◆ Ứng tuyển tiến sĩ
Cotutelle hay codirection: bằng tiến sĩ Pháp nào cấp hai bằng?
Trả lời thẳng: Chỉ cotutelle mới có thể cho hai bằng. Cotutelle nghĩa là ghi danh ở cả hai trường và nhận một bằng chung hoặc hai bằng ngang giá trị, còn codirection cho hai người hướng dẫn nhưng chỉ một lần ghi danh và một bằng. Campus France Vietnam (n.d.) phân biệt như vậy, nên hãy đếm số lần ghi danh.
Nhiều trang tư vấn du học dùng một cụm từ duy nhất là đồng hướng dẫn cho cả hai hình thức, và có trang còn hứa "cả 2 bằng" ngay dưới nhãn đó. Quy định của Pháp tách hai hình thức này ra, nên câu chữ trong thư mời học quan trọng hơn cái nhãn trên tờ quảng cáo.

Cotutelle hay codirection thì nhận được hai bằng?
Trả lời thẳng: Cotutelle cho hai bằng, hoặc một bằng chung, vì nghiên cứu sinh ghi danh ở hai cơ sở. Codirection chỉ cho một bằng vì việc ghi danh và bảo vệ chỉ diễn ra ở trường của người hướng dẫn chính. Cả hai đều có hai người hướng dẫn, nên số người hướng dẫn không giúp phân biệt được chúng.
Campus France (n.d.) mô tả codirection chỉ trong một mệnh đề: "A co-supervision agreement signed by the two supervisors concerned, but only one administrative enrolment" (trang 5 của tệp PDF, khung về codirection). Campus France Vietnam (n.d.) nói điều tương tự bằng tiếng Việt: "Ghi danh và bảo vệ luận án chỉ được tiến hành duy nhất ở trường của giáo viên hướng dẫn chính", nên sinh viên chỉ nhận bằng của trường đó (mục doctorat en codirection).
Cotutelle là hình thức thêm bằng cấp thứ hai. Campus France (n.d., trang 1) nêu hai kết quả: một bằng tiến sĩ do hai cơ sở đối tác cùng cấp, hoặc hai bằng, mỗi cơ sở cấp một bằng, có giá trị ngang nhau. Leite, Peneoasu và Hasgall (2022) dùng cách chia tương tự cho các co-tutelle ở châu Âu, khi viết rằng nghiên cứu sinh nhận "either a joint diploma or two explicitly related diplomas" (trang 6 của tệp PDF). Joint degree là một văn bản, double degree là hai văn bản, và thoả thuận quyết định bạn nhận loại nào.
Trong cả hai trường hợp, luận án vẫn chỉ được bảo vệ một lần. La plateforme nationale du doctorat (n.d., mục mô tả cotutelle) nêu rõ cotutelle chỉ có một buổi bảo vệ.
| Đặc điểm | Codirection | Cotutelle |
|---|---|---|
| Người hướng dẫn | 2 | 2, cùng đóng vai trò hướng dẫn đầy đủ |
| Số lần ghi danh | 1 | 2, lặp lại mỗi năm |
| Bằng | 1, của trường chính | Một bằng chung hoặc 2 bằng |
| Bảo vệ | 1 | 1 |
Nguồn: Campus France (n.d.), Campus France Vietnam (n.d.), La plateforme nationale du doctorat (n.d.), đọc ngày 31/10/2026.
Ai ký thoả thuận cotutelle và mất bao lâu?
Trả lời thẳng: Hai người hướng dẫn soạn thoả thuận và trường đào tạo tiến sĩ (école doctorale) phê duyệt, nên ứng viên không tự nộp hồ sơ cotutelle. La plateforme nationale du doctorat (n.d.) cho biết khâu chuẩn bị mất 3 đến 6 tháng, ngắn hơn nếu hai trường đã có thoả thuận khung, và phải xong ngay từ năm đầu của luận án.
Légifrance (2022) đặt nền pháp lý ở điều 20 của arrêté ngày 25 May 2016: một cơ sở Pháp được phép cấp bằng tiến sĩ có thể ký thoả thuận với một cơ sở nước ngoài có quyền tương tự, và hai bên bị ràng buộc bởi nguyên tắc có đi có lại. Điều 21 nói thoả thuận có thể là một thoả thuận khung kèm phụ lục cho từng nghiên cứu sinh, hoặc một thoả thuận riêng cho một luận án, và người hướng dẫn cùng nghiên cứu sinh ký vào văn bản áp dụng. Cũng điều đó yêu cầu thoả thuận ghi tên đề tài, người hướng dẫn, các cơ sở và loại bằng được chuẩn bị.
