Political science là gì, và nên học môn này thế nào?

Trả lời thẳng: Political science là môn học xem chính trị như đối tượng để phân tích có phương pháp, thay vì chỉ kể lại sự kiện. Theo OpenStax (2022), ngành này dựa trên lý thuyết, logic và bằng chứng, có tính xác suất thay vì tất định, và gồm hai loại lớn là normative và empirical. Cũng theo OpenStax (2022), Lasswell tóm politics trong cụm "who gets what, when, how".

Political science là cách gọi một ngành học, và cũng là tên của nhiều học phần nhập môn ở bậc đại học. OpenStax (2022) định nghĩa ngành này là nghiên cứu có hệ thống về chính trị, nghĩa là người học không chỉ kể lại sự kiện mà phải dùng lý thuyết, logic và bằng chứng để giải thích vì sao sự kiện xảy ra. Cũng theo OpenStax (2022), Lasswell mô tả politics bằng cụm "who gets what, when, how", tức ai nhận được gì, vào lúc nào và bằng cách nào, và cuốn sách xem chính trị học chủ yếu là nghiên cứu những tương tác như vậy khi chúng liên quan đến chính phủ.

Một chi tiết cần nhớ ngay từ đầu là politics và political science không phải cùng một thứ. Politics là đối tượng được nghiên cứu, còn political science là cách nghiên cứu nó một cách có hệ thống. Khi đề bài hỏi bạn "giải thích" một kết quả chính trị, người chấm thường mong bạn dùng một lý thuyết và một loại bằng chứng, chứ không chỉ mô tả lại diễn biến.

OpenStax (2022) cũng đưa ra một khung ba yếu tố để phân tích mọi sự kiện chính trị, gồm rules, reality và choices. Rules là các quy tắc, reality là điều thực sự diễn ra, và choices là những lựa chọn của các bên. Sách còn phân biệt de jure, tức điều luật quy định, với de facto, tức điều diễn ra trên thực tế. Khi đọc một tình huống, bạn có thể tự hỏi quy tắc nói gì, thực tế ra sao và ai đã chọn gì, rồi đối chiếu ba câu trả lời đó với nhau.

Vì ngành mang tính xác suất, các phát biểu trong môn thường có dạng "có xu hướng" thay vì "luôn luôn". OpenStax (2022) viết rằng một generalization mô tả một nhóm chứ không mô tả từng cá nhân trong nhóm. Khi bạn viết bài, một câu như "nhóm cử tri này có xu hướng đi bầu nhiều hơn" thận trọng và đúng tinh thần ngành hơn câu "mọi người trong nhóm này đều đi bầu".

Trả lời thẳng: Nội dung chính trị học thường được chia thành các lĩnh vực con, và mô tả môn trong đề cương cho bạn biết môn mình thuộc lĩnh vực nào. Theo University of North Carolina at Chapel Hill Writing Center (n.d.), ngành có tám lĩnh vực, còn American Political Science Association (n.d.) kể ra bốn nhóm môn thường mở ở bậc đại học, như American politics và international relations.

University of North Carolina at Chapel Hill Writing Center (n.d.) liệt kê tám lĩnh vực con của ngành gồm American politics, comparative politics, international relations, political theory, political methodology, public policy, public administration và public law. American Political Science Association (n.d.), trong trang hướng dẫn chọn ngành chính trị học, nhắc đến bốn nhóm môn thường gặp ở bậc đại học, và bốn nhóm đó trùng với bốn lĩnh vực đầu của danh sách tám lĩnh vực trên. Cách chia này giúp bạn biết tên môn của mình nằm ở đâu trong bức tranh chung.

Bảng dưới đây ghép tên mỗi lĩnh vực với một cách diễn đạt ngắn do bài này tự tổng hợp, còn danh sách lĩnh vực lấy từ nguồn ở cột cuối.

Điều thực tế rút ra là bạn không nên ôn "political science" như một khối duy nhất. Một môn nhập môn có thể trải qua nhiều lĩnh vực trong một học kỳ, trong khi một môn chuyên sâu chỉ xoay quanh một lĩnh vực. Hãy đọc mô tả môn, tìm các từ khoá trùng với tên lĩnh vực ở bảng, rồi ghi lại lĩnh vực nào chiếm nhiều tuần học nhất để ưu tiên thời gian đọc.

