Tác giả: Ban Biên tập MAAS
Cập nhật lần cuối: 2026-10-07
Chuyên mục: admissions
Khi được hỏi câu này vào ngày 7 tháng 10 năm 2026, Perplexity dẫn chín trang web, năm trang là của trường đại học và bốn trang có vẻ là nơi bán dịch vụ viết hoặc tư vấn hồ sơ, còn ChatGPT không dẫn nguồn nào. Cả hai đưa ra cùng một lời khuyên là đọc hai hoặc ba bài mẫu, cất chúng đi rồi tự viết bản của mình. Lời khuyên đó hợp lý, nhưng nó bỏ sót điều một bài mẫu không chứa được.
Trả lời thẳng: Nên đọc bài mẫu để thấy những lựa chọn mà người khác đã đưa ra, và không mượn câu chữ của họ. Một bài mẫu chỉ cho bạn thấy một văn bản đã hoàn chỉnh, không cho thấy đề bài của chương trình, khoa nào đọc nó, hay phần còn lại của hồ sơ. University of Oxford (n.d.) cũng nêu rõ các khoa có thể quét statement bằng hệ thống phát hiện đạo văn.
Bài này dựa trên hướng dẫn công khai của các trường và một nghiên cứu ngữ liệu trên 100 bài statement of purpose. Bài không xếp hạng các kho bài mẫu thương mại, và không đăng kèm một bài statement mẫu nào.
Một bài personal statement mẫu cho bạn thấy được điều gì?
Trả lời thẳng: Bài mẫu cho thấy một người đã sắp xếp bằng chứng của mình theo thứ tự nào. Trong nghiên cứu 100 bài statement of purpose của ứng viên Trung Quốc đại lục, các bài giống nhau bề ngoài, nhưng bài ngành kỹ thuật và khoa học lập luận từ kinh nghiệm nghiên cứu, còn bài nhân văn, kinh doanh và khoa học xã hội lập luận từ bối cảnh văn hoá xã hội Trung Quốc (Chen, 2017).
Chen (2017) thu 100 bài từ ứng viên Trung Quốc trên một diễn đàn trực tuyến, mỗi ngành 20 bài, rồi mã hoá các bước tu từ của chúng. Các bài làm đúng điều mà tài liệu về thể loại này dự đoán, tức gần như bài nào cũng chứng minh năng lực nền và nêu lý do nộp đơn. Điểm khác nhau nằm ở tỷ trọng từng phần. Tỷ trọng dành cho kinh nghiệm nghiên cứu khác nhau có ý nghĩa thống kê giữa năm nhóm ngữ liệu (p = 0,029), trong đó hai nhóm ngành khoa học dành nhiều chỗ hơn.
Bài học hữu ích của một bài mẫu là phép so sánh. Đặt ba bài cùng ngành cạnh nhau, bạn thấy mỗi bài dành bao nhiêu chỗ cho nghiên cứu đã làm, cho chương trình và cho kế hoạch tương lai. UC Berkeley Graduate Division (n.d.) gợi ý bốn phần: mối quan tâm và động lực, quá trình học trước đây, mức liên quan của các hoạt động gần đây, và mối quan tâm học thuật đủ chi tiết để chứng tỏ bạn nắm các chủ đề nghiên cứu hiện nay.
Một bài mẫu không cho bạn thấy điều gì?
Trả lời thẳng: Bài mẫu không cho thấy đề bài nó trả lời, khoa đã đọc nó, hay hồ sơ đứng quanh nó. Cornell University Graduate School (n.d.) dặn mỗi chương trình một khác và có nơi chỉ định riêng các chủ đề phải trả lời, còn UC Berkeley Graduate Division (n.d.) bảo kiểm tra website của khoa để biết yêu cầu bổ sung hoặc riêng biệt.
Ba khoảng trống quan trọng nhất như sau.
Đề bài. Đề statement of purpose của Berkeley yêu cầu ứng viên giải thích vì sao trường là nơi hợp về mặt trí tuệ ("a good intellectual fit"). Một bài mẫu viết cho đề khác sẽ trả lời một câu hỏi khác, dù nhìn bề ngoài nó có vẻ đúng (UC Berkeley Graduate Division, n.d.).
