Chuyên mục: admissions
Cập nhật: 22/09/2026
Người Việt nộp hồ sơ tiến sĩ ở Pháp thường gặp hệ này qua đúng một cụm từ, đồng hướng dẫn, và cụm từ đó đang phủ lên hai hình thức mà quy định của Pháp tách riêng. Nhìn từ ngoài vào thì hai hình thức này giống nhau, vì cả hai đều cho bạn một người hướng dẫn ở Việt Nam và một người hướng dẫn ở Pháp, còn chỗ khác nhau lại nằm ở thứ không trang quảng bá nào nhắc tới: bộ giấy tờ đó tạo ra bao nhiêu lần đăng ký hành chính.
Trả lời thẳng: Codirection cho bạn hai người hướng dẫn nhưng chỉ một lần đăng ký, nên chỉ một trường cấp bằng. Cotutelle internationale là một thoả thuận giữa hai cơ sở, nên bạn đăng ký ở cả hai trường mỗi năm và mỗi bên cấp một văn bằng. Campus France Vietnam (n.d.) viết rằng với codirection thì "sinh viên chỉ được nhận bằng của trường này", tức trường của người hướng dẫn chính.
Đúng một câu đó đảo lại điều phần lớn nguồn tiếng Việt đang hứa. Ngay trang đầu kết quả Google cho truy vấn cotutelle là gì, vài trang tư vấn du học mô tả đồng hướng dẫn là chương trình mà "nghiên cứu sinh có thể nhận cả 2 bằng từ 2 trường"; Perplexity, khi được hỏi bằng tiếng Việt ngày 22/09/2026, mở câu trả lời bằng cách coi đồng hướng dẫn và cotutelle là một thứ và "thường được cấp bằng tiến sĩ của cả hai trường". Trang tiếng Việt chính thức của Campus France Vietnam vạch đường ranh theo chiều ngược lại, và đó mới là đường ranh các cơ sở Pháp làm theo.
Ai hướng dẫn một luận án tiến sĩ đồng hướng dẫn Việt Pháp?
Trả lời thẳng: Cả hai hình thức đều cho bạn hai người hướng dẫn luận án, một người ở cơ sở có phòng nghiên cứu chính của bạn và một người ở nơi khác. Với cotutelle, Campus France (n.d.) nêu rõ rằng hai người hướng dẫn "agree to act as full tutors to the doctoral student", nghĩa là trách nhiệm được thực hiện đồng thời chứ không chia thành vai chính và vai danh nghĩa.
Vì vậy số người hướng dẫn là dấu hiệu tệ nhất để phân biệt hai hình thức này. Campus France Vietnam (n.d.) mô tả codirection là có "2 giáo viên hướng dẫn", một người ở phòng nghiên cứu chính của trường mà bạn ghi danh và một người đến từ một trường khác ở Pháp hoặc từ một nước khác, còn cotutelle thì chạy giữa một trường của Pháp và một trường ở nước ngoài. Nếu bạn hỏi một giáo sư tương lai rằng sẽ có mấy người hướng dẫn mình, cả hai trường hợp đều trả lời là hai, và bạn không biết thêm được gì về hình thức mình đang bước vào.
Pháp còn cho phép vai đồng hướng dẫn thuộc về người không nằm trong biên chế của bộ. Campus France (n.d.) liệt kê giáo sư đại học và giảng viên ngạch tương đương, mang quốc tịch Pháp hay nước ngoài, không trực thuộc Bộ Giáo dục đại học và Nghiên cứu; nhân sự của các cơ sở giáo dục đại học, tổ chức nghiên cứu công lập và quỹ nghiên cứu có quyền hướng dẫn nghiên cứu; và những người có bằng tiến sĩ được chọn vì năng lực khoa học, do người hướng dẫn đề xuất, được giám đốc école doctorale trình lên và hội đồng khoa học của cơ sở cho ý kiến. Nhóm cuối cùng này "is not required to be affiliated with a research unit".
Bạn nhận một bằng hay hai bằng?