Trong đề cương, bạn cũng có thể gặp tên môn nghe giống nhau nhưng mang nội dung khác. Cách chắc chắn nhất là so danh sách chủ đề từng tuần với các lĩnh vực ở bảng, chứ không dựa vào tên môn.

Trả lời thẳng: Câu hỏi "nên" thuộc normative political science, còn câu hỏi "là" thuộc empirical political science. OpenStax (2022) mô tả normative theory trả lời câu hỏi điều gì nên xảy ra bằng logic và lý lẽ, qua ba lối lập luận là hệ quả, quy tắc đạo đức và đức hạnh. Empirical political science trả lời câu hỏi điều gì đang xảy ra bằng bằng chứng, qua hypothesis được hỗ trợ hoặc không.

Normative political science còn được gọi là political philosophy hoặc political theory. OpenStax (2022) nêu ba lối lập luận thường gặp ở phía này, gồm lập luận theo hệ quả, theo quy tắc đạo đức và theo đức hạnh (virtue). Một bài normative có thể hỏi liệu một thể chế có công bằng không, và câu trả lời dựa trên lý lẽ chứ không chỉ trên số liệu. Empirical political science đi theo hướng ngược lại, vì nó đặt hypothesis, thu thập bằng chứng rồi kết luận hypothesis đó được hỗ trợ hay không được hỗ trợ.

Sự phân biệt này quan trọng vì nhiều sinh viên viết sai loại bài. Một đề hỏi "vì sao tỉ lệ đi bầu khác nhau giữa các nhóm" là câu hỏi empirical và cần bằng chứng. Một đề hỏi "người dân có nghĩa vụ đi bầu không" là câu hỏi normative và cần lập luận có cấu trúc. Nếu bạn trả lời câu hỏi thứ hai bằng một loạt số liệu mà không lập luận, bài sẽ lệch khỏi điều đề bài yêu cầu.

University of North Carolina at Chapel Hill Writing Center (n.d.) ghi nhận rằng phần lớn các nhà chính trị học xem ngành của mình là một khoa học thực sự và theo cách tiếp cận thực nghiệm, còn political theory là một ngoại lệ quan trọng của cách tiếp cận đó. Vì vậy, nếu môn của bạn nghiêng về lý thuyết, tiêu chuẩn chấm sẽ khác với một môn nghiêng về dữ liệu, và bạn nên đọc learning outcomes để biết mình cần lập luận hay cần bằng chứng nhiều hơn.

Trả lời thẳng: Hypothesis là phát biểu có thể kiểm chứng về mối quan hệ giữa hai biến, trong đó biến độc lập là yếu tố được cho là tác động và biến phụ thuộc là kết quả cần giải thích. University of North Carolina at Chapel Hill Writing Center (n.d.) minh hoạ bằng giả thuyết rằng khi thất nghiệp trên 7%, tổng thống đương nhiệm không tái đắc cử, rồi nêu một ngoại lệ năm 1936.

University of North Carolina at Chapel Hill Writing Center (n.d.) dùng ví dụ này để giải thích cách ngành xây dựng lý thuyết từ hypothesis. Giả thuyết là khi tỉ lệ thất nghiệp trên 7%, tổng thống đương nhiệm sẽ không được bầu lại. Tỉ lệ thất nghiệp là biến độc lập và việc tái đắc cử là biến phụ thuộc. Trang này cũng chỉ ra ngoại lệ là năm 1936, khi thất nghiệp ở mức 17% mà tổng thống Roosevelt vẫn tái đắc cử. Bạn nên hiểu đây là ví dụ minh hoạ cách làm việc với hypothesis, chứ không phải một kết luận nghiên cứu cần ghi nhớ.

University of North Carolina at Chapel Hill Writing Center (n.d.) xem ngoại lệ ấy là điều cần nghiên cứu thêm để giải thích, chứ không coi đó là kết luận ngay. Cách đọc này nhất quán với tính xác suất mà OpenStax (2022) nhấn mạnh. Khi viết bài, bạn có thể nêu hypothesis, trình bày bằng chứng ủng hộ, rồi dành một đoạn cho trường hợp không khớp và lý do có thể có.