Campus France (n.d., trang 1) nêu điều kiện đầu vào là bằng thạc sĩ tương đương 300 tín chỉ ECTS hoặc bằng tương đương. Theo cùng tài liệu (trang 1), người hướng dẫn phía Pháp mới là người nộp hồ sơ lên giám đốc école doctorale. Với ứng viên Việt Nam, bước thực tế đầu tiên vì vậy là gửi thư cho một người hướng dẫn tiềm năng chứ không phải điền một biểu mẫu. Bài về cách lập danh sách người hướng dẫn tiến sĩ hướng dẫn bước này, còn bài về lịch nộp hồ sơ tiến sĩ tính ngược cho thấy giai đoạn 3 đến 6 tháng ấy nằm ở đâu trên lịch.
Tốc độ không giống nhau giữa các trường. Leite, Peneoasu và Hasgall (2022) ghi nhận thoả thuận thường được ký trong năm đầu, nhưng có trường hợp mất lâu hơn nhiều, đến mức thủ tục bảo vệ công khai bị chậm (trang 7 của tệp PDF).
Học phí có phải đóng ở hai trường không?
Trả lời thẳng: Không. Bạn ghi danh ở cả hai trường mỗi năm, nhưng luật Pháp quy định không thể buộc nghiên cứu sinh đóng học phí ở nhiều cơ sở cùng lúc. Trên thực tế một trường thu học phí còn trường kia miễn khi có chứng từ đã đóng, và thoả thuận ghi rõ trường nào thu.
Quy định của Pháp đi cùng hướng: thoả thuận phải giải quyết việc đóng học phí sao cho nghiên cứu sinh không bị buộc đóng ở nhiều cơ sở cùng lúc (Légifrance, 2022, điều 21, văn bản hợp nhất). Campus France (n.d., trang 1) mô tả cơ chế này như một khoản miễn học phí mỗi năm do một trường cấp khi có chứng từ đã đóng ở trường đối tác. Campus France Vietnam (n.d.) nhắc lại quy tắc ấy cho độc giả Việt: mỗi năm đăng ký ở cả hai trường nhưng chỉ đóng phí ghi danh ở một trường.
Hai lưu ý đến từ chính các nguồn trên. Thứ nhất, La plateforme nationale du doctorat (n.d.) cảnh báo có thể xảy ra xung đột quy định, "particularly regarding enrolment fees and the requirement for a single thesis defence". Thứ hai, báo cáo của EUA coi học phí là rủi ro thường trực, khi Leite, Peneoasu và Hasgall (2022, trang 11 của tệp PDF) viết rằng cần quyết định sớm nơi và thời điểm đóng, và việc chậm trễ không được để nghiên cứu sinh phải đóng hai lần.
Đăng ký hằng năm vẫn lặp lại. Campus France (n.d., trang 1 và 2) liệt kê hồ sơ mỗi năm cho một école doctorale gồm bằng cấp kèm bản dịch công chứng, đề cương luận án và chứng từ cam kết tài trợ cho toàn bộ thời gian làm luận án. Một luận án tiến sĩ Pháp thường kéo dài 3 năm, nên bạn nên dự trù ba vòng giấy tờ ở cả hai nơi.
Cần ở mỗi nước bao lâu?
Trả lời thẳng: Các nguồn đưa ra hai mức sàn khác nhau, vì vậy hãy đọc thoả thuận của chính bạn. Campus France (n.d., trang 2) đặt mức tối thiểu một năm ở Pháp trong các đợt luân phiên, còn La plateforme nationale du doctorat (n.d.) mô tả các đợt ở luân phiên với ít nhất một năm ở mỗi nước. Codirection không có mức sàn di chuyển.
Một luận án Pháp thông thường kéo dài 3 năm (Campus France, n.d., trang 2), nên một năm ở mỗi nước chiếm hai phần ba kế hoạch ba năm. Nền tảng quốc gia khuyên chọn cotutelle khi tư cách sinh viên giúp xin thị thực lưu trú dài hạn dễ hơn, khi hai phòng thí nghiệm đã hợp tác sẵn, và khi chi phí nghiên cứu phát sinh ở cả hai nước. Với các liên kết nhẹ hơn, nền tảng chỉ sang hình thức đồng hướng dẫn quốc tế không có thoả thuận cotutelle, phù hợp khi chỉ đi thăm ngắn, hợp tác từ xa và không tìm bằng kép.
