AC7024: dissertation MPH nên là tổng quan hệ thống hay thực nghiệm?

Trả lời thẳng: Với AC7024, bạn nên chọn tổng quan hệ thống (systematic review) khi câu hỏi nghiên cứu hỏi về điều bằng chứng hiện có đang cho thấy, và chọn nghiên cứu thực nghiệm (empirical research) khi câu hỏi chỉ trả lời được bằng dữ liệu mới hoặc bộ dữ liệu có sẵn mà bạn tiếp cận được. Lựa chọn này chi phối tiến độ, hồ sơ đạo đức, mức rủi ro và kỹ năng bạn nêu được sau tốt nghiệp.

AC7024 Dissertation Project là môn trung tâm của chương trình Master of Public Health (MPH, thạc sĩ y tế công cộng) tại Northumbria, và khác với một số dissertation thạc sĩ khác, môn này không đưa cho học viên một khuôn duy nhất. Chọn giữa hai cấu trúc không phải thủ tục cho có, vì lựa chọn đó chi phối mọi thứ phía sau.

Bài viết này giúp bạn chọn đúng hướng cho dissertation AC7024 trước khi tiến độ khiến việc đổi hướng trở nên đắt đỏ. Nội dung đi theo những câu học viên MPH người Việt hay hỏi mentor MAAS khi lựa chọn còn để ngỏ, từ khác biệt giữa hai hướng, yêu cầu của chữ "hệ thống", phê duyệt đạo đức, dữ liệu thứ cấp, cách làm việc với supervisor cho tới những lỗi hay gặp.

Tác giả: Ban Biên tập MAAS
Cập nhật lần cuối: 2026-08-06
Chuyên mục: health-education

AC7024 là môn gì, và khác dissertation khối kinh doanh ở chỗ nào?

Trả lời thẳng: AC7024 Dissertation Project là môn bắt buộc 60 tín chỉ, nghĩa là học viên MPH nào cũng phải làm. Northumbria dạy môn này ở chương trình Master of Public Health và các nhánh của nó, gồm nhánh Palliative and End-of-Life Care (chăm sóc giảm nhẹ và cuối đời) và chương trình giảng dạy tại Kaplan Singapore. Bạn có thể dựng dissertation theo dạng tổng quan hệ thống hoặc theo dạng nghiên cứu thực nghiệm.

Bản thân Northumbria được công nhận là trường đại học vào năm 1992, trong cùng đợt luật chuyển một loạt trường bách khoa (polytechnic) cũ thành đại học, và chương trình MPH của trường nằm trong Faculty of Health and Life Sciences, một khoa được dựng trên nền móng tương đối mới đó.

Bản mô tả môn học công bố công khai liệt kê những nội dung môn này sẽ ôn lại cùng bạn, gồm các thế giới quan và hệ hình nghiên cứu (research paradigms), thiết kế nghiên cứu, cách làm việc với tài liệu và lý thuyết, xây dựng chuẩn mực đạo đức, thu thập bằng chứng nghiên cứu vững chắc, bảo đảm chất lượng trong quá trình nghiên cứu, và cách viết cũng như phổ biến dissertation. Bản mô tả cũng xác nhận hai kênh hỗ trợ, là một chuỗi seminar nghiên cứu và một supervisor (người hướng dẫn) được chỉ định để hướng dẫn một kèm một.

Y tế công cộng với tư cách một ngành riêng thật ra trẻ hơn nhiều học viên nghĩ. World Health Organization được thành lập năm 1948, và chính hiến chương của tổ chức này đã cố định định nghĩa sức khoẻ nay thành chuẩn, rằng sức khoẻ không chỉ là tình trạng không có bệnh. Một dissertation không hề chạm tới định nghĩa rộng đó thường đọc giống một đề tài lâm sàng hẹp mang nhãn y tế công cộng.