University of North Carolina at Chapel Hill Writing Center (n.d.) cũng nhắc đến việc operationalize, tức biến một khái niệm mơ hồ như justice hay democracy thành thứ có thể đo được. Nếu bài của bạn dùng "dân chủ" làm biến, hãy nói rõ bạn đo nó bằng gì, chẳng hạn một chỉ số cụ thể, thay vì dùng từ này theo nghĩa tự nhiên. Đây là bước nhiều sinh viên bỏ qua, và người chấm thường nhận ra ngay khi một khái niệm then chốt không được định nghĩa.

Trả lời thẳng: Bạn chọn lý thuyết theo câu hỏi của đề bài, không theo tên lý thuyết nghe quen. Hall và Taylor (1996) cho rằng new institutionalism gồm ba trường phái là historical, rational choice và sociological institutionalism. King, Keohane và Verba (1994) lập luận rằng cùng một logic suy luận nằm sau nghiên cứu định tính tốt và nghiên cứu định lượng tốt, nên cách bạn lập luận quan trọng hơn loại dữ liệu.

Hall và Taylor (1996) viết một bài báo so sánh ba cách tiếp cận cùng mang tên new institutionalism, gồm historical institutionalism, rational choice institutionalism và sociological institutionalism. Nếu đề cương của bạn có chủ đề institutions, bài báo này là điểm bắt đầu hợp lý để thấy ba trường phái khác nhau ở đâu. Bạn nên tự đọc bản gốc hoặc phần giáo trình của môn thay vì dựa vào tóm tắt của bài này, vì bài này chỉ dẫn lại phần nêu trong phần tóm tắt của bài báo.

King, Keohane và Verba (1994), trong cuốn sách về suy luận trong nghiên cứu xã hội, lập luận rằng nghiên cứu định tính tốt và định lượng tốt cùng chia sẻ một logic suy luận. Sách bàn về cách đặt câu hỏi nghiên cứu, thiên lệch chọn mẫu và suy luận nhân quả. Với người học, ý chính là một bài tốt không nằm ở chỗ có nhiều con số hay nhiều trích dẫn, mà ở chỗ lập luận chặt từ câu hỏi đến bằng chứng.

Một cách chọn lý thuyết thực tế là đọc câu hỏi đề bài, gạch chân động từ, rồi tự hỏi lý thuyết nào trả lời được đúng loại câu hỏi đó. Nếu đề hỏi vì sao các quy tắc tồn tại lâu dài, một trường phái nhấn mạnh lịch sử có thể hợp. Nếu đề hỏi các bên tính toán lợi ích ra sao, trường phái lựa chọn hợp lý có thể hợp hơn. Đây là gợi ý để bạn tự cân nhắc, và bạn nên đối chiếu với tài liệu của môn trước khi quyết định.

Trả lời thẳng: Bạn nên đọc theo bản đồ cấu trúc trước, rồi mới đọc chi tiết. Gonzaga University Department of Political Science (n.d.) khuyên đừng tự làm mình choáng vì những khó khăn tưởng tượng, vì phần lớn văn bản chính trị học có cấu trúc đơn giản. Hãy xem mục lục, chương đầu và chương cuối, để ý chỗ tác giả đối chiếu với học giả khác, rồi ghi chú ngắn.

Gonzaga University Department of Political Science (n.d.) viết rằng "most political science writing is actually structured in simple ways" trong phần lời khuyên đầu tiên cho sinh viên. Khoa này gợi ý đọc theo một trình tự có chủ đích thay vì từ trang đầu đến trang cuối. Bạn có thể áp dụng như sau.

1. Xem mục lục và chương đầu để biết tác giả đặt câu hỏi gì.
2. Đọc chương cuối để biết tác giả kết luận gì.
3. Tìm những chỗ tác giả đối chiếu quan điểm của mình với học giả khác, vì đó là nơi lập luận được xây.
4. Ghi chú ngắn bằng lời của bạn, thay vì chép lại nguyên văn.
5. Lập một danh sách thuật ngữ chính và tra nghĩa trong từ điển hoặc bách khoa toàn thư.

Conrad (n.d.), trong hướng dẫn của Haverford College Writing Center, ghi lại một nhận xét từ giảng viên rằng ở lớp political theory, việc định nghĩa khái niệm quan trọng hơn so với các lĩnh vực khác. Vì vậy danh sách thuật ngữ ở bước năm đặc biệt đáng làm nếu môn của bạn nghiêng về lý thuyết. Bài đọc tiếng Anh dày và dùng nhiều thuật ngữ, nên việc tự viết định nghĩa bằng lời của mình cũng giúp bạn kiểm tra xem mình đã hiểu hay mới nhận ra mặt chữ.