Trả lời thẳng: Với codirection chỉ có một lần đăng ký hành chính và một tấm bằng, do trường bạn ghi danh cấp, dù tấm bằng ghi tên và chức danh của cả hai người hướng dẫn. Với cotutelle, hai cơ sở cấp một bằng chung, hoặc hai tấm bằng có giá trị ngang nhau, và cotutelle quốc tế được ghi trên cả hai.
Campus France (n.d.) gói trường hợp codirection vào một mệnh đề: "A co-supervision agreement signed by the two supervisors concerned, but only one administrative enrolment." Buổi bảo vệ là duy nhất và thường diễn ra ở trường bạn ghi danh, còn thứ bạn nhận được là tấm bằng mang tên và chức danh của cả hai người hướng dẫn (Campus France, n.d.). Không có chỗ nào trong cơ chế đó sinh ra một văn bằng thứ hai, nên một trang hứa hai bằng dưới tiêu đề đồng hướng dẫn thật ra đang mô tả một hình thức khác với hình thức nó vừa gọi tên.
Cotutelle sinh ra văn bằng thứ hai vì hai cơ sở đã cùng nhận và cùng ghi danh cho bạn. Campus France (n.d.) mô tả kết quả là "a PhD degree awarded jointly by the partner institutions (joint degree)" hoặc "two PhD degrees from each institution (double degree)", và lựa chọn giữa hai dạng được viết vào thoả thuận. Buổi bảo vệ vẫn là duy nhất ở cả hai hình thức, và trong quy trình Pháp thì 2 phản biện kiểm chứng bản luận án dài ít nhất 200 trang trước khi nghiên cứu sinh có quyền bảo vệ trong một buổi thường công khai (Campus France Vietnam, n.d.); riêng với cotutelle, hội đồng do hai trường đối tác cùng chỉ định, gồm số thành viên cân đối từ mỗi cơ sở cùng hai người hướng dẫn và các nhà nghiên cứu ngoài cả hai cơ sở (Campus France, n.d.). Nền tảng quốc gia về đào tạo tiến sĩ còn bổ sung một dạng bằng chứng bền: cotutelle quốc tế được ghi trên cổng luận án quốc gia theses.fr và được nhắc trên cả hai tấm bằng tiến sĩ đã cấp (Ministère de l'Enseignement supérieur et de la Recherche, n.d.).
Thời gian nghiên cứu chia giữa hai nước thế nào?
Trả lời thẳng: Cotutelle buộc bạn làm việc luân phiên ở cả hai nước, và tỷ lệ chia được viết vào thoả thuận chứ không để tuỳ ý. Hai nguồn chính thức nêu sàn khác nhau: Campus France (n.d.) đặt mức tối thiểu 1 năm ở Pháp, còn nền tảng quốc gia về đào tạo tiến sĩ mô tả các đợt luân phiên ít nhất 1 năm ở mỗi nước.
Hãy đọc chỗ vênh đó như một lời cảnh báo về nơi con số thật đang nằm. Thời gian bình thường của một chương trình tiến sĩ Pháp là 3 năm (Campus France, n.d.), và Campus France Vietnam (n.d.) nói thêm rằng mức này kéo tới tối đa 6 năm trong khoa học xã hội và nhân văn, nên một cái sàn 1 năm ở mỗi nước sẽ chiếm hai phần ba lịch trình của một luận án khoa học 3 năm. Vì tỷ lệ chia là một trong các điều khoản mà convention ấn định, con số ràng buộc bạn là con số trong chính thoả thuận của bạn, không phải con số trên một trang tầm quốc gia.
Codirection không có cái sàn di chuyển tương đương. Nền tảng quốc gia xếp hình thức đồng hướng dẫn quốc tế không kèm thoả thuận cotutelle vào nhóm lựa chọn dành cho những dự án không cần các đợt lưu trú dài ở nước ngoài, và Campus France Vietnam (n.d.) gọi codirection là "một hình thức thú vị và khá dễ dàng thực hiện". Cách dùng chữ này có ý nghĩa cho việc lập kế hoạch: nếu bạn không thể cam kết trọn một năm ở nước ngoài thì hình thức nhẹ hơn không phải là phương án hạng hai, nó là hình thức khớp đúng với dự án của bạn.
