Cách viết narrative essay như thế nào, từ chọn chuyện đến kết bài?

Cách viết narrative essay là chọn một câu chuyện có thật, kể theo trình tự thời gian rồi chốt ra một ý nghĩa rõ, để người đọc hiểu vì sao bạn kể nó.

Nếu đề của bạn yêu cầu kể một trải nghiệm cá nhân, bài này giúp bạn tự dựng và tự kiểm bản kể đó, biết khi nào môn học thật sự đòi dạng bài này và vì sao một bài kể chuyện vẫn cần một ý chính. Bài viết cho sinh viên Việt Nam làm essay ở một môn dạy bằng tiếng Anh, còn bài văn tự sự ở trường phổ thông trong nước không thuộc phạm vi. Để tả cảnh hoặc tả người, bạn có bài cách viết descriptive essay, và với đề đòi nêu lập trường thì bài cách viết opinion essay sát hơn.

Tác giả: Ban Biên tập MAAS
Cập nhật lần cuối: 2026-10-08
Chuyên mục: writing-tips

Narrative essay là gì, và khác essay lập luận ở điểm nào?

Trả lời thẳng: Narrative essay là bài kể một câu chuyện, thường mang tính trải nghiệm và cá nhân, rồi dùng câu chuyện đó để nói một điều lớn hơn. Purdue Online Writing Lab (n.d.) mô tả dạng này là kể chuyện mang tính giai thoại, trải nghiệm và cá nhân, còn San José State University Writing Center (n.d.) cho biết bài vẫn dùng thành phần của lập luận như thesis và phần kết.

Điểm dễ nhầm là nghĩ rằng kể chuyện thì không cần ý chính. Purdue Online Writing Lab (n.d.) dặn người viết phải nêu một điểm cho câu chuyện, và coi đó là thesis của bài kể. San José State University Writing Center (n.d.) nói rõ hơn, rằng người viết kể chuyện để đưa ra một lập luận lớn hơn, và theo cách hiểu của MAAS thì câu chuyện đóng vai trò bằng chứng còn phần ý nghĩa đóng vai trò kết luận.

Khác biệt với essay lập luận nằm ở chỗ bằng chứng của bạn là một trải nghiệm có người, có nơi và có thời điểm, chứ không phải số liệu hay tài liệu đã công bố. Tiếng Việt có thể dịch narrative essay là bài luận tường thuật, gần với văn tự sự nhưng hai khái niệm không hoàn toàn trùng nhau, nên bạn cứ giữ thuật ngữ tiếng Anh khi đối chiếu với đề bài của môn.

Khi nào một môn đại học thật sự giao narrative essay?

Trả lời thẳng: Kashyap và Dyquisto (n.d.) cho biết tự sự cá nhân hiếm khi dùng trong lớp viết đại học, và nêu ba tình huống gồm bài giới thiệu bản thân, mẩu chuyện lấy từ bài đọc của môn làm ví dụ, và bài luận hồ sơ xin học. Excelsior Online Writing Lab (n.d.) lại cho rằng giảng viên đại học khá thường giao bài theo lối kể, nên hãy hỏi giảng viên trước khi viết.

Excelsior Online Writing Lab (n.d.) bổ sung rằng ở các ngành khác nhau, bạn có thể phải kể về trải nghiệm của người khác hoặc về một sự kiện, chứ không chỉ chuyện của riêng mình. Purdue Online Writing Lab (n.d.) còn nêu một trường hợp không viết theo khuôn truyện, đó là khi giảng viên giao báo cáo sách và bài trở thành một bài kể mang tính cung cấp thông tin.

Với bài luận hồ sơ xin học, cách làm có phần khác một bài của môn, và bạn có thể xem thêm ở bài cách viết personal statement. Nếu đề yêu cầu bạn không chỉ kể mà còn phân tích điều rút ra từ trải nghiệm, bạn đang gần với dạng khác và nên đọc bài hướng dẫn viết reflection essay.