Campus France Vietnam (n.d.) gọi codirection là "một hình thức thú vị và khá dễ dàng thực hiện", cho phép học tiến sĩ trong khuôn khổ hợp tác quốc tế. Nếu bạn không thể dành trọn một năm ở nước ngoài thì đó là công cụ phù hợp hơn chứ không phải lựa chọn kém hơn.
Khoảng cách địa lý cũng ảnh hưởng đến cách làm việc hằng ngày. Salimi, Bekkers và Frenken (2015) nghiên cứu 191 dự án tiến sĩ hợp tác tại một trường ở Hà Lan với doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu công, chứ không phải cotutelle Việt Pháp, nên hãy xem kết quả này là bằng chứng gián tiếp. Họ thấy hơn hai phần ba dự án chọn quản trị tập trung thay vì quản trị chia sẻ, và khoảng cách địa lý làm việc quản lý chung và ra quyết định chung kém khả thi một cách có ý nghĩa thống kê. Lời khuyên của họ cho các đối tác ở xa là quản trị chia sẻ "might require additional investments in time and resources from both collaborators" (phần kết luận).
Nghiên cứu cho biết cotutelle hoạt động tốt đến đâu?
Trả lời thẳng: Bằng chứng đã công bố còn mỏng và chủ yếu mang tính mô tả. Một báo cáo của nhóm đồng cấp châu Âu dựa trên 23 trường đại học ở 15 nước coi thoả thuận vừa là cơ hội vừa là khó khăn lặp đi lặp lại, còn Coy và cộng sự (2020) cho rằng cotutelle vẫn là thoả thuận song phương theo từng ca chứ chưa phải chương trình chung.
Leite, Peneoasu và Hasgall (2022, trang 3 và 4 của tệp PDF) tổng hợp công việc của một nhóm thuộc Hội đồng Đào tạo Tiến sĩ của EUA với thành viên từ 23 trường đại học ở 15 nước châu Âu. Báo cáo dẫn một khảo sát trong đó 91% người trả lời xem việc nghiên cứu sinh được trải nghiệm các bối cảnh nghề nghiệp, nghiên cứu và giáo dục khác nhau là ưu tiên chiến lược quan trọng, và 54% coi co-tutelle là ưu tiên ở trường mình. Các tỷ lệ ấy cho thấy mức quan tâm của các trường, chứ không đo kết quả của sinh viên. Báo cáo nêu thủ tục hành chính chậm, khác biệt về học phí và khoảng trống pháp lý là những trở ngại thường gặp.
Coy và cộng sự (2020) nói thẳng hơn. Dựa trên kinh nghiệm quản lý một chương trình tiến sĩ chung giai đoạn 2015 đến 2019 và việc rà soát các trang web chính thức, họ viết rằng "these are merely bilateral and individual case-based agreements, far away from a real joint degree under a legal framework" (phần tóm tắt). Định nghĩa của Ủy ban châu Âu mà họ dẫn, dùng cho các chương trình tiến sĩ chung thuộc Marie Skłodowska-Curie, phân biệt bằng chung, một văn bằng từ chương trình tích hợp, với bằng kép, hai văn bằng quốc gia.
Cách đọc trung thực cho ứng viên là chưa có nghiên cứu nào trong bài này đo tỷ lệ hoàn thành hay con đường nghề nghiệp của các cotutelle Việt Pháp. Điều bằng chứng ủng hộ là một danh sách câu hỏi: ai phân xử khi hai người hướng dẫn bất đồng, trường nào thu học phí, buổi bảo vệ duy nhất diễn ra ở đâu, và văn bằng sẽ ghi những gì.
Luận án viết và bảo vệ bằng ngôn ngữ nào?
Trả lời thẳng: Thoả thuận quy định ngôn ngữ, và nếu không phải tiếng Pháp thì luận án cần một bản tóm tắt đáng kể bằng tiếng Pháp. Campus France Vietnam (n.d.) cho biết các ngành khoa học tự nhiên, kỹ thuật và sinh học thường chấp nhận tiếng Anh, chỉ dịch phần tóm tắt.
Campus France (n.d.) nói gọn: "For any language other than French, a lengthy summary must be written in French." Báo cáo của EUA bổ sung một mốc về độ dài ở một số trường: bản tóm tắt mở rộng khoảng 10% văn bản (Leite và cộng sự, 2022, trang 8 của tệp PDF). Theo Campus France Vietnam (n.d.), khoa học xã hội và nhân văn thường đòi tiếng Pháp tốt, thường ở mức B1 hoặc B2, còn thương mại, luật và các lĩnh vực tương tự để trường tự quyết định.