Trả lời thẳng: Cấu trúc phụ thuộc loại đề, nên bạn cần đọc kỹ yêu cầu của môn. Conrad (n.d.) phân biệt bài theo prompt, thường dùng bài đọc của môn làm bằng chứng chính, với bài research cần nghiên cứu ngoài giáo trình và thường gồm giới thiệu, tổng quan, phương pháp, phân tích ca và thảo luận. Hệ trích dẫn cũng tuỳ đề cương.

Conrad (n.d.) viết hướng dẫn này từ các cuộc phỏng vấn với ba giảng viên và trao đổi qua email với hai người khác, nên nội dung phản ánh kỳ vọng ở một trường cụ thể và không thể xem là chuẩn chung của mọi nơi. Theo hướng dẫn, bài theo prompt thường dùng chính các bài đọc của môn làm bằng chứng, còn bài research thì cần tìm nguồn ngoài giáo trình. Cấu trúc một bài research thường đi từ giới thiệu sang tổng quan tài liệu, phương pháp, phân tích ca và thảo luận.

Về trích dẫn, Conrad (n.d.) cho biết hầu hết bài trong ngành dùng MLA hoặc Chicago và giảng viên thường chỉ cần bạn nhất quán. School of Political Science and International Studies, University of Queensland (n.d.), trong hướng dẫn viết bài của mình, nhắc đến hai cách trích dẫn là author-date và footnote. Hai nguồn này cho thấy hệ trích dẫn khác nhau giữa các trường, nên câu trả lời đáng tin nhất luôn nằm trong đề cương hoặc rubric của môn bạn học.

School of Political Science and International Studies, University of Queensland (n.d.) liệt kê các bước chuẩn bị bài luận gồm chọn đề, hiểu yêu cầu, xây dựng lập luận, lập dàn ý, đọc, ghi chú, viết và sửa. Thứ tự này khá quen, nhưng bước hay bị bỏ qua là hiểu yêu cầu, vì nó quyết định mọi bước sau. Nếu bạn dành vài phút ở đầu để viết lại đề bài bằng lời của mình và gạch chân động từ chính, bạn sẽ ít có nguy cơ viết lệch đề.

Trả lời thẳng: Lỗi hay gặp nhất là viết lệch khỏi yêu cầu của đề, tức không làm đúng điều đề bài hỏi. Theo Conrad (n.d.), giảng viên xếp việc lạc khỏi prompt ở vị trí đầu, rồi đến các lỗi như bắt đầu muộn, bài chỉ mô tả, nhận định thiếu bằng chứng và khái niệm chính chưa được định nghĩa.

School of Political Science and International Studies, University of Queensland (n.d.) viết rằng "The most common problem in undergraduate essays is not doing precisely what the assignment asks you to do", nghĩa là vấn đề thường gặp nhất ở bài của sinh viên đại học là không làm đúng điều đề bài yêu cầu. Conrad (n.d.), trong mục các lỗi của sinh viên mới, đặt lỗi không trả lời đúng prompt lên đầu danh sách lời khuyên của giảng viên, và đặt việc bắt đầu muộn ở vị trí thứ hai. Danh sách ấy kéo dài sang những bài chỉ mô tả, những nhận định không có bằng chứng, những thuật ngữ được dùng mà người viết chưa hiểu, và những khái niệm chính chưa từng được định nghĩa.

Mỗi lỗi có cách tự kiểm tra riêng. Với lỗi lệch đề, bạn viết đề bài lên đầu trang và sau mỗi đoạn tự hỏi đoạn này giúp trả lời câu nào trong đề. Với lỗi thuần mô tả, bạn kiểm xem mỗi đoạn có một nhận định hay chỉ kể lại. Với lỗi thiếu bằng chứng, bạn đánh dấu từng nhận định và tìm xem bằng chứng nằm ở đâu. Với lỗi dùng thuật ngữ khi chưa hiểu, bạn thử giải thích thuật ngữ đó bằng lời thường ngày, và nếu không giải thích được khi đã gấp ghi chú lại thì bạn chưa hiểu thuật ngữ đó.