Còn về kỳ thi IELTS, mô tả điểm công khai của Writing Task 2 đòi một lập trường rõ chứ không đòi kể chuyện. IELTS (n.d.) ghi ở band 9 là bài có "A clear and fully developed position is presented which directly answers the question/s". Mô tả này không nhắc chữ narrative ở chỗ nào, nên kết luận hợp lý chỉ là Task 2 đòi lập trường, và bạn đừng hiểu đó là một lời cấm kể chuyện.

Một narrative essay cần những thành phần nào?

Trả lời thẳng: Một narrative essay cần phần mở bài, cốt truyện, nhân vật, bối cảnh, cao trào và phần kết. Purdue Online Writing Lab (n.d.) liệt kê đúng sáu thành phần đó, còn San José State University Writing Center (n.d.) thêm xung đột làm lõi cho ý chính. Bạn nên coi sáu thành phần này như danh sách để rà soát, không phải khuôn bắt buộc cho mọi bài.

Bảng dưới đây ghép từng thành phần với câu hỏi bạn có thể tự đặt khi rà bản nháp. Cột đầu theo danh sách của Purdue Online Writing Lab (n.d.), còn cột câu hỏi tự kiểm do MAAS tổng hợp, có dựa vào cách hỏi về xung đột và ý chính của San José State University Writing Center (n.d.).

San José State University Writing Center (n.d.) khuyên người viết hỏi xem xung đột nằm ở bên trong mình hay giữa mình với hoàn cảnh bên ngoài, rồi để thesis nói điều mình rút ra từ xung đột đó. Cách hỏi này giúp bạn tìm ra lõi của bài trước khi tìm câu chữ đẹp.

Chọn câu chuyện nào, và vì sao nên chọn một cảnh nhỏ thay vì cả một năm?

Trả lời thẳng: Bạn nên chọn một câu chuyện có xung đột rõ và đủ nhỏ để kể trọn trong độ dài của bài. Miami University Howe Center for Writing Excellence (n.d.) mô tả một câu chuyện tốt là câu chuyện thống nhất, thú vị, mạch lạc và có cao trào. Theo cách đọc của MAAS, một khoảnh khắc cụ thể thường làm được việc đó tốt hơn một quãng thời gian dài.

Miami University Howe Center for Writing Excellence (n.d.) nhắc người viết trả lời các câu hỏi who, what, when, where và why về câu chuyện của mình. Cũng nguồn đó đưa ra một checklist cho bản nháp, trong đó có câu hỏi mọi chi tiết đã phục vụ cùng một ý chưa. Theo cách đọc của MAAS, một câu chuyện trải dài cả năm học khó thống nhất quanh một ý, còn một buổi nói chuyện, một lần thi trượt hay một chuyến đi cụ thể thì dễ giữ được ý đó hơn.

Có một lưu ý riêng cho người học bằng ngoại ngữ. Chen, Wang và Liu (2021) nhận định trong phần mở đầu rằng viết bằng ngoại ngữ là việc khó với phần lớn người học EFL và đòi người viết tự phản tư trong lúc viết. Nhận định này đến từ một nghiên cứu trên sinh viên Trung Quốc, một bối cảnh khác với sinh viên Việt Nam, nên bạn chỉ nên dùng nó như một lý do để chọn câu chuyện đủ nhỏ, đủ quen, để sức lực dành cho cách kể.

Bạn cũng nên chọn câu chuyện mà mình sẵn lòng đưa ra trước người chấm, vì bài kể chuyện cá nhân là trải nghiệm của chính bạn và không ai kể thay được.

Mở bài narrative essay nên bắt đầu từ đâu?

Trả lời thẳng: Bạn có thể mở bài bằng sáu cách. Miami University Howe Center for Writing Excellence (n.d.) liệt kê các cách mở gồm giữa hành động hoặc lời thoại, câu hỏi, cảnh chụp nhanh, hồi tưởng hoặc suy ngẫm, âm thanh, và dữ kiện gây bất ngờ. Nguồn này cũng cho biết mở bài kể chuyện khá thường bắt đầu ngay giữa hành động.