Người đọc. Ruch (n.d.) của Duke Writing Studio, trong tài liệu dành cho các chương trình nhân văn, đưa ra bốn phiên bản của cùng một câu về tiểu thuyết thời Victoria và nói chỉ phiên bản nào đề cập tới lập luận của một giáo sư có tên mới cho thấy ứng viên thật sự biết công trình của bà. Không bài mẫu nào viết thay được câu đó cho khoa bạn nhắm tới.
Kết quả. Chen (2017) ghi nhận rằng "authentic samples of successful SoPs are not readily accessible to prospective SoP writers", tức bài statement thành công thật sự khó tiếp cận, nên đây là một thể loại "semi-occluded". Kho ngữ liệu của ông được lọc theo điểm ngôn ngữ (IELTS 6.5 hoặc TOEFL 80) và độ dài, nghĩa là các bài đó vượt qua một bộ lọc chất lượng chứ không phải một quyết định tuyển sinh. Một bài mẫu bạn tìm thấy trên mạng mang cùng nỗi nghi ngờ đó, vì hiếm khi bạn biết nó có thành công hay không.
Chen (2017) còn báo cáo rằng một số ứng viên mô tả Trung Quốc là kém hơn phương Tây về phát triển học thuật, xã hội và văn hoá. Với các chương trình đòi hỏi tư duy sâu về vấn đề chính trị xã hội, như Asian studies và sociology, ông cảnh báo cách diễn giải một chiều này có thể để lại ấn tượng không tốt với hội đồng. Vì vậy một bài mẫu có thể chứa những lựa chọn bạn không nên bắt chước.
Sao chép từ bài mẫu có thật sự rủi ro không?
Trả lời thẳng: Có. University of Oxford (n.d.) nêu rằng các tài liệu hỗ trợ như statement of purpose phải hoàn toàn là sản phẩm của chính ứng viên, và các khoa có thể cho chúng chạy qua hệ thống phát hiện đạo văn, hệ thống này cũng có thể nhận ra việc dùng AI. một thông báo năm 2014 của University of Regina coi một bài chép về rồi thay vài chi tiết là đạo văn.
University of Oxford (n.d.) viết rằng tài liệu hỗ trợ phải là "entirely the applicant's own work (unless clearly indicated otherwise)", tức hoàn toàn là sản phẩm của ứng viên, trừ khi có nêu rõ khác. Bản báo cáo trùng khớp do các thành viên của khoa xem xét, trong đó có những giảng viên am hiểu chuyên ngành, và AI có thể giúp bạn tìm hiểu để chuẩn bị hồ sơ nhưng ý tưởng và cách diễn đạt phải là của bạn.
Một thông báo dành cho ứng viên của University of Regina (2014), sửa đổi lần cuối vào tháng 5 năm 2014, đã mô tả khuôn mẫu quen thuộc: ứng viên tìm một bài trên mạng, dùng cả bài hoặc một phần, hoặc ghép vài bài, rồi thay vài chi tiết. Thông báo nói khoa sau đại học điều tra mọi hồ sơ và mức phạt khi phát hiện đạo văn trong hồ sơ là loại ngay, kèm lệnh cấm học sau đại học tại trường. Thông báo cũng nói viết lại từ đầu và ghi nguồn cho ý tưởng lấy từ web thì không phải đạo văn. Thông báo đã khoảng mười hai năm tuổi và bài này chưa kiểm chính sách hiện hành của trường, nên hãy đọc nó như một cách một trường nêu quy tắc.
Hai chính sách trên là của hai trường, không phải quy tắc của mọi nước. Điều thực tế rút ra là một bài mẫu là văn bản công khai, và văn bản công khai là thứ dễ bị đối chiếu nhất.
Làm sao dùng bài mẫu mà không sao chép?
Trả lời thẳng: Hãy tự viết câu trả lời cho đề bài của chương trình trước, rồi mới so với bài mẫu. Đây là quan điểm biên tập của MAAS, không phải quy định đã công bố: ghi lại những lựa chọn của bài mẫu, như bằng chứng nào đứng đầu, bao nhiêu chỗ dành cho nghiên cứu và cách nó cho thấy sự phù hợp, rồi đóng bài mẫu lại trước khi bạn viết bất cứ điều gì.
