Thi đánh giá năng lực: đề gồm những phần nào và ôn ra sao?

Trả lời thẳng: Thi đánh giá năng lực là kỳ thi do một đại học tự tổ chức để đo những năng lực nền cần cho việc học đại học, thay vì kiểm tra từng môn riêng lẻ như kỳ thi tốt nghiệp THPT. Kết quả được nhiều trường dùng để xét tuyển, và mỗi trường tự quyết định cách dùng trong đề án tuyển sinh của mình.

Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (2026a), tại Điều 4 của quy định tổ chức kỳ thi năm 2026, mô tả nội dung thi "được xây dựng dựa trên cơ sở kiến thức trung học phổ thông (THPT) nhằm đánh giá năng lực cơ bản cần thiết cho việc học đại học của thí sinh, bao gồm: sử dụng ngôn ngữ, toán học, tư duy khoa học". Cùng điều khoản ghi rõ việc dùng kết quả trong xét tuyển "do các cơ sở đào tạo quyết định theo Đề án tuyển sinh hàng năm". Nói cách khác, điểm thi đánh giá năng lực chỉ có giá trị khi trường bạn nhắm tới có phương thức xét tuyển bằng nó, nên bạn cần đọc đề án tuyển sinh của trường trước khi quyết định thi.

Ở phía Bắc, Viện Đào tạo số và Khảo thí của Đại học Quốc gia Hà Nội (2026) ban hành dạng thức bài thi HSA áp dụng từ năm 2026 và cho biết bài thi được xây dựng để đánh giá các năng lực cốt lõi theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Đây là hai kỳ thi độc lập, do hai đơn vị khác nhau tổ chức, với thang điểm khác nhau.

Trả lời thẳng: Bài V-ACT năm 2026 có 120 câu trắc nghiệm nhiều lựa chọn, làm trong 150 phút trên giấy, điểm tối đa 1.200. Phần sử dụng ngôn ngữ có 60 câu (30 câu Tiếng Việt, 30 câu Tiếng Anh), phần toán học 30 câu và phần tư duy khoa học 30 câu, nên ngôn ngữ chiếm một nửa số câu.

Quy định của kỳ thi viết ngắn gọn: "Bài thi ĐGNL gồm 120 câu hỏi trắc nghiệm. Thời gian làm bài là 150 phút. Điểm tối đa của bài thi ĐGNL là 1200 điểm" (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, 2026a, tr. 2). Thông báo kế hoạch thi của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (2026b) chia số câu cho từng phần như bảng dưới, và nhấn mạnh cấu trúc năm 2026 kế thừa cấu trúc đã điều chỉnh từ năm 2025 cho phù hợp Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Bảng tổng hợp từ thông báo của ĐHQG-HCM (2026b), cột tỉ trọng do MAAS tự tính.

Điểm đáng chú ý là ngôn ngữ chiếm một nửa bài thi. Một bạn mạnh Toán nhưng đọc hiểu tiếng Việt và tiếng Anh chậm sẽ mất nhiều điểm hơn mình nghĩ, vì đây là 60 trên 120 câu của bài thi. Chia đều 150 phút cho 120 câu thì mỗi câu có khoảng 1,25 phút, nên những câu đọc hiểu dài sẽ ăn bớt thời gian của các câu khác nếu bạn không có kế hoạch.

Trả lời thẳng: Bài HSA năm 2026 có ba phần, mỗi phần 50 câu và tổng điểm 150. Phần một là Toán học và xử lý số liệu (75 phút), phần hai là Văn học và Ngôn ngữ (60 phút), phần ba là Khoa học hoặc Tiếng Anh do thí sinh tự chọn (60 phút). Tổng thời gian làm bài là 195 phút, làm trên máy tính.

Viện Đào tạo số và Khảo thí, Đại học Quốc gia Hà Nội (2026) gọi phần một là tư duy định lượng và phần hai là tư duy định tính. Phần Toán gồm 35 câu trắc nghiệm và 15 câu điền đáp án, nên bạn không thể chỉ dựa vào loại trừ phương án như với câu trắc nghiệm. Nếu chọn Khoa học ở phần ba, bạn chọn 3 trong 5 chủ đề Vật lí, Hóa học, Sinh học, Lịch sử và Địa lí. Nếu chọn Tiếng Anh, phần thi đánh giá năng lực ngôn ngữ theo khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam.

Cùng nguồn cho biết nội dung phủ chương trình THPT với khoảng 60% kiến thức lớp 12, 30% lớp 11 và 10% lớp 10. Vì vậy học sinh lớp 12 thi sớm trong năm sẽ gặp cả phần kiến thức chưa học xong trên lớp, nên bạn cân nhắc điều này khi chọn đợt thi.

Trả lời thẳng: Không có kỳ thi nào trong hai kỳ thi này cho làm bài tại nhà. Bài V-ACT làm trên giấy, thí sinh tô phương án vào phiếu trả lời trắc nghiệm tại điểm thi. Bài HSA làm trên máy tính, phần mềm tự chấm dựa trên câu trả lời đúng. "Thi trên máy tính" khác với "thi online tại nhà".