Bảng sau giữ sáu tên cách mở theo nguồn, kèm một câu ví dụ do MAAS tự soạn cho mỗi cách. Các câu ví dụ này không phải trích dẫn từ nguồn nào.

Cách mở nào cũng cần dẫn về câu chuyện bạn sắp kể trong vài câu, vì người đọc cần biết mình đang đi đâu. Nếu bạn phân vân, hãy thử viết cả hai cách mở rồi giữ cách nào cho người đọc vào chuyện nhanh hơn.

Thân bài kể theo trình tự nào, và dùng từ nối thời gian ra sao?

Trả lời thẳng: Bạn nên kể các sự kiện theo thứ tự thời gian, trừ khi có lý do rõ để đảo thứ tự, và dùng từ nối thời gian để người đọc theo kịp. Miami University Howe Center for Writing Excellence (n.d.) đưa trình tự thời gian vào checklist của bài kể chuyện, kèm câu hỏi về cách chuyển cảnh, tức là mỗi bước đã được nối với bước trước chưa.

Các từ nối thời gian hay dùng gồm first, then, after that, meanwhile, eventually và finally. Danh sách này do MAAS nêu làm ví dụ, và bạn nên dùng chúng vừa phải, vì một đoạn nào cũng mở bằng "then" sẽ đọc đều đều và nhàm. Cách gom từ nối theo chức năng cho cả bài essay nằm ở bài từ nối trong essay.

Một cách giữ nhịp là đổi giữa hai kiểu chuyển cảnh. Với kiểu thứ nhất, bạn dùng từ nối thời gian khi hai sự kiện kề nhau. Với kiểu thứ hai, bạn dùng một câu chuyển có chi tiết cụ thể khi hai cảnh cách nhau một khoảng, ví dụ "Đến tuần thứ ba, tôi mới dám hỏi lại giảng viên".

Purdue Online Writing Lab (n.d.) cũng nêu rằng người kể có thể dùng ngôi thứ nhất "I", dùng được nhưng không bắt buộc, và nên giữ điểm nhìn rõ ràng, và MAAS khuyên giữ nhất quán cả bài để người đọc không bị lạc. Với bài kể về trải nghiệm của chính mình, ngôi thứ nhất thường là lựa chọn tự nhiên.

Làm sao để show, don't tell mà không biến bài thành mô tả?

Trả lời thẳng: Show, don't tell là thể hiện điều muốn nói bằng hành động và chi tiết thay vì nói thẳng. Kashyap và Dyquisto (n.d.) mô tả cách viết này kèm việc dùng đủ năm giác quan gồm nhìn, nghe, ngửi, nếm và chạm. Bạn chỉ giữ chi tiết nào phục vụ ý chính của câu chuyện, còn chi tiết chỉ để cho đẹp thì nên bỏ.

Thay vì viết "tôi rất căng thẳng", bạn có thể viết "bàn tay tôi ướt mồ hôi đến mức tờ giấy ghi chú dính vào lòng bàn tay". Câu thứ hai là ví dụ do MAAS tự soạn, và nó cho người đọc thấy sự căng thẳng mà không cần nhắc tên cảm xúc.

Miami University Howe Center for Writing Excellence (n.d.) nhắc tới khái niệm thick description, tức mô tả gồm cả sự kiện lẫn bình luận hoặc diễn giải của người viết, theo cách nguồn này dẫn lại từ Clifford Geertz. Với narrative essay, điều này nghĩa là sau một chi tiết cụ thể, bạn có thể thêm một câu nói chi tiết đó cho bạn biết điều gì.

Ranh giới với bài tả nằm ở mục đích. Bài tả cảnh dừng ở việc làm người đọc thấy một người, một nơi hay một vật, còn bài kể phải có sự việc diễn ra và có điều được rút ra. Phần luyện tả chi tiết có ở bài cách viết descriptive essay.