Ở tuần thứ hai, một học viên MPH người Việt nói với mentor MAAS rằng bạn ấy "đã quyết định làm phỏng vấn", trong khi chưa có câu hỏi nghiên cứu. Mentor hỏi lại câu hỏi là gì, và bạn ấy chưa trả lời được. Phương pháp đã đi trước câu hỏi, tức là sai thứ tự, và bạn ấy mất 3 tuần để gỡ lại quyết định đó sau khi phát hiện những người tham gia mình cần thì không tiếp cận được.

Nên chọn hướng nào, tổng quan hệ thống hay nghiên cứu thực nghiệm?

Trả lời thẳng: Creswell và Creswell (2018) coi vấn đề nghiên cứu là căn cứ chính để chọn cách tiếp cận. Chọn tổng quan hệ thống nếu câu hỏi hỏi về điều bằng chứng hiện có cho thấy, hoặc nếu việc tiếp cận người tham gia còn bấp bênh. Chọn nghiên cứu thực nghiệm nếu nghiên cứu đã công bố không trả lời được câu hỏi, và bạn tiếp cận được dữ liệu cùng đủ thời gian xin phê duyệt.

Tổng quan hệ thống còn có một lợi thế ít người để ý, là nó cho bạn một kỹ năng mà nhà tuyển dụng trong ngành y tế công cộng nhận ra ngay.

Hai hướng đặt rủi ro ở hai chỗ khác nhau. Tổng quan hệ thống dồn rủi ro về phía đầu, vì nếu lượt tìm kiếm trả về quá ít nghiên cứu đủ tiêu chuẩn thì bạn biết sớm và còn kịp điều chỉnh câu hỏi. Nghiên cứu thực nghiệm dồn rủi ro về phía cuối, vì hỏng khâu tuyển người tham gia hay chậm phê duyệt thường lộ ra muộn, khi không còn mấy thời gian để đổi hướng. Reid-Hector và cộng sự (2021) thấy tiến độ hoàn thành bằng sau đại học chậm lại đúng ở giai đoạn dissertation chứ không phải ở các môn có giảng dạy, và đó chính là chỗ một cú hỏng muộn gây thiệt hại nặng nhất.

Hãy xem hai học viên của MAAS bắt đầu AC7024 cùng một tháng. Một người chọn tổng quan hệ thống về các can thiệp cai thuốc lá, người kia dự định phỏng vấn nhân viên y tế cộng đồng. Người làm tổng quan gặp vấn đề ở tuần thứ ba, khi chỉ có chín nghiên cứu đủ tiêu chuẩn, và bạn ấy nới tiêu chí lựa chọn với sự đồng ý của supervisor. Người làm phỏng vấn gặp vấn đề ở tuần thứ mười một, khi chỉ bốn trong hai mươi người được mời phản hồi. Hai vấn đề có cỡ tương đương, nhưng thời gian còn lại để xử lý thì khác hẳn nhau.

Một số trường tách khâu đóng khung câu hỏi và chọn hướng thành một môn chuẩn bị riêng, học ngay trước dự án chính. Nếu chương trình của bạn làm như vậy, bài về môn chuẩn bị dự án nghiên cứu ở Hertfordshire cho thấy một ví dụ của cách tổ chức đó.

Chữ "hệ thống" thật ra đòi hỏi bạn làm gì?

Trả lời thẳng: Tổng quan hệ thống không phải một literature review dài hơn như nhiều người thường nghĩ. Nó làm theo đề cương viết sẵn từ trước, có chiến lược tìm kiếm trên các cơ sở dữ liệu nêu tên, tiêu chí đưa vào và loại ra rõ ràng, quy trình sàng lọc có ghi chép, thẩm định chất lượng có cấu trúc, và báo cáo minh bạch số bản ghi tìm thấy, sàng lọc, loại bỏ cùng lý do.