Đăng ký ở hai trường thì đóng học phí ở đâu?
Trả lời thẳng: Ở một trường. Convention cotutelle miễn cho bạn phí ghi danh tại một cơ sở mỗi năm khi bạn xuất trình bằng chứng đã đóng ở cơ sở đối tác cho năm đó, nên đăng ký hai lần không có nghĩa là đóng tiền hai lần. Bạn vẫn phải hoàn tất thủ tục ghi danh hằng năm ở cả hai trường.
Campus France (n.d.) mô tả cơ chế này như một lần miễn theo từng năm: "a fee waiver is granted each year by one university upon proof of payment at the partner university for the year in question". Campus France Vietnam (n.d.) nêu đúng luật đó cho người đọc tiếng Việt, rằng mỗi năm nghiên cứu sinh phải đăng ký ghi danh ở cả hai trường nhưng chỉ trả phí ghi danh ở một trường, và điều đó phải được nói rõ trong cam kết. Trường nào thu là một điều khoản, không phải một mặc định, nên đây là chỗ để đọc chứ không phải chỗ để đoán.
Việc ghi danh diễn ra hằng năm ở cả hai phía, và bộ hồ sơ lặp lại. Campus France (n.d.) liệt kê những giấy tờ mà một école doctorale thường yêu cầu mỗi năm: một bản lý lịch, bản sao các bằng cấp liên quan kèm bản dịch công chứng, một đề cương luận án, bằng chứng về cam kết tài trợ có nêu bản chất và số tiền cho toàn bộ thời gian làm luận án, và riêng năm đầu là bản thoả thuận cotutelle có chữ ký của cả hai người hướng dẫn và hai trường, hoặc của école doctorale. Convention cũng phân bổ chi phí nghiên cứu giữa hai phòng nghiên cứu (Ministère de l'Enseignement supérieur et de la Recherche, n.d.), và đó là câu hỏi khác với câu hỏi trường nào thu phí ghi danh, hai thứ rất dễ bị gộp khi chỉ một trong hai được gắn con số ngay từ cuộc trao đổi đầu tiên.
Đây cũng chính là điều khoản mà hệ Pháp cảnh báo là dễ vỡ nhất. Nền tảng quốc gia về đào tạo tiến sĩ nhắc tới khả năng có những chỗ không tương thích về quy định, "particularly regarding enrolment fees and the requirement for a single thesis defence" (Ministère de l'Enseignement supérieur et de la Recherche, n.d.). Hai cơ sở mà quy định riêng của họ không thể cùng được thoả mãn ở khoản phí sẽ phát hiện ra điều đó trong lúc soạn thảo, và đó là một lý do để bắt đầu soạn sớm thay vì coi việc soạn là thủ tục làm sau khi đã được nhận.
Khung pháp lý là gì, và thoả thuận phải có từ khi nào?
Trả lời thẳng: Một cotutelle dựa trên thoả thuận chính thức giữa hai cơ sở, mỗi bên đều được phép cấp bằng tiến sĩ, trong đó một bên nhất thiết là cơ sở Pháp. Nền tảng quốc gia nêu rằng hình thức này cần 3 đến 6 tháng chuẩn bị hành chính, ít hơn nếu đã có thoả thuận khung, và phải được lập ngay trong năm đầu của luận án.
Hồ sơ không đi theo con đường mà một người nộp đơn hình dung. Campus France (n.d.) nêu rằng thoả thuận được "drawn up by the two supervisors, and approved by the graduate school (école doctorale), in duplicate form", và rằng ở Pháp, đơn xin cotutelle "are submitted by the PhD supervisor to the Head of the graduate school (école doctorale)". Bạn là đối tượng của bộ hồ sơ chứ không phải người gửi nó, và đó là lý do tìm một cổng nộp đơn cotutelle sẽ không ra gì: điều kiện tiên quyết là bằng thạc sĩ tương đương 300 ECTS hoặc bằng được công nhận tương đương, một đề cương luận án đã thống nhất với cả hai người hướng dẫn, và quyết định nhận từ école doctorale Pháp cùng cơ quan tương ứng ở nước ngoài; chỉ sau đó một convention mới thành khả thi (Campus France, n.d.).