Theo quan điểm của MAAS, thứ tự này quan trọng vì một bài mẫu đọc trước khi viết dễ định đoạt cấu trúc và câu chữ của bạn. MIT Career Advising & Professional Development (n.d.) nói bài luận là mẫu năng lực viết của bạn và bạn nên điều chỉnh nó cho từng trường và hội đồng khoa.
Một quy trình khả thi, nêu rõ là quan điểm của MAAS:
- Đọc trang chương trình và đúng đề bài, ghi lại giới hạn số từ.
- Viết bản nháp từ hồ sơ nghiên cứu và lý do của chính bạn, không mở bài mẫu nào.
- Mở hai hoặc ba bài mẫu cùng ngành và liệt kê những điều chúng làm mà bản nháp của bạn chưa làm, như một dự án có tên, một phương pháp hoặc một lý do cụ thể cho khoa đó.
- Thêm các phần còn thiếu bằng lời của bạn và từ trải nghiệm của bạn. Không giữ lại câu nào của bài mẫu.
- Nhờ một người hiểu ngành đọc lại. Ruch (n.d.) khuyên nên có ít nhất một người đọc quen với quy ước của ngành và, tốt hơn nữa, cả quy trình nộp hồ sơ.
Tìm bài personal statement mẫu ở đâu cho đúng cách?
Trả lời thẳng: Bắt đầu từ những nguồn không có lý do để bán cho bạn một khuôn mẫu: cựu sinh viên và người hướng dẫn của khoa, cùng các trung tâm viết của trường đại học. Theo MIT Career Advising & Professional Development (n.d.), sinh viên được chỉ tới các bài luận mẫu và hướng dẫn lập dàn ý trong cổng Handshake, nơi cần đăng nhập.
Bạn có thể hỏi điều phối viên sau đại học của chương trình xem sinh viên hiện tại có sẵn lòng chia sẻ statement không. Nhiều ứng viên từ chối chia sẻ vì trong đó có chi tiết cá nhân, và đó là một phần lý do thể loại này vẫn ở trạng thái semi-occluded (Chen, 2017). Nếu bài mẫu đến từ một người lạ trên diễn đàn, hãy coi nó là bản ghi lựa chọn của một người.
MAAS không đăng kèm bài statement mẫu ở đây, và không lưu hành các bài viết cho ứng viên khác. Một bài viết cho trang web sẽ thành khuôn mẫu mà nhiều người có thể chép, đúng rủi ro nêu ở trên. Trang Tư vấn chiến lược và thực thi hồ sơ tiến sĩ nói rõ dịch vụ của MAAS vận hành ra sao và gồm những gì.
Personal statement dài bao nhiêu là vừa?
Trả lời thẳng: Tuỳ chương trình, và các nguồn mẫu cũng không thống nhất. UC Berkeley Graduate Division (n.d.) coi khoảng 500 đến 1.000 từ chọn lọc tốt hơn nhiều từ hơn mà kém rõ ràng, còn Cornell University Graduate School (n.d.) nói một đến hai trang với cỡ chữ chuẩn là phổ biến trừ khi chương trình quy định khác. Hãy theo giới hạn ghi cạnh ô tải lên.
Vì vậy hai bài mẫu có thể dài gấp đôi nhau mà cả hai đều đúng với chương trình của mình. Một bài mẫu của trường khác không nói cho bạn biết gì về giới hạn ở trường bạn.
Personal statement khác statement of purpose ở đâu?
Trả lời thẳng: Văn phòng nghề nghiệp của MIT (MIT Career Advising & Professional Development, n.d.) phân biệt như sau: personal statement kể việc trải nghiệm đã định hình bạn ra sao, còn statement of purpose mô tả mối quan tâm nghiên cứu, kế hoạch và lý do một chương trình cụ thể phù hợp. Theo MAAS, hai tên này được dùng khá lỏng, nên đề bài quan trọng hơn nhãn.
Về cách hai tên gọi này vận hành giữa các trường, xem Statement of purpose khác motivation letter ở đâu?. Với tài liệu gánh lập luận nghiên cứu, xem Viết đề cương nghiên cứu tiến sĩ như thế nào? và Research statement khác đề cương nghiên cứu ở đâu?.
