài dòng, hãy dành mấy dòng đó cho điều rút ra thay vì cho phần kể lại. Khi cần chuyển nhật ký thành báo cáo, hãy xem báo cáo thực tập mất điểm ở đâu.


Câu hỏi thường gặp

Nhật ký thực tập nên ghi hằng ngày hay hằng tuần?

Hãy ghi nháp hằng ngày và gộp thành mục hằng tuần, vì cách đó khớp với quy trình của Minnes và cộng sự (2017). Còn bản nộp thì theo đúng đơn vị thời gian mà mẫu của khoa quy định.

Một mục nhật ký nên dài bao nhiêu?

Không có nghiên cứu nào trong bài này đặt chuẩn số chữ cho một mục nhật ký, nên độ dài do khoa quyết định. Nếu mẫu giới hạn chỗ viết, hãy ưu tiên dòng điều rút ra và dòng việc sẽ làm khác.

Có nên ghi cảm xúc vào nhật ký thực tập không?

Có, vì cảm xúc là giai đoạn thứ hai của chu trình Gibbs. Chỉ cần một câu, rồi đi tiếp sang đánh giá và phân tích để mục nhật ký không dừng ở mức kể lại.

Nhật ký thực tập khác báo cáo thực tập thế nào?

Nhật ký là bản ghi từng tuần theo mẫu của khoa, còn báo cáo là bài phân tích dài hơn dựng từ chất liệu đó. Phần chuyển từ ghi chép sang phân tích được bàn ở bài về cách làm báo cáo thực tập.

Nhật ký thực tập có bắt buộc không?

Việc này do khoa hoặc học phần quy định, và bài này không đối chiếu văn bản của từng trường. Hãy hỏi giảng viên hướng dẫn xem văn bản nào đang áp dụng cho kỳ thực tập của bạn.

MAAS có viết nhật ký thực tập cho tôi không?

Không. Nhật ký là bản ghi công việc của chính bạn, và chuyên gia của MAAS chỉ góp ý trên bản bạn đã tự viết.


Câu hỏi6

◆ Câu hỏi 6 / 6 · Cần người đọc thử bản nháp nhật ký hoặc bài phản

Cần người đọc thử bản nháp nhật ký hoặc bài phản tư đi kèm?

Nhật ký thực tập thường chỉ lộ chỗ yếu khi có người khác đọc, vì chính người viết hay đọc lướt qua những câu đã quen. Một người đọc ngoài có thể hỏi ngay những câu mà bạn chưa tự hỏi, chẳng hạn mục này đang kể lại điều gì, điều rút ra nằm ở dòng nào và tuần sau bạn định làm khác đi ở chỗ nào. Những câu hỏi ấy cũng chính là ba cột phản tư mà bảng điểm ở trên dùng để chấm. Nếu bạn đã có vài tuần nhật ký và muốn biết đoạn nào còn dừng ở kể lại, dịch vụ Hỗ trợ làm assignment và essay của MAAS cho phép một chuyên gia đọc bản nháp, chỉ ra chỗ thiếu phân tích hoặc thiếu kế hoạch hành động và gợi ý hướng sửa. Chuyên gia hướng dẫn trên chính bài bạn viết, còn bạn là người viết và chịu trách nhiệm học thuật cho nội dung.


Bài liên quan

Ba bài dưới đây đi tiếp từ nhật ký sang báo cáo thực tập, nên hãy đọc theo đúng bước bạn đang ở, và đối chiếu từng gợi ý với hướng dẫn của khoa trước khi nộp bài cho giảng viên.


Tài liệu tham khảo


Bài viết này thuộc chuỗi MAAS Journal dành cho sinh viên. MAAS là đơn vị hỗ trợ học thuật đồng hành: chuyên gia hướng dẫn sinh viên qua từng giai đoạn của bài làm do chính sinh viên viết, và chúng tôi không làm thay phần bài được chấm của sinh viên.

Buổi tư vấn miễn phí 20 phút là một cuộc trao đổi về việc bạn đang ở đâu với bài của mình.

Đặt lịch tư vấn miễn phí ▸
Chia sẻ bài viếtFacebookLinkedInZaloEmail
Mục lục