Bản thân convention có phạm vi rộng khác thường. Campus France (n.d.) liệt kê những việc nó ấn định, gồm phí ghi danh, thời gian lưu trú ở cơ sở đối tác, yêu cầu đào tạo, nguồn tài trợ, ngày dự kiến, địa điểm, ngôn ngữ và thành phần hội đồng của buổi bảo vệ, cùng loại văn bằng được cấp, và nêu rằng nó bảo đảm công trình nghiên cứu thuộc nhóm tác phẩm được bảo hộ theo Bộ luật Sở hữu trí tuệ Pháp. Nó có thể là một thoả thuận khung có trước giữa hai cơ sở, hoặc một thoả thuận lập riêng cho một ứng viên (Campus France, n.d.). Nơi nào đã có thoả thuận khung thì cửa sổ chuẩn bị 3 đến 6 tháng co lại, nên hỏi xem hai cơ sở của bạn đã ký gì với nhau trước đây là câu hỏi rẻ hơn nhiều so với hỏi liệu cotutelle có khả thi về nguyên tắc.
Ngôn ngữ luận án là gì, và ai quyết định?
Trả lời thẳng: Thoả thuận cotutelle gọi tên ngôn ngữ. Campus France (n.d.) nêu rằng với bất kỳ ngôn ngữ nào khác tiếng Pháp thì "a lengthy summary must be written in French", nên một luận án viết bằng tiếng Anh vẫn khả thi, còn nghĩa vụ dùng tiếng Pháp dịch chuyển sang phần tóm tắt chứ không mất đi.
Ngành quyết định bạn còn bao nhiêu chỗ để thương lượng. Campus France Vietnam (n.d.) cho biết trong khoa học chính xác, khoa học kỹ sư và sinh học thì nghiên cứu sinh không buộc phải có trình độ tiếng Pháp và có thể viết luận án bằng tiếng Anh, chỉ phần tóm tắt nghiên cứu là phải dịch; còn khoa học xã hội và nhân văn thường đòi tiếng Pháp tốt, phổ biến ở mức B1 hoặc B2, trong khi thương mại, marketing, khoa học chính trị, truyền thông và luật thì để cơ sở tự quyết. Với codirection, luận án viết bằng tiếng Pháp trừ những école doctorale nhận bản tiếng Anh kèm tóm tắt tiếng Pháp (Campus France, n.d.), nên ở cả hai hình thức thì quyền cho phép này thuộc về cơ sở chứ không thuộc về cá nhân.
Quy mô giải thích vì sao câu trả lời xê dịch nhiều như vậy. Pháp đào tạo nghiên cứu sinh qua 270 école doctorale gắn với 2.500 phòng nghiên cứu công lập, và cấp gần 15.000 bằng tiến sĩ mỗi năm, chia thành 46% ở khoa học và công nghệ, 20% ở sinh học và y tế, 20% ở khoa học nhân văn và 14% ở khoa học xã hội (Campus France Vietnam, n.d.). Các école doctorale còn tổ chức khoảng 150 giờ đào tạo bổ trợ trải suốt chương trình và tự tổ chức tuyển sinh, nên một quy tắc đúng ở một trường trong số đó không phải là quy tắc của cả nước.
Còn hình thức nào khác ngoài hai hình thức này?
Trả lời thẳng: Có, và nền tảng quốc gia cùng Campus France xếp chúng là những lựa chọn song song chứ không phải bậc cao hơn. Ngoài cotutelle và codirection, Pháp còn công nhận nhãn "European Doctorate" hay Doctor Europaeus, hội đồng bảo vệ có thành phần quốc tế, European Joint Doctorate trong khuôn khổ Marie Skłodowska-Curie Actions, và luận án tiến sĩ làm trong doanh nghiệp theo chương trình CIFRE.