Chuẩn báo cáo ở đây đã được viết thành văn bản. Tuyên bố PRISMA 2020 (Page và cộng sự, 2021) nêu những mục người làm tổng quan cần báo cáo, trong đó có dòng chảy của các bản ghi qua các bước nhận diện, sàng lọc và đưa vào, và checklist của nó gồm 27 mục trong 7 phần, từ trang tiêu đề tới phần khai báo nguồn tài trợ. Nhóm tác giả viết rõ rằng "the PRISMA 2020 statement replaces the 2009 statement and includes new reporting guidance that reflects advances in methods to identify, select, appraise, and synthesise studies" (Page và cộng sự, 2021), tức bản 2020 thay cho bản 2009 và bổ sung hướng dẫn mới theo kịp các tiến bộ về cách tìm, chọn, thẩm định và tổng hợp nghiên cứu. Cochrane Handbook của Higgins và cộng sự (2019) đặt ra cùng kỳ vọng đó nhưng từ phía phương pháp thay vì phía báo cáo, tức mô tả đề cương, tìm kiếm và thẩm định phải được tiến hành thế nào trước khi có gì để báo cáo.

Nếu câu hỏi của bạn thật sự rộng và mục tiêu là vẽ bản đồ một lĩnh vực chứ không phải trả lời câu hỏi, bản mở rộng phù hợp là PRISMA-ScR dành cho scoping review, công bố năm 2018, chứ không phải checklist tổng quan hệ thống tiêu chuẩn. Ghi nhầm biến thể ngay trên trang tiêu đề là một trong những cách nhanh nhất để lộ ra rằng phương pháp được chọn sau khi đã bắt đầu viết. PRISMA hiện đã ở phiên bản lớn thứ hai, bản gốc năm 2009 đã nhường chỗ cho bản 2020 nêu ở trên, nên một chiến lược tìm kiếm hay một danh mục tài liệu dựng theo checklist cũ sẽ thiếu những mục mà người chấm hiện nay được đào tạo để tìm. Người chấm ngành y tế công cộng nhận ra cấu trúc này ngay, và điều đó có hai mặt, vì khuôn khổ này khiến một tổng quan tốt dễ theo dõi, đồng thời cũng khiến một tổng quan làm dở dễ bị phát hiện.

Bản nháp đầu của một học viên từng mô tả việc tìm kiếm bằng câu "em tìm các bài liên quan trên PubMed và Google Scholar". Mentor MAAS chỉ ra rằng không người đọc nào lặp lại được lượt tìm đó. Ở bản viết lại, bạn ấy nêu tên các cơ sở dữ liệu, đưa chuỗi tìm kiếm chính xác kèm toán tử Boolean, ghi rõ khoảng thời gian, và báo cáo rằng có 412 bản ghi được nhận diện và 14 bản được giữ lại. Bằng chứng không thay đổi gì, nhưng tổng quan đã trở thành thứ kiểm tra lại được.

Yêu cầu về đạo đức nghiên cứu của AC7024 nghĩa là gì trên thực tế?

Trả lời thẳng: Nếu hướng thực nghiệm của bạn có người tham gia, kể cả phỏng vấn, nhóm tập trung hay khảo sát, bạn cần phê duyệt đạo đức của khoa trước khi thu thập bất cứ thứ gì. Phê duyệt không phải thủ tục đính kèm về sau như nhiều người thường nghĩ. Dữ liệu thu trước khi được duyệt có thể không dùng được, và điều đó có thể buộc bạn thiết kế lại đúng vào thời điểm tệ nhất.

Bản mô tả môn học ghi rõ "developing ethical codes" (xây dựng chuẩn mực đạo đức) trong số các chủ đề môn sẽ ôn lại cùng bạn, cho thấy đạo đức được coi là một phần của thiết kế nghiên cứu chứ không phải gánh hành chính. Trong y tế công cộng, điều này quan trọng hơn ở phần lớn các ngành khác, vì đối tượng nghiên cứu thường gồm người đang ốm, người vừa mất người thân hoặc những nhóm dễ tổn thương khác, và quy trình phê duyệt tăng độ kỹ theo mức nhạy cảm đó. Khi đề tài chạm tới bệnh nhân hay dữ liệu của NHS, phê duyệt của trường thôi là chưa đủ. Health Research Authority, cơ quan được lập năm 2011 để tinh gọn khâu phê duyệt nghiên cứu y tế và chăm sóc xã hội ở Anh (UK), có quy trình riêng chạy theo tiến độ riêng. Các nguyên tắc nền mà cả hai bên áp dụng bắt nguồn từ Tuyên bố Helsinki (Declaration of Helsinki), được World Medical Association thông qua lần đầu năm 1964 và sửa đổi nhiều lần từ đó, nên sự đồng ý có hiểu biết (informed consent) và việc bảo vệ người tham gia dễ tổn thương là điều không thể thương lượng, chứ không phải thứ tuỳ chọn mà một học viên bận rộn có thể hoãn lại.