Kết bài và thesis của một bài kể chuyện nằm ở đâu?

Trả lời thẳng: Thesis của bài kể chuyện là điều bạn rút ra từ câu chuyện, và nó thường xuất hiện rõ nhất ở phần kết hoặc được gợi ngay từ phần mở. Purdue Online Writing Lab (n.d.) viết: "Make a point! Think of this as the thesis of your story." Excelsior Online Writing Lab (n.d.) lưu ý rằng ngay cả khi kể chuyện, giảng viên thường vẫn đòi mở bài, thesis và kết bài.

Thesis của bài kể chuyện không cần viết như một câu khẳng định khô khan. Một câu như "Lần đó tôi hiểu rằng hỏi lại không làm mình kém đi" có thể là thesis của một bài kể về việc ngại hỏi giảng viên. Câu này do MAAS soạn để minh hoạ, và nó nêu một nhận định mà cả câu chuyện đã chứng minh.

Theo MAAS, phần kết nên giải quyết xung đột và nêu ý nghĩa, chứ không nên tóm tắt lại cốt truyện. San José State University Writing Center (n.d.) coi thesis là điều người viết rút ra, nên trước khi nộp bạn hãy tự hỏi câu chuyện này đã nói được điều gì.

Nếu môn học của bạn có rubric riêng cho dạng bài này, hãy ưu tiên rubric hơn mọi gợi ý chung. Rubric cho biết giảng viên chấm cấu trúc, ý nghĩa hay ngôn ngữ nhiều hơn.

Làm sao tự kiểm một bản nháp narrative essay?

Bạn tự kiểm được bản nháp bằng một checklist ngắn rút từ các câu hỏi của Miami University Howe Center for Writing Excellence (n.d.). Nguồn này hỏi lần lượt về ý thống nhất, ý đó có rõ khi không có câu thesis không, mọi chi tiết có phục vụ ý đó không, thứ tự thời gian, cách chuyển cảnh, mức đủ chi tiết, lời thoại ở điểm quan trọng và cao trào. Bạn có thể chia việc kiểm ra ba lượt đọc.

Lượt thứ nhất, bạn gạch dưới câu nói ý chính và kiểm xem mọi cảnh có dẫn tới câu đó không. Lượt thứ hai, bạn đọc riêng phần chuyển cảnh và bỏ những chi tiết không phục vụ ý chính. Lượt thứ ba, bạn đọc to phần kết và hỏi mình đã nói điều rút ra chưa, theo cách San José State University Writing Center (n.d.) đặt vấn đề.

Bài kể chuyện cá nhân là trải nghiệm của chính bạn, nên MAAS không kể thay bạn. Điều trang dịch vụ hỗ trợ essay và assignment mô tả là chuyên gia đúng ngành soạn bản mẫu có ghi chú giải thích để bạn học cách dựng cấu trúc cho essay của một môn dạy bằng tiếng Anh, trong khi câu chuyện, cách kể và bài nộp vẫn thuộc về bạn, dưới tên bạn. Khi gửi đề bài cùng rubric, bạn nhận được tư vấn miễn phí và báo giá, còn người muốn nhờ làm bài thay thì không phù hợp với dịch vụ này.

Đọc tiếp

• Cách viết descriptive essay để người đọc thấy đúng điều bạn thấy?
• Từ nối trong essay là gì, và chọn từ nối nào cho đúng?
• Cách viết opinion essay để trả lời câu hỏi bạn đồng ý đến đâu?

Câu hỏi thường gặp

Narrative essay là gì, và tiếng Việt gọi là gì?
Theo Purdue Online Writing Lab (n.d.), đây là dạng bài lấy trải nghiệm riêng của người viết làm chất liệu. Tiếng Việt có thể dịch là bài luận tường thuật, gần với văn tự sự nhưng không hoàn toàn trùng, nên bạn giữ thuật ngữ tiếng Anh khi đối chiếu đề.