Nhãn Doctor Europaeus được cấp thêm bên cạnh tấm bằng quốc gia, ra đời năm 1992 do Hội nghị các Hiệu trưởng Liên minh châu Âu lập, và dựa trên bốn điều kiện: một phần chương trình tiến sĩ được thực hiện trong đợt lưu trú ít nhất 3 tháng ở một quốc gia châu Âu khác; quyền được bảo vệ do báo cáo của ít nhất hai phản biện ngoài cơ sở quyết định, còn bản thân nhãn thì cấp dựa trên báo cáo của ba giáo sư thuộc hai cơ sở ở hai quốc gia châu Âu khác với nơi tổ chức bảo vệ; ít nhất một thành viên hội đồng đến từ một cơ sở ở quốc gia châu Âu khác; và một phần buổi bảo vệ diễn ra bằng một ngôn ngữ quốc gia châu Âu khác ngôn ngữ của nước chủ nhà (Ministère de l'Enseignement supérieur et de la Recherche, n.d.). Nền tảng này nêu rằng nhãn đó "is distinct from international joint doctoral supervision (cotutelle), with which it may be combined", và rằng dù nhãn không hiện trên tấm bằng quốc gia hay trên theses.fr, thành phần quốc tế của hội đồng thì có hiện.
Hai hình thức còn lại nằm xa hơn khỏi một cặp Việt Pháp. Một European Joint Doctorate chạy 3 năm qua 3 cơ sở ở 3 quốc gia khác nhau (Campus France Vietnam, n.d.), nên nó là một chương trình hợp tác nhiều bên chứ không phải thoả thuận song phương. Một luận án CIFRE đặt nghiên cứu sinh vào một doanh nghiệp liên kết với một trường đại học, với một người hướng dẫn ở trường và một người ở doanh nghiệp, doanh nghiệp trả lương cho nghiên cứu sinh và nhận một khoản trợ cấp từ nhà nước, còn trường cấp bằng (Campus France Vietnam, n.d.). Vì vậy việc đầu tiên phải làm là gọi đúng tên hình thức mình muốn, bởi bốn trong năm hình thức này sinh ra bộ giấy tờ khác với thứ mà phần lớn trang tiếng Việt đang mô tả.
Có thoả thuận đã ký thì hai bên có thật sự cùng quyết không?
Trả lời thẳng: Không tự nhiên mà có. Salimi, Bekkers và Frenken (2015) xem xét 191 dự án tiến sĩ hợp tác giữa trường và doanh nghiệp tại một đại học Hà Lan, và thấy hơn hai phần ba chọn quản trị tập trung thay vì chia sẻ, đồng thời khoảng cách địa lý và khoảng cách nhận thức đều làm việc cùng ra quyết định ít khả năng xảy ra hơn.
Một convention phân bổ nghĩa vụ, nó không phân bổ quyền điều hành thực tế. Phát hiện đáng chú ý cho một cặp Việt Pháp là hiệu ứng khoảng cách, vì hai cơ sở cách nhau khoảng 9.000 km, và trong 191 dự án đã xem xét, Salimi và cộng sự (2015) báo cáo rằng khoảng cách địa lý có tác động âm đáng kể lên cả việc cùng quản lý dự án lẫn việc cùng ra quyết định. Lời khuyên của họ dành cho các cơ sở bước vào hợp tác đường dài là hãy chấp nhận rằng quản trị chia sẻ "might require additional investments in time and resources from both collaborators", thay vì trông đợi nó tự hình thành.
Giới hạn của hình thức này cũng đã được ghi nhận ở tầm châu Âu. Coy và cộng sự (2020) lập luận rằng các thoả thuận cotutelle, dù được dùng rộng rãi cho việc đồng hướng dẫn luận án quốc tế, "are merely bilateral and individual case-based agreements" và còn xa một bằng chung được lập trong một khung pháp lý. Leite, Peneoasu và Hasgall (2022), khi báo cáo cho nhóm chuyên đề của Hiệp hội các Đại học châu Âu về cotutelle và bằng tiến sĩ chung với dữ liệu từ 23 trường ở 15 quốc gia châu Âu, coi chính quá trình thương lượng là nơi chứa cả cơ hội lẫn khó khăn lặp lại. Điều rút ra cho bạn rất thực tế: hãy thống nhất bằng văn bản ai phân xử khi hai người hướng dẫn không đồng ý nhau về hướng đi của một chương, bởi convention sẽ ấn định buổi bảo vệ và khoản phí từ rất lâu trước khi nó ấn định chuyện đó.