Một học viên nhánh chăm sóc giảm nhẹ từng dự định phỏng vấn thân nhân của người đã mất. Mentor MAAS lưu ý sớm rằng nhóm đối tượng này sẽ kéo theo một vòng xét duyệt đạo đức dài hơn thời gian bạn ấy dự trù. Bạn ấy giữ nguyên chủ đề nhưng chuyển sang phỏng vấn những người làm nghề đã hỗ trợ các gia đình ấy, cách này trả lời một câu hỏi rất gần với câu hỏi ban đầu và được duyệt trong thời gian ngắn hơn nhiều.

Dữ liệu thứ cấp có đủ làm một dissertation thực nghiệm trọn vẹn không?

Trả lời thẳng: Có. Bản mô tả môn học cho phép rõ nghiên cứu thực nghiệm "based on primary data analysis or secondary sources", tức dựa trên phân tích dữ liệu sơ cấp hoặc nguồn thứ cấp. Trong y tế công cộng, hướng này thường bị đánh giá thấp, vì có nhiều bộ dữ liệu lớn, được mô tả kỹ và công khai, còn phần phân tích bạn làm trên chúng vẫn là công việc thật sự của bạn.

Phân tích dữ liệu thứ cấp loại bỏ rủi ro tuyển người tham gia, thứ đã đánh chìm không ít dissertation thực nghiệm, mà vẫn giữ nguyên yêu cầu về phân tích. Phần việc trí tuệ chuyển từ thu thập dữ liệu sang đóng khung một câu hỏi mà dữ liệu sẵn có trả lời được, chọn biến phù hợp, và thẳng thắn về những điều bộ dữ liệu không nói được. Phần cuối cùng ấy, tức phần bàn về giới hạn, được chấm điểm chứ không phải phần tuỳ chọn.

Một học viên MPH người Việt muốn nghiên cứu việc sử dụng dịch vụ sức khoẻ bà mẹ nhưng không có đường nào để tiếp xúc bệnh nhân. Thay vào đó, bạn ấy dựng dissertation trên một bộ dữ liệu khảo sát quốc gia công khai. Bạn ấy không tuyển một người tham gia nào mà vẫn làm ra một nghiên cứu thực nghiệm trọn vẹn, vì phần phân tích, phần chọn biến và phần diễn giải đều do chính bạn ấy làm.

Nên làm việc với supervisor được chỉ định như thế nào?

Trả lời thẳng: Bạn nên coi buổi hướng dẫn là một nguồn lực mình chủ động quản lý, không phải một dịch vụ chờ nhận. Hãy gửi những đoạn trích ngắn kèm câu hỏi cụ thể, thống nhất sớm với supervisor thế nào là "sẵn sàng để nhận góp ý", và mang tới mỗi buổi gặp một quyết định cần bàn thay vì một bản cập nhật tiến độ.

Chất lượng hướng dẫn là một yếu tố dự báo đo được cho tiến độ của học viên sau đại học. Malunda và cộng sự (2021) thấy quan hệ giữa người hướng dẫn và người được hướng dẫn, sự định hướng của người hướng dẫn và độ kịp thời của phản hồi đều là những tiền đề có ý nghĩa đối với tiến độ của học viên. Neupane Bastola và Hu (2021), khi phân tích nhận xét của người hướng dẫn trên 97 bản nháp thesis thạc sĩ, thấy phản hồi thường không khớp với kỳ vọng của học viên, nhất là với những người viết bằng tiếng Anh như một ngôn ngữ bổ sung. Nghiên cứu của Malunda và cộng sự (2021) lấy bối cảnh các cơ sở giáo dục đại học công lập ở Uganda, vì vậy với một chương trình MPH ở Anh, bạn nên đọc nó như bằng chứng về xu hướng chứ không phải một con số áp thẳng vào chương trình của mình.