Câu hỏi thường gặp
Đọc personal statement mẫu khi nộp tiến sĩ có sao không?
Không sao, miễn là nó chỉ định hướng lựa chọn chứ không cho mượn câu chữ. Oxford yêu cầu statement hoàn toàn là sản phẩm của ứng viên, nên hãy đọc để xem cấu trúc và thứ tự bằng chứng rồi viết từ hồ sơ của chính mình (University of Oxford, n.d.).
Hội đồng tuyển sinh có kiểm tra việc sao chép không?
Một số nơi có. Oxford ghi rằng khoa có thể cho statement qua phần mềm dò đạo văn, còn thông báo năm 2014 của Regina nói họ đã điều tra mọi hồ sơ và loại ngay hồ sơ có đạo văn (University of Oxford, n.d. và University of Regina, 2014).
Statement tiến sĩ nên dài bao nhiêu?
Không có một con số chung. Hướng dẫn của Berkeley nằm quanh mức 500 đến 1.000 từ và của Cornell quanh mức một đến hai trang, nên chỉ dẫn riêng của chương trình mới quyết định (UC Berkeley Graduate Division, n.d. và Cornell University Graduate School, n.d.).
Bài mẫu có cho biết hội đồng muốn gì không?
Tự nó thì không. Các bài trong nghiên cứu của Chen có chung hình dáng bề ngoài nhưng lập luận từ những loại bằng chứng khác nhau tuỳ ngành, và một bài mẫu không cho thấy đề bài hay kết quả của nó (Chen, 2017).
Có thể dùng AI viết statement từ một bài mẫu không?
Oxford nói AI có thể hỗ trợ việc tìm hiểu nhưng ý tưởng và cách diễn đạt phải là của bạn, và việc dùng không phù hợp có thể làm bất lợi cho hồ sơ (University of Oxford, n.d.).
Bài viết liên quan của MAAS
- Statement of purpose khác motivation letter ở đâu?
- Research statement khác đề cương nghiên cứu ở đâu?
- Viết đề cương nghiên cứu tiến sĩ như thế nào?
- CV nộp hồ sơ tiến sĩ cần có những gì và nên bỏ những gì?
- Tài nguyên về hồ sơ tiến sĩ
- Tư vấn chiến lược và thực thi hồ sơ tiến sĩ
References
Chen, S. (2017). Disciplinary variations in academic promotional writing: The case of statements of purpose. Functional Linguistics, 4(1), Article 4. https://doi.org/10.1186/s40554-017-0041-9
Cornell University Graduate School. (n.d.). Write an academic statement of purpose. Retrieved October 7, 2026, from https://gradschool.cornell.edu/admissions/application-steps/statements-of-purpose/
MIT Career Advising & Professional Development. (n.d.). Graduate school application essays (with examples and tips): Personal statements, statements of purpose, and admission essays. Massachusetts Institute of Technology. Retrieved October 7, 2026, from https://capd.mit.edu/resources/graduate-school-application-essays/
Ruch, A. (n.d.). Personal statement for graduate programs in the humanities [Handout]. Duke University Writing Studio. Retrieved October 7, 2026, from https://wrp.duke.edu/sites/wrp.duke.edu/files/file-attachments/personal-statement-humanities-1.original.pdf
UC Berkeley Graduate Division. (n.d.). Writing your statements. University of California, Berkeley. Retrieved October 7, 2026, from https://grad.berkeley.edu/admissions/application-process/writing-your-statements/
University of Oxford. (n.d.). Plagiarism. Graduate admissions application guide. Retrieved October 7, 2026, from https://www.ox.ac.uk/admissions/graduate/application-guide/applicant-policies/plagiarism
University of Regina. (2014). Most common mistake applicants make that results in rejected applications [Notice]. Faculty of Graduate Studies and Research. Retrieved October 7, 2026, from https://www.uregina.ca/graduate-studies-research/assets/docs/plagiarism-applications.pdf
Tools & resources
- Hướng dẫn của Oxford về đạo văn trong hồ sơ: https://www.ox.ac.uk/admissions/graduate/application-guide/applicant-policies/plagiarism
- Hướng dẫn viết statement của UC Berkeley Graduate Division: https://grad.berkeley.edu/admissions/application-process/writing-your-statements/