Lỗi bắt đầu muộn là lỗi về thời gian, không phải về kiến thức, nhưng nó kéo theo mọi lỗi khác. Một bài viết gấp thường không còn chỗ để sửa, và bước viết và sửa mà School of Political Science and International Studies, University of Queensland (n.d.) liệt kê cuối cùng là bước đầu tiên bị cắt. Vì vậy, nếu bạn thấy mình sắp rơi vào tình huống này, hãy chia việc thành các bước nhỏ và đặt hạn riêng cho từng bước ngay từ khi nhận đề.

Trả lời thẳng: Thứ tự dưới đây là gợi ý của MAAS, không phải quy định của trường nào. Hãy bắt đầu bằng danh sách khái niệm chính và định nghĩa của từng khái niệm, rồi nắm bản đồ lĩnh vực và lý thuyết, sau đó tập viết dàn ý cho đề cũ và kiểm bằng rubric. Conrad (n.d.) ghi nhận bắt đầu muộn và không định nghĩa khái niệm là hai lỗi hay gặp.

Phần này không có nguồn nghiên cứu nào cho một lịch ôn cố định, nên bài chỉ đề xuất cách sắp xếp dựa trên những điều các nguồn ở trên đã nói. Bạn có thể điều chỉnh cho hợp thời gian và hình thức thi của môn mình.

1. Lập danh sách khái niệm chính của môn và viết định nghĩa bằng lời của bạn, vì Conrad (n.d.) lưu ý rằng định nghĩa khái niệm đặc biệt quan trọng ở lớp political theory.
2. Vẽ bản đồ lĩnh vực và lý thuyết của môn, đối chiếu với danh sách lĩnh vực của University of North Carolina at Chapel Hill Writing Center (n.d.) để biết mình đang ôn phần nào.
3. Với mỗi lý thuyết, ghi câu hỏi nó trả lời, loại bằng chứng nó dùng và một điểm bị phản biện.
4. Lấy một đề cũ hoặc tự đặt một đề, rồi viết dàn ý trả lời đúng động từ của đề, theo nhắc nhở của School of Political Science and International Studies, University of Queensland (n.d.) về việc làm đúng điều đề bài hỏi.
5. Đặt dàn ý cạnh learning outcomes và rubric để kiểm xem mình đã làm đúng mức yêu cầu chưa.

Nếu môn thi theo dạng essay, bước bốn nên tập dưới giới hạn thời gian thật. Nếu môn thi theo dạng trắc nghiệm hoặc câu ngắn, hãy dồn nhiều thời gian hơn cho bước một và bước ba. Tất cả đều cần đối chiếu với thông tin chính thức của giảng viên về hình thức thi.

Chỗ bí thường nhỏ hơn cảm giác ban đầu, và ba việc sau giúp bạn thấy nó nằm ở đâu. Việc đầu tiên là lấy một đề ngắn rồi xét xem đề thuộc câu hỏi "nên" hay câu hỏi "là". Việc thứ hai là viết hypothesis hoặc luận điểm của bạn bằng một câu, kèm biến độc lập, biến phụ thuộc và bằng chứng định dùng. Việc thứ ba là diễn đạt đúng chỗ bí, chẳng hạn "em chưa chọn được lý thuyết nào hợp với câu hỏi này", vì một câu cụ thể như vậy giúp người hướng dẫn bắt đầu dễ hơn câu "em không hiểu political science".

Nếu sau ba việc đó lý thuyết vẫn chưa nối được với đề của bạn, trang gia sư đại học 1:1 theo môn của MAAS là một lựa chọn để cân nhắc. Buổi học dài 60 hoặc 90 phút, và bạn chọn học lẻ từng buổi hoặc theo gói. Gia sư giảng giải để bạn hiểu và tự làm bài của mình, vì vậy dịch vụ không hợp với ai muốn bài được hoàn thành ngay trong buổi học. Muốn biết cách học này có hợp với môn và chỗ bạn vướng hay không, bạn có thể đặt buổi tư vấn miễn phí 20 phút trước. Theo trang dịch vụ, MAAS thường ghép gia sư trong 48 giờ, còn khi danh sách chưa có chuyên gia phù hợp thì MAAS phải tuyển thêm và việc ghép có thể mất khoảng hai tuần.

Đọc tiếp

• Cách học microeconomics ra sao khi môn dạy bằng tiếng Anh?
• Cách học managing people ra sao khi môn dạy bằng tiếng Anh?
• BUSM3311 Global Business: hướng dẫn assignment