Học trực tuyến thế nào để hiệu quả như học trên lớp?

Trả lời thẳng: Học trực tuyến là cách học mà bài giảng, buổi thảo luận và bài kiểm tra diễn ra qua internet, thường kết hợp lớp video theo giờ cố định với phần tự học trên LMS của trường. Với đào tạo chính quy và vừa làm vừa học trình độ đại học, Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT chỉ cho phép học trực tuyến chiếm tới 30% chương trình, ngoài các đợt thiên tai hay dịch bệnh.

Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021), tại điểm b khoản 2 Điều 8 của Quy chế đào tạo trình độ đại học ban hành kèm Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT, quy định "tối đa 30% tổng khối lượng của chương trình đào tạo được thực hiện bằng lớp học trực tuyến". Thông tư ký ngày 18/3/2021 và có hiệu lực từ ngày 03/5/2021. Cùng điều này yêu cầu cơ sở đào tạo có minh chứng chất lượng lớp trực tuyến không thấp hơn lớp trực tiếp. Điều 9 của quy chế còn giới hạn hình thức đánh giá trực tuyến ở mức đóng góp không quá 50% trọng số điểm học phần, riêng bảo vệ đồ án và khoá luận được phép cao hơn khi có hội đồng ít nhất 3 thành viên.

Hai con số 30% và 50% cho thấy với sinh viên học trong nước, học trực tuyến là một phần của học kỳ chứ không thay cả học kỳ. Còn với du học sinh ở Úc hoặc Anh, tỉ lệ này tuỳ trường và tuỳ môn, có môn đặt bài giảng ghi sẵn trên LMS và chỉ giữ buổi seminar trên lớp. Quy định của từng trường mới là căn cứ cuối cùng, vì vậy bạn nên đọc đề cương học phần (unit outline) ngay tuần đầu.

Trả lời thẳng: Bằng chứng tổng hợp không cho thấy học trực tuyến kém hơn. Một phân tích gộp 50 phép so sánh thấy học thuần trực tuyến ngang học trên lớp, còn học kết hợp có lợi thế rõ hơn. Tuy vậy, các tác giả lưu ý học kết hợp thường đi kèm thêm thời gian và tài liệu, nên lợi thế đó chưa chắc đến từ bản thân hình thức trực tuyến.

Means và cộng sự (2013) phân tích 50 hệ số ảnh hưởng từ 45 nghiên cứu thực nghiệm và bán thực nghiệm. Hệ số trung bình của 27 phép so sánh thuần trực tuyến với trên lớp là g = +0,05, không khác 0 có ý nghĩa thống kê (p = 0,46), trong khi 23 phép so sánh học kết hợp với trên lớp cho g = +0,35 (p < 0,001). Nhóm tác giả tự chỉ ra giới hạn của kết quả này: các lớp kết hợp thường có thêm thời gian học, thêm tài nguyên và thêm hoạt động tương tác giữa người học.

Phân tích gộp này phát triển từ báo cáo SRI International thực hiện cho Bộ Giáo dục Hoa Kỳ năm 2009, rồi đăng trên Teachers College Record năm 2013. Cách đọc hữu ích cho sinh viên là hình thức không quyết định kết quả, mà cách bạn dùng thời gian và tương tác mới quyết định. Một lớp trực tuyến bạn chỉ bật video rồi làm việc khác sẽ không cho kết quả như một lớp trực tuyến bạn chuẩn bị câu hỏi trước, ghi chú trong lúc nghe và thảo luận lại với bạn cùng nhóm.

Bảng tổng hợp từ Means và cộng sự (2013).

Trả lời thẳng: Bốn kỹ năng tự điều chỉnh có liên hệ rõ nhất với điểm số trong môi trường trực tuyến là quản lý thời gian, tự giám sát việc hiểu bài (metacognition), duy trì nỗ lực khi môn học khó và tư duy phản biện. Ngược lại, học thuộc lặp lại, diễn giải thêm và sắp xếp lại ghi chú ít bằng chứng hơn.

Broadbent và Poon (2015) tổng quan có hệ thống 12 nghiên cứu về học tập tự điều chỉnh (self-regulated learning) trong các khoá đại học dạy hoàn toàn trực tuyến, công bố từ 2004 đến tháng 12 năm 2014. Hai tác giả thấy quản lý thời gian, metacognition, điều chỉnh nỗ lực và tư duy phản biện tương quan dương với kết quả học tập, còn rehearsal, elaboration và organisation có ít bằng chứng ủng hộ nhất. Học cùng bạn (peer learning) có ảnh hưởng dương ở mức vừa, nhưng khoảng tin cậy đi qua 0, nên chưa thể kết luận chắc.

Một chi tiết đáng để ý là các ảnh hưởng này yếu hơn so với lớp học truyền thống. Nhóm tác giả cho rằng có thể còn những yếu tố khác, chưa được nghiên cứu, quan trọng hơn trong môi trường trực tuyến. Vì vậy bạn nên xem bốn kỹ năng trên là nền tối thiểu, chứ chưa phải công thức đủ, và kết hợp thêm cách ôn tập dựa trên bằng chứng ở mục tiếp theo.

