Research statement và research proposal: PhD cần loại nào?

Trả lời thẳng: Hai văn bản trả lời hai câu hỏi khác nhau. Đề cương mô tả một dự án tương lai, gồm câu hỏi, phương pháp và tiến độ, để khoa xem có người hướng dẫn dự án đó không. Research statement nhìn lại nghiên cứu ứng viên đã làm rồi mới nhìn tới hướng sắp tới. Đề cương viết cho người hướng dẫn phải đồng ý nhận dự án, còn statement viết cho hội đồng đang chọn một con người.

Punch (2016) mô tả đề cương là văn bản nói nghiên cứu sẽ làm gì, làm thế nào và vì sao đáng làm, đồng thời phải tự đứng được, để người đọc chưa từng trò chuyện với sinh viên vẫn theo được. Punch (2016) cũng cho biết ở bậc sau đại học, một đề cương đã được duyệt vận hành như một "bond of agreement", tức một giao ước giữa sinh viên và bên duyệt đề cương. Vì vậy các khoa nhận sinh viên vào một dự án mới đòi đề cương, vì đề cương chính là thứ họ đồng ý hướng dẫn.

Research statement không có vai trò giao ước như thế. University of Pennsylvania, Perelman School of Medicine, Biomedical Graduate Studies (n.d.) yêu cầu ứng viên mô tả những trải nghiệm nghiên cứu có ý nghĩa và làm nổi bật phát hiện, gồm mục tiêu của từng dự án, cách tiếp cận đã dùng, kết quả thu được và hàm ý của phát hiện. Trang hướng dẫn hỏi toàn những việc đã làm, và đó là có chủ đích: statement là bằng chứng về năng lực nghiên cứu, còn phần nói về tương lai chỉ nối tiếp ngắn gọn từ những việc ấy.

Trả lời thẳng: Research statement gồm nghiên cứu đã làm, đủ chi tiết để kiểm chứng được, rồi đến điều ứng viên muốn làm tiếp và lý do chương trình phù hợp. Iowa State University, Department of Computer Science (n.d.) đòi kinh nghiệm nghiên cứu đã qua, hứng thú trí tuệ, mục tiêu nghiên cứu tương lai và độ khớp với nghiên cứu của giảng viên, trong tối đa 1.000 chữ và hai trang.

Iowa State University, Department of Computer Science (n.d.) chia statement làm hai phần, phần thứ hai là mục tiêu và hứng thú nghiên cứu, và nói thêm rằng hội đồng tìm kiếm tiềm năng nghiên cứu đã được chứng minh, điều khó thay bằng điểm số đơn thuần. Oregon Health & Science University, Neuroscience Graduate Program (n.d.) đặt mức tối đa hai trang, chia ba phần: sự tò mò khoa học, tổng quan tối đa hai dự án ứng viên đã tham gia, gồm trọng tâm của phòng thí nghiệm, câu hỏi, phương pháp và kết quả, và cuối cùng là hứng thú nghiên cứu kèm hai hoặc ba giảng viên ứng viên muốn làm cùng.

Ba điều lặp lại ở các trang này. Bằng chứng đi trước, nên một danh sách hứng thú không có dự án nào đứng sau là bản yếu nhất. Mỗi dự án được mô tả qua câu hỏi, phương pháp và kết quả, không phải qua chức danh của ứng viên trong phòng thí nghiệm. Và phần hướng tới tương lai thì ngắn, gọi tên một hướng thay vì trình bày cả một nghiên cứu. Nếu ứng viên bắt đầu soạn bảng tiến độ thì thực chất đã bắt đầu viết đề cương.

Trả lời thẳng: Statement khá ngắn, đề cương dài hơn, và cả hai đều có giới hạn chặt. Phần lớn statement trong nhóm trường này dài khoảng 1.000 chữ hoặc hai trang. Đề cương dài từ 1.500 chữ ở Manchester, tính cả tài liệu tham khảo, tới 3.500 đến 5.000 chữ trong một bố cục trên trang hướng dẫn của Surrey. Phương pháp và tiến độ được mong đợi trong đề cương và không có trong statement.

University of Pennsylvania, Perelman School of Medicine, Biomedical Graduate Studies (n.d.) yêu cầu research statement khoảng 1.000 chữ, cộng một personal statement riêng khoảng 500 chữ. Ở phía đề cương, khoảng dao động rộng hơn nhiều. University of Sheffield, Sociological Studies, Politics and International Relations (n.d.) yêu cầu khoảng 1.500 đến 2.000 chữ. University of Warwick, Institute for Employment Research (n.d.) gợi ý khoảng 2.000 chữ, chia thành 200 đến 400 chữ cho phần giới thiệu, khoảng 750 cho văn liệu, 300 đến 400 cho câu hỏi và mục tiêu, khoảng 750 cho thiết kế nghiên cứu gồm cả tiến độ, và khoảng 200 cho kết luận. University of Surrey (n.d.) đưa nhiều bố cục trên cùng một trang hướng dẫn, và bố cục dài nhất yêu cầu tối thiểu 3.500, tối đa 5.000 chữ, không tính tài liệu tham khảo.