Một học viên từng gửi supervisor nguyên chương phương pháp và chỉ nhận lại hai dòng. Mentor MAAS gợi ý một cách khác, là gửi đoạn trích 1 trang, đặt ở đầu câu hỏi "tiêu chí đưa vào của em có quá hẹp không, khi em chỉ giữ lại 14 nghiên cứu?". Câu trả lời đến trong vài ngày và có nội dung thật, vì lần này supervisor có một điều cụ thể để trả lời.

Để lập kế hoạch dissertation chung cho cả hai hướng, bạn có thể đọc cách lập tiến độ dissertation và phân bổ số từ theo từng chương dissertation. Nếu bạn còn đang thu hẹp chính câu hỏi nghiên cứu, bài chọn đề tài dissertation có đủ tài liệu bàn về lượt tìm kiếm thăm dò nên làm trước khi chọn một trong hai hướng.

Những lỗi hay gặp nhất trong dissertation AC7024 là gì?

Trả lời thẳng: Có bốn lỗi lặp đi lặp lại. Lỗi đầu tiên là chọn phương pháp trước khi có câu hỏi. Lỗi thứ hai là viết một tổng quan tường thuật rồi gọi nó là tổng quan hệ thống. Lỗi thứ ba là tuyển người tham gia trước khi có phê duyệt đạo đức. Lỗi cuối cùng là coi phần giới hạn như một lời thú nhận ở cuối bài, thay vì một phần của phân tích.

Lỗi chọn phương pháp trước câu hỏi đắt nhất vì khó gỡ nhất. Tới lúc một học viên phát hiện phương pháp mình chọn không trả lời được câu hỏi, họ thường đã bỏ vào đó nhiều tuần. Lỗi dán nhãn tổng quan hệ thống đắt thứ hai, vì người chấm đang chờ một đề cương, một chiến lược tìm kiếm có ghi chép và một sơ đồ sàng lọc sẽ nhận ra ngay khi những thứ đó vắng mặt.

Một học viên của MAAS từng nộp bản nháp đặt tên "A systematic review of..." mà bên trong không có chiến lược tìm kiếm, không có tiêu chí lựa chọn và không có số lượng bản ghi. Mentor đưa ra hai lựa chọn thẳng thắn, hoặc dựng lại thành một tổng quan hệ thống đúng nghĩa, hoặc đổi tên cho đúng thành một tổng quan tường thuật có phản biện (critical narrative review). Bạn ấy chọn dựng lại, và lượt tìm kiếm chạy sau đó tìm ra sáu nghiên cứu mà trước đó bạn ấy đã bỏ sót hoàn toàn.

Câu hỏi thường gặp

AC7024 có bắt buộc trong chương trình MPH ở Northumbria không?
Có. Northumbria xếp AC7024 vào nhóm môn bắt buộc, với 60 tín chỉ, trong MPH lẫn các biến thể của chương trình này. Bạn vẫn nên xác nhận cấu trúc tuyến học của mình trong handbook chương trình, vì cách triển khai khác nhau giữa các cơ sở và đối tác.

Tôi có thể đang làm thực nghiệm rồi chuyển sang tổng quan hệ thống giữa chừng không?
Đôi khi được, nhưng càng để muộn càng khó, vì tổng quan hệ thống cần có đề cương và chiến lược tìm kiếm xác định trước khi bắt đầu sàng lọc. Nếu thấy nghi ngại, hãy nói với supervisor sớm thay vì chờ xem khâu tuyển người có khá lên không.

Làm tổng quan hệ thống có cần phê duyệt đạo đức không?
Tổng quan các nghiên cứu đã công bố thường nhẹ gánh hơn về đạo đức vì không có người tham gia, nhưng bạn vẫn nên xác nhận yêu cầu của khoa mình. Đừng mặc định, vì quy trình khác nhau giữa các khoa và giữa các đề tài.