Bản luận án là một văn bản đồ sộ. Campus France Vietnam (n.d., mục giới thiệu bậc tiến sĩ) mô tả luận án dài ít nhất 200 trang và có 2 báo cáo viên kiểm chứng trước khi bảo vệ. La plateforme nationale du doctorat (n.d.) liệt kê các lựa chọn đi cùng cotutelle, trong đó có nhãn Doctor Europaeus ra đời năm 1992, đòi hỏi ít nhất 3 tháng ở một nước châu Âu khác và báo cáo của 3 giáo sư thuộc hai nước, cùng với hội đồng quốc tế. Nền tảng nêu rõ nhãn này "is distinct from international joint doctoral supervision (cotutelle), with which it may be combined".
Để hình dung quy mô, Campus France Vietnam (n.d., mục giới thiệu bậc tiến sĩ) cho biết có khoảng 270 école doctorale và gần 15.000 bằng tiến sĩ mỗi năm, trong đó 46% thuộc khoa học và công nghệ và 14% thuộc khoa học xã hội. Vì thế quy định của một école doctorale chưa chắc là quy định quốc gia. Bạn có thể đọc thêm bức tranh chung về bằng Tiến sĩ trên Wikipedia.
Câu hỏi thường gặp
Codirection có bao giờ cho hai bằng không?
Không. Campus France (n.d.) mô tả chỉ một lần ghi danh hành chính, nên một trường duy nhất cấp bằng.
Cotutelle có giống bằng kép không?
Không hoàn toàn. Cotutelle có thể kết thúc bằng một bằng chung hoặc hai bằng có giá trị ngang nhau, và thoả thuận nói rõ loại nào.
Có cần biết tiếng Pháp không?
Tuỳ ngành và tuỳ trường. Luận án bằng ngôn ngữ khác phải có bản tóm tắt đáng kể bằng tiếng Pháp (Campus France, n.d., trang 2).
Ai bắt đầu thủ tục cotutelle?
Những người hướng dẫn của bạn. Campus France (n.d.) cho biết người hướng dẫn phía Pháp nộp hồ sơ lên giám đốc école doctorale.
Nên nhắc đến cotutelle với người hướng dẫn từ khi nào?
Muộn nhất là trong năm đầu của luận án, vì thoả thuận cần từ 3 đến 6 tháng để hoàn tất theo hướng dẫn của nền tảng quốc gia.
Cotutelle có làm học phí tăng gấp đôi không?
Không. Thoả thuận không được buộc đóng học phí ở nhiều cơ sở cùng lúc (Légifrance, 2022).
Lên kế hoạch hồ sơ tiến sĩ Pháp cùng chuyên gia
Nếu bạn đang cân nhắc giữa codirection và cotutelle trước khi viết thư cho người hướng dẫn, dịch vụ chiến lược ứng tuyển tiến sĩ của MAAS ghép bạn với một chuyên gia đúng ngành. Chuyên gia đọc đề cương nghiên cứu, phản biện lập luận và độ khớp với từng école doctorale, rồi cùng bạn tập các câu hỏi phỏng vấn mà một người hướng dẫn Pháp có thể đặt ra về kế hoạch ở nước ngoài, nguồn tài trợ và ngôn ngữ. Bạn tự viết, tự chỉnh và tự duyệt mọi văn bản, và chính bạn quyết định đề xuất hình thức nào với người hướng dẫn. Dịch vụ này không gắn mục tiêu điểm hay hoàn tiền theo kết quả nhận hồ sơ, vì quyết định tuyển thuộc về các trường. Nếu chuyên gia được ghép chưa hợp với ngành hoặc cách làm việc của bạn, bạn có thể đề nghị đổi chuyên gia. Hãy mang ba câu hỏi của bài này tới buổi đầu tiên: có mấy lần ghi danh, trường nào thu học phí, và bạn có thể ở Pháp bao nhiêu tháng.
Bài liên quan
- Lịch nộp hồ sơ tiến sĩ tính ngược: giai đoạn soạn thoả thuận 3 đến 6 tháng nằm ở đâu giữa các hạn nộp
- Lập danh sách người hướng dẫn tiến sĩ: bước đầu tiên trước khi có thể soạn bất kỳ thoả thuận nào
- Tiến sĩ ở Đức: lộ trình cá nhân hay có cấu trúc: một quốc gia khác coi việc hướng dẫn và ghi danh theo cách riêng
References
- Campus France. (n.d.). International joint PhD supervision and double/dual PhD degrees. Retrieved October 31, 2026, from https://ressources.campusfrance.org/esr/diplomes/en/cotutelle_en.pdf
- Campus France Vietnam. (n.d.). Bậc tiến sĩ tại Pháp. Retrieved October 31