Về phương pháp, University of Surrey (n.d.) mong đợi loại dữ liệu, cách thu thập và phân tích, vấn đề đạo đức và lý do chọn cách làm, cùng một kế hoạch và bảng tiến độ. Sheffield trải tiến độ trên ba năm, hoặc ba năm rưỡi với một số tuyến học bổng, và nhắc rằng đặt một câu hỏi mới thì khá dễ, còn "it is more challenging to set out how you might come up with a convincing answer!", nghĩa là trình bày cách tìm ra câu trả lời thuyết phục mới là việc khó hơn. Manchester tính cả tài liệu tham khảo vào 1.500 chữ và trả lại đề cương vượt mức, nên bạn cần đọc kỹ cách đếm chữ trước khi cắt bớt.

Trả lời thẳng: Trong statement thì thường là có, và một số chương trình còn yêu cầu. Trong đề cương thì việc gán người hướng dẫn phần lớn do khoa làm. Manchester cho biết đề cương giúp ích khi xếp người hướng dẫn nhưng không bảo đảm ứng viên được xếp với người mà mình đã liên hệ.

Oregon Health & Science University, Neuroscience Graduate Program (n.d.) đòi hai hoặc ba giảng viên được nêu tên ở cuối statement, còn Iowa State University, Department of Computer Science (n.d.) đòi hướng của ứng viên khớp với nghiên cứu hiện tại của giảng viên. Logic ở cả hai nơi giống nhau: statement là cách để hội đồng kiểm tra xem ứng viên có hợp với công việc nhóm đang làm hay không. University of Pennsylvania, Perelman School of Medicine, Biomedical Graduate Studies (n.d.) đi xa hơn khi chỉ cho phép ứng viên nộp vào một nhóm trong chương trình, nên việc chọn nhóm tự nó đã là một phần của hồ sơ.

Theo University of Oxford (n.d.), một số khoá nghiên cứu thuộc ngành khoa học không cần đề cương đầy đủ, chỉ cần danh sách các nhóm hoặc người hướng dẫn mà ứng viên muốn làm cùng. Với các tuyến dựa trên đề cương, The University of Manchester, School of Social Sciences (n.d.) nói rằng đề cương hữu ích khi xếp người hướng dẫn và không bảo đảm ứng viên được xếp với giảng viên mà mình đã tiếp cận. Nêu tên một giảng viên vì vậy là một lập luận về độ khớp mà ứng viên có thể đưa ra, và đó là một đề nghị chứ chưa phải một sự sắp xếp.

Trả lời thẳng: Có, và chính các trường cũng nói vậy. Surrey mô tả đề cương là văn bản có khả năng tiến triển và thay đổi sau khi đăng ký, Manchester không buộc sinh viên theo đề cương sau khi nhập học, và Warwick nêu rõ không mong ứng viên bám sát nó. Đề cương là điểm xuất phát cho thấy ứng viên hình dung được một dự án tiến sĩ.

University of Warwick, Institute for Employment Research (n.d.) nói thẳng mục đích: "we do not expect you to adhere to this proposal closely. However, through this proposal we want to see that you are able to conceive of a doctoral research project", nghĩa là trường không mong ứng viên bám sát đề cương, nhưng qua nó trường muốn thấy ứng viên hình dung được một dự án nghiên cứu tiến sĩ. University of Sheffield, Sociological Studies, Politics and International Relations (n.d.) coi đề cương là điểm xuất phát sẽ được làm lại cùng người hướng dẫn trong những tháng đầu. Điều này không biến đề cương thành thủ tục, mà đổi thứ người đọc đang chấm: đó là khả năng đặt câu hỏi, chọn phương pháp có thể trả lời câu hỏi ấy và ước lượng thời gian cần.

Statement còn ít rủi ro bị khoá cứng hơn, vì nó không hứa gì về tương lai ngoài một hướng đi. Ứng viên lo rằng một đề cương cụ thể sẽ trói mình có thể yên tâm hơn nhờ ba trang trường nói trên.

Trả lời thẳng: Đôi khi đó là cùng một văn bản với hai tên gọi. University of Washington Information School ghi mục "Statement of Purpose" nhưng mô tả nó là "Your research statement", yêu cầu 1.000 đến 2.000 chữ, một câu hỏi nghiên cứu cụ thể và mô tả một hoặc hai dự án nghiên cứu tiềm năng. Bạn hãy đọc danh sách thành phần, đừng đọc tiêu đề.