Điều này đổi gì trong cách bạn tiếp cận hai hệ
Câu hỏi cần mang theo vào email đầu tiên không phải là liệu một giáo sư có đồng hướng dẫn cho bạn hay không. Nó là dự án của bạn sẽ tạo ra một lần đăng ký hay hai lần, bởi đúng một dữ kiện đó quyết định văn bằng, cái sàn di chuyển, điều khoản học phí và độ dài đường chạy hành chính. Một ứng viên muốn có văn bằng Pháp và có thể cam kết một năm ở nước ngoài đang mô tả một cotutelle, và cần khởi động convention ngay trong năm đầu. Một ứng viên muốn có chuyên môn Pháp nằm bên trong một luận án tiến sĩ Việt Nam đang mô tả codirection, và sẽ được lợi nhiều hơn nếu gọi đúng tên nó, thay vì đi đuổi một tấm bằng thứ hai mà cơ chế ấy chưa bao giờ được dựng ra để cấp.
Nếu bạn vẫn đang cân giữa các hệ, trang tài nguyên về ứng tuyển tiến sĩ trình bày các đường tuyển sinh khác nhau ra sao trước khi tiền và giấy tờ bước vào câu chuyện. Khi quyết định đã xong và bước kế tiếp là một đề cương mà hai người hướng dẫn đều ký được, MAAS đi cùng bạn qua dịch vụ chiến lược ứng tuyển tiến sĩ: bạn viết đề cương và bạn dự phỏng vấn, chuyên gia phản biện lập luận và mức độ khớp trước khi hồ sơ tới một école doctorale. Nếu mạng lưới của chúng tôi đã có chuyên gia phù hợp thì chúng tôi giới thiệu trong 48 giờ, còn nếu chưa có thì MAAS mở một đợt tìm riêng, thường mất khoảng hai tuần.
References
Campus France. (n.d.). International joint PhD supervision and double/dual PhD degrees. Retrieved September 22, 2026, from https://ressources.campusfrance.org/esr/diplomes/en/cotutelle_en.pdf
Campus France Vietnam. (n.d.). Bậc tiến sĩ tại Pháp. Retrieved September 22, 2026, from https://www.vietnam.campusfrance.org/vi/bac-tien-si-tai-phap
Coy, P., Cánovas, S., Van Soom, A., Bernabò, N., Lonergan, P., & Schellander, K. (2020). European Joint Doctorates: Myth or reality? In Sixth International Conference on Higher Education Advances (HEAd'20) (p. 1109). Editorial Universitat Politècnica de València. https://doi.org/10.4995/head20.2020.11209
Leite, L., Peneoasu, A.-M., & Hasgall, A. (2022). Co-tutelles in European universities: Concept, aims and implementation. European University Association. https://www.eua.eu/publications/reports/co-tutelles-in-european-universities-concept-aims-and-implementation.html
Ministère de l'Enseignement supérieur et de la Recherche. (n.d.). International joint doctoral supervision (cotutelle). La plateforme nationale du doctorat. Retrieved September 22, 2026, from https://doctorat.gouv.fr/en/before/international-cotutelle/
Salimi, N., Bekkers, R., & Frenken, K. (2015). Governance mode choice in collaborative Ph.D. projects. The Journal of Technology Transfer, 40(5), 840-858. https://doi.org/10.1007/s10961-014-9368-5
Tools & resources
- La plateforme nationale du doctorat, nền tảng quốc gia về đào tạo tiến sĩ của Pháp, gồm bản mẫu thoả thuận cotutelle quốc tế và bảng kiểm: https://doctorat.gouv.fr/en/before/international-cotutelle/
- Danh bạ école doctorale, phòng nghiên cứu và trung tâm nghiên cứu của Campus France: https://doctorat.campusfrance.org