Narrative essay có cần thesis statement không?
Narrative essay thường vẫn cần một ý chính rõ, dù không viết như thesis của bài lập luận. Excelsior Online Writing Lab (n.d.) lưu ý giảng viên thường vẫn đòi mở bài, thesis và kết bài, còn San José State University Writing Center (n.d.) coi bài kể là cách đưa ra một lập luận lớn hơn.

Narrative essay có được dùng ngôi "I" không?
Narrative essay được dùng ngôi thứ nhất "I" nhưng không bắt buộc. Purdue Online Writing Lab (n.d.) nêu ngôi này được hoan nghênh trong bài kể chuyện, và nhắc người viết giữ điểm nhìn rõ ràng, đồng thời không lạm dụng ngôi thứ nhất.

Narrative essay có bắt buộc là chuyện có thật không?
Narrative essay có thể là chuyện thật hoặc hư cấu, nhưng đề bài và giảng viên quyết định. Kashyap và Dyquisto (n.d.) nêu bài kể có thể dựa trên sự kiện đã xảy ra hoặc do người viết dựng nên, nên bạn đọc kỹ đề và hỏi lại nếu không rõ dạng nào được chấp nhận.

IELTS Writing Task 2 có yêu cầu viết narrative essay không?
IELTS Writing Task 2 đòi một lập trường rõ ràng chứ không đòi bài kể chuyện. IELTS (n.d.) mô tả band 9 ở tiêu chí Task Response là bài có lập trường rõ và phát triển đầy đủ, trả lời trực tiếp câu hỏi, và mô tả đó không nhắc narrative ở chỗ nào.

Khi dùng dịch vụ của MAAS, ai là người kể câu chuyện trong narrative essay?
Bạn là người kể, vì MAAS không viết narrative essay hay assignment thay sinh viên. Theo trang dịch vụ, MAAS là đối tác hỗ trợ học thuật, chuyên gia đúng ngành soạn bản mẫu có ghi chú giải thích cho sinh viên học bằng tiếng Anh, còn bạn là người viết, người duyệt từng chặng và người nộp bài dưới tên mình.

References

• Chen, H., Wang, Y., & Liu, Z. (2021). "I have some sense of loss but more sense of self": A qualitative content analysis of Chinese university emerging adults' personal life stories. Frontiers in Psychology, 12, Article 765440. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.765440
• Excelsior Online Writing Lab. (n.d.). Narrative essay. Retrieved October 8, 2026, from https://owl.excelsior.edu/rhetorical-styles/narrative-essay/
• IELTS. (n.d.). IELTS Writing band descriptors. Retrieved October 8, 2026, from https://ielts.org/cdn/ielts-downloadable-assets/ielts-guidance-and-support/ielts-guides/ielts-writing-band-descriptors.pdf
• Kashyap, A., & Dyquisto, E. (n.d.). 9.2: Narration, description, and classification. City College of San Francisco, Humanities LibreTexts. Retrieved October 8, 2026, from https://human.libretexts.org/Courses/City_College_of_San_Francisco/Writing_Reading_and_College_Success%3A_A_First-Year_Composition_Course_for_All_Learners_(Kashyap_and_Dyquisto)/09%3A_Argumentation_-_Purpose_and_Persuasion_in_Writing/9.02%3A_Narration_Description_and_Classification
• Miami University Howe Center for Writing Excellence. (n.d.). Narrative essays. Retrieved October 8, 2026, from https://miamioh.edu/howe-center/hwc/writing-resources/handouts/types-of-writing/narrative-essays.html
• Purdue Online Writing Lab. (n.d.). Narrative essays. Retrieved October 8, 2026, from https://owl.purdue.edu/owl/general_writing/academic_writing/essay_writing/narrative_essays.html
• San José State University Writing Center. (n.d.). Personal narrative essays. Retrieved October 8, 2026, from https://www2.sjsu.edu/writingcenter/docs/handouts/Personal%20Narrative%20Essays.pdf