University of Washington Information School (n.d.) là ca lai mà lời khuyên kia không xử lý được. Trường ở Mỹ và đòi một statement, nhưng statement đó phải có câu hỏi nghiên cứu và một hoặc hai dự án tiềm năng, tức là chất liệu của đề cương. Cái tên không cho biết nội dung, còn cách đọc câu hướng dẫn in cạnh ô tải tệp được trình bày ở bài statement of purpose và motivation letter.

Trong khảo sát của Council of Graduate Schools, trang 17 của báo cáo ghi rằng ở giai đoạn quyết định nhận cuối cùng, "Doctoral admissions favored letters of recommendation (67%) and personal/research statements (64%) above academic transcripts (55%) and interviews (48%)" (Kent và McCarthy, 2016), nghĩa là hội đồng tuyển sinh tiến sĩ ưu tiên thư giới thiệu và personal hoặc research statement hơn bảng điểm và phỏng vấn. Council of Graduate Schools gộp personal statement và research statement làm một mục, nên con số 64% không thể gán riêng cho research statement, nhưng nó cho thấy hội đồng đặt nặng loại văn bản này. Posselt (2016) nghiên cứu các hội đồng tuyển sinh ở mười chương trình tiến sĩ chọn lọc cao tại Mỹ, và đó là lời nhắc rằng ở các chương trình ấy người đọc là những hội đồng giảng viên đọc trọn bộ hồ sơ.

Trả lời thẳng: Bạn nên tự hỏi mình được nhận vào cái gì. Nếu dự án là của chính bạn thì hồ sơ cần đề cương, còn nếu đó là hướng nghiên cứu sẵn có của một nhóm hay chương trình thì hồ sơ cần research statement. Khi chưa chắc, bạn hãy hỏi ngày đầu tiên ai hướng dẫn dự án: dự án của mình thì là đề cương, dự án của nhóm thì là statement.

Oxford cho thấy cả hai có thể nằm trong cùng một trường. University of Oxford (n.d.) nói rằng với một số khoá nghiên cứu thuộc ngành khoa học, ứng viên gia nhập một nhóm nghiên cứu sẵn có nên không phải viết đề cương đầy đủ, và có thể được yêu cầu nộp personal statement hoặc statement of purpose nêu hứng thú và kinh nghiệm nghiên cứu. Trường cũng nêu rằng "If you submit an unnecessary research proposal, it will be removed from your application", nghĩa là đề cương nộp thừa sẽ bị gỡ khỏi hồ sơ. Khi một khoá đòi cả hai văn bản, Oxford yêu cầu nộp chung một tệp với tiêu đề phụ riêng cho từng phần.

Quy tắc của Pennsylvania nằm ở đầu bên kia. University of Pennsylvania, Perelman School of Medicine, Biomedical Graduate Studies (n.d.) nhận hồ sơ cho Fall 2027 từ đầu tháng Mười đến đầu tháng Mười Hai năm 2026 và yêu cầu một statement khoảng 1.000 chữ. Vì vậy quy tắc làm việc là một phép kiểm tra chứ không phải một tấm bản đồ theo quốc gia. Bạn hãy đọc trang của chương trình, liệt kê các thành phần trang đó nêu tên, rồi đối chiếu với câu hỏi về ngày đầu tiên.

Nếu ứng viên đang chọn giữa các tuyến, trang tổng hợp về hồ sơ tiến sĩ trình bày cách các văn bản nằm trong toàn bộ trình tự, từ danh sách chương trình tới buổi phỏng vấn. MAAS đồng hành ở bước này qua dịch vụ chiến lược hồ sơ tiến sĩ. Chuyên gia soạn bản nháp statement và đề cương từ chính những gì ứng viên kể về hướng nghiên cứu của mình, đồng thời phản biện câu hỏi nghiên cứu, thiết kế nghiên cứu và độ khớp với từng chương trình trong danh sách. Ứng viên đọc, chỉnh và duyệt từng tài liệu rồi tự nộp hồ sơ. Chuyên gia MAAS không nộp hồ sơ thay ứng viên, và thư tiếp cận giáo sư chỉ được MAAS gửi sau khi bạn đọc và duyệt từng lá, từ một hòm thư học thuật lập riêng đứng tên bạn và được bàn giao khi dịch vụ kết thúc. Nếu mạng lưới của MAAS đã có chuyên gia phù hợp, MAAS giới thiệu trong vòng 48 giờ, còn nếu chưa có thì MAAS mở một đợt tuyển chuyên gia riêng, thường mất khoảng hai tuần.

Về việc một bài statement mẫu dạy được và không dạy được gì cho hai loại văn bản này, xem Có nên dùng bài personal statement mẫu khi nộp hồ sơ tiến sĩ?.