Trả lời thẳng: Thay vì xem lại video bài giảng nhiều lần, bạn nên tự kiểm tra bằng câu hỏi và chia việc ôn ra nhiều buổi cách nhau. Hai kỹ thuật này được xếp mức hữu ích cao nhất trong một tổng quan lớn về kỹ thuật học, còn đọc lại và tô đậm chỉ được xếp mức thấp.

Dunlosky và cộng sự (2013) đánh giá 10 kỹ thuật học phổ biến và kết luận rằng "Practice testing and distributed practice received high utility assessments because they benefit learners of different ages and abilities" (Dunlosky et al., 2013, tr. 4). Nói cách khác, tự làm bài kiểm tra và ôn giãn cách giúp được người học ở nhiều độ tuổi và năng lực khác nhau. Cũng trong phần tóm tắt, nhóm tác giả xếp năm kỹ thuật vào mức hữu ích thấp, gồm tóm tắt, tô đậm, mẹo từ khoá, tưởng tượng hình ảnh và đọc lại, và khuyên dùng tự kiểm tra thay cho đọc lại.

Với học trực tuyến, điều này có nghĩa là nút tua lại trên video dễ tạo cảm giác đã hiểu mà chưa chắc giúp bạn nhớ. Một quy trình gọn là ngay sau buổi học, bạn viết ra ba câu hỏi về nội dung vừa nghe, rồi hai đến ba ngày sau trả lời chúng mà không mở video. Câu nào trả lời không được thì đó là phần cần hỏi giảng viên hoặc gia sư. Nếu đang vào mùa thi, bạn xem thêm bài cách ôn thi cuối kỳ hiệu quả.

Trả lời thẳng: Gọi video lâu gây mệt vì người tham gia phải nhìn nhiều gương mặt ở khoảng cách gần, tự nhìn hình mình liên tục, ngồi yên một chỗ và tốn sức gửi, đọc tín hiệu phi ngôn ngữ. Một khảo sát 9.787 người cho thấy họp dày, họp dài và ít nghỉ đi kèm mức mệt cao hơn, nên tắt khung tự nhìn và chèn quãng nghỉ có thể giúp giảm mệt.

Bailenson (2021) đưa ra bốn lý do có thể gây mệt khi họp video: ánh mắt cận cảnh kéo dài, tải nhận thức khi gửi và nhận tín hiệu, tự đánh giá do nhìn hình mình suốt buổi, và bị giới hạn cử động. Chính tác giả nhấn mạnh đây là lập luận, chưa phải kết quả đã kiểm chứng. Fauville và cộng sự (2023) sau đó khảo sát 9.787 người và thấy những ai họp video thường xuyên hơn, lâu hơn và ít nghỉ hơn thì báo cáo mệt nhiều hơn, đồng thời nữ giới mệt hơn nam giới vì chịu các cơ chế phi ngôn ngữ trên ở mức cao hơn.

Từ hai nghiên cứu này có thể rút ra vài thói quen dễ áp dụng. Bạn tắt chế độ tự nhìn sau khi đã căn khung hình, đứng dậy đi lại trong giờ nghỉ giữa hai lớp, và không xếp liền ba, bốn buổi gọi video trong cùng một buổi sáng nếu được chọn lịch. Với buổi tự học, bạn có thể nghe bài giảng ghi sẵn ở dạng chỉ âm thanh trong lúc đi bộ, rồi để phần đọc slide và làm bài cho lúc ngồi vào bàn.

Trả lời thẳng: Hãy chia tuần thành ba loại khối việc: khối nghe bài giảng, khối tự kiểm tra và khối làm bài tập. Đặt khối tự kiểm tra cách khối nghe giảng ít nhất một ngày, và đánh dấu hạn nộp trên LMS ngay đầu học kỳ để quản lý thời gian, vốn là kỹ năng có liên hệ rõ với điểm số.

Bảng dưới đây là một ví dụ do MAAS tự đặt cho một môn có bài giảng ghi sẵn và một buổi seminar mỗi tuần, không phải quy định của trường nào. Ý chính là mỗi khối việc ứng với một kỹ năng đã nêu ở các mục trên.

Nếu môn của bạn có bài thi làm trên máy, cách phân bổ thời gian trong lúc thi được bàn riêng ở bài cách làm bài thi online.

Trả lời thẳng: Bạn nên tìm thêm người hướng dẫn khi đã tự kiểm tra mà vẫn sai cùng một loại câu hỏi qua nhiều tuần liền, khi bài giảng ghi sẵn không có chỗ để hỏi lại, hoặc khi sắp tới bài kiểm tra mà chưa biết đọc rubric. Một buổi kèm riêng giúp bạn hỏi đúng phần đang vướng thay vì xem lại cả bài giảng.

Lớp trực tuyến đông người thường ít cơ hội hỏi đáp, nên những câu hỏi tích lại qua nhiều tuần dễ thành lỗ hổng kiến thức. MAAS có dịch vụ gia sư 1:1 theo đúng mã môn, buổi học 60 hoặc 90 phút được ghi lại để bạn xem lại khi tự làm bài. Gia sư giảng lại phần bạn chưa hiểu và đi qua ví dụ mẫu, còn bài làm vẫn do bạn tự viết.