Theo Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (2026a), hình thức thi là "Thí sinh thực hiện làm bài thi trắc nghiệm trên giấy". Với HSA, Viện Đào tạo số và Khảo thí, Đại học Quốc gia Hà Nội (2026) ghi hình thức là thi trực tiếp trên máy tính, và lưu ý thí sinh chỉ có thể làm lại câu hỏi trong cùng một phần thi trước khi hết thời gian của phần đó. Hệ quả thực tế là bạn không quay lại sửa phần Toán khi đã sang phần Văn học và Ngôn ngữ, nên mỗi phần cần một kế hoạch thời gian riêng.

Sự khác nhau về hình thức cũng ảnh hưởng tới cách luyện đề. Người thi V-ACT nên tập tô phiếu và đọc đề in, còn người thi HSA nên làm đề luyện trên màn hình, có tính giờ theo từng phần, để quen với việc không được quay lại phần trước.

Trả lời thẳng: Với V-ACT năm 2026, đợt 1 mở đăng ký từ 24/01 đến 23/02 và thi ngày 05/4, đợt 2 mở đăng ký từ 18/4 đến 25/4 và thi ngày 24/5. Các văn bản MAAS đọc chưa có lịch năm 2027, nên bạn theo dõi trang chính thức của đơn vị tổ chức để biết ngày mở đăng ký.

Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (2026b) công bố kết quả đợt 1 dự kiến ngày 17/4/2026 và đợt 2 dự kiến ngày 06/6/2026. Đợt 1 tổ chức ở 15 tỉnh, thành phố, còn đợt 2 chỉ ở 9 tỉnh, thành phố, nên nếu ở xa, bạn nên thi đợt 1 để có điểm thi gần nhà. Lịch thi HSA theo dõi trên trang hsa.edu.vn của Viện Đào tạo số và Khảo thí. MAAS chưa thấy lịch năm 2027 của hai kỳ thi trong các văn bản đọc ngày 23/10/2026.

Thời gian đăng ký đợt 2 chỉ kéo dài khoảng một tuần và bắt đầu ngay sau khi có điểm đợt 1, nên nếu định thi lại để cải thiện điểm, bạn chuẩn bị sẵn tài khoản và lệ phí từ trước.

Trả lời thẳng: Ôn theo tỉ trọng của đề, làm đề luyện có tính giờ thay vì đọc lại lý thuyết, và chữa từng câu sai ngay sau khi làm. Với V-ACT, phần ngôn ngữ chiếm một nửa số câu nên cần lịch đọc hiểu đều đặn. Với HSA, phần Toán có câu điền đáp án nên cần luyện tính chính xác chứ không chỉ loại trừ phương án.

Bằng chứng mạnh nhất cho cách ôn là hiệu ứng kiểm tra (testing effect): tự làm bài kiểm tra giúp nhớ lâu hơn so với đọc lại. Yang và cộng sự (2021) tổng hợp dữ liệu của 48.478 học sinh, sinh viên từ 222 nghiên cứu độc lập trong lớp học và tìm thấy làm bài kiểm tra nâng kết quả học tập ở mức trung bình, với hệ số ảnh hưởng g = 0,499. Nhóm tác giả cũng ghi nhận hiệu quả phụ thuộc vào việc có nhận phản hồi sửa lỗi hay không, nên làm đề mà không chữa thì lợi ích có thể giảm. Dunlosky và cộng sự (2013), khi xếp hạng mười kỹ thuật học phổ biến, cũng đánh giá luyện tập bằng kiểm tra ở mức hữu ích cao, trong khi đọc lại và tô đậm chỉ ở mức hữu ích thấp.

Bảng dưới là cách chia giờ ôn mỗi tuần do MAAS tự đặt làm ví dụ, theo đúng tỉ trọng câu của V-ACT, không phải khuyến nghị của đơn vị tổ chức thi.

Con số 37 phút cho 30 câu Toán lấy từ mức 1,25 phút mỗi câu ở mục trên. Nếu bạn cần kế hoạch chia tuần cho nhiều việc cùng lúc, bài sinh viên quản lý thời gian thế nào để không chạy deadline có cách đặt giờ ôn vào lịch cố định. Còn cách ôn để nhớ lâu cho những kỳ thi tiếp theo ở đại học có ở bài cách ôn thi cuối kỳ hiệu quả.

Trả lời thẳng: Bạn nên tìm người hướng dẫn khi đã làm đề có tính giờ đều đặn mà một phần vẫn sai cùng một loại câu, chẳng hạn câu điền đáp án môn Toán hay câu suy luận khoa học, hoặc khi không tự tìm ra vì sao mình sai. Lúc đó cần người giảng lại cách làm, không phải thêm đề.

Người phù hợp nhất để cùng bạn đi qua các câu sai là giáo viên lớp 12 hoặc nhóm ôn của trường, vì họ quen dạng đề và lịch thi. Dịch vụ gia sư 1:1 theo môn học của MAAS hiện chỉ dành cho sinh viên đại học và thạc sĩ học môn dạy bằng tiếng Anh, nên đây là lựa chọn cho giai đoạn sau, khi bạn đã vào đại học.