Phân tích dữ liệu thứ cấp có bị coi là kém chặt chẽ hơn không?
Không. Nghiên cứu thực nghiệm dựa trên nguồn thứ cấp được bản mô tả môn học chấp nhận một cách tường minh. Độ chặt chẽ được đánh giá ở chỗ câu hỏi, bộ dữ liệu và phần phân tích ăn khớp với nhau tới đâu, chứ không ở chỗ dữ liệu có do bạn tự thu thập hay không.

Tôi viết dissertation AC7024 về Việt Nam có được không?
Được, và bối cảnh Việt Nam còn có thể làm bài mạnh lên, vì nó cho bạn khả năng tiếp cận và vốn hiểu biết nền mà người khác không có. Yêu cầu là nền bằng chứng phải cập nhật và phương pháp phải bảo vệ được, chứ không phải bối cảnh nghiên cứu buộc phải ở Anh.

Sẵn sàng chọn hướng đi cho AC7024 một cách chắc chắn?

Mentor MAAS làm việc cùng học viên MPH ở Northumbria suốt quá trình làm dissertation, bắt đầu từ đúng câu hỏi mà phần lớn học viên bỏ qua, là hướng nào thật sự hợp với câu hỏi bạn muốn trả lời. Bạn là người làm nghiên cứu và viết dissertation, còn mentor giúp bạn thử sức chịu đựng của thiết kế trước khi tiến độ khiến việc thay đổi trở nên đắt đỏ.

Dịch vụ đồng hành học thuật của MAAS chạy theo từng giai đoạn, cách làm này hợp với một môn 60 tín chỉ kéo dài nhiều tháng. Nếu bạn đang cân nhắc giữa hai hướng của AC7024, buổi trao đổi đầu tiên không mất phí, và nên diễn ra trước khi bạn chốt lựa chọn.

Bài liên quan

• Cách lập tiến độ dissertation
• Phân bổ số từ theo từng chương dissertation
• Chọn đề tài dissertation có đủ tài liệu
• Cách viết dissertation proposal
• Đồng hành học thuật tại MAAS

References

Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). Sage.

Malunda, P. N., Atwebembeire, J., & Ssentamu, P. N. (2021). Research supervision as an antecedent to graduate student progression in the public higher institutions of learning in Uganda. International Journal of Learning, Teaching and Educational Research, 20(5). https://doi.org/10.26803/ijlter.20.5.5

Neupane Bastola, M., & Hu, G. (2021). Supervisory feedback across disciplines: Does it meet students' expectations? Assessment & Evaluation in Higher Education, 46(3), 407–423.

Page, M. J., McKenzie, J. E., Bossuyt, P. M., Boutron, I., Hoffmann, T. C., Mulrow, C. D., Shamseer, L., Tetzlaff, J. M., Akl, E. A., Brennan, S. E., Chou, R., Glanville, J., Grimshaw, J. M., Hróbjartsson, A., Lalu, M. M., Li, T., Loder, E. W., Mayo-Wilson, E., McDonald, S., … Moher, D. (2021). The PRISMA 2020 statement: An updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ, 372, n71. https://doi.org/10.1136/bmj.n71

Higgins, J. P. T., Thomas, J., Chandler, J., Cumpston, M., Li, T., Page, M. J., & Welch, V. A. (Eds.). (2019). Cochrane handbook for systematic reviews of interventions (2nd ed.). Wiley-Blackwell.

Reid-Hector, J., Heuer, A. J., Prestholdt, F. J., & Parrott, J. S. (2021). Evaluation of factors influencing capstone project and degree completion: A model for graduate student success. Journal on Excellence in College Teaching, 32(1), 25–46.

Tools & resources

• Trang khoá học của Northumbria University, để xem bản mô tả môn AC7024 và cấu trúc chương trình MPH hiện hành
• Tuyên bố PRISMA 2020 cùng sơ đồ dòng chảy của nó, để báo cáo một tổng quan hệ thống
• Hướng dẫn của hội đồng đạo đức khoa bạn, để nắm yêu cầu phê duyệt và tiến độ trước khi thu thập bất kỳ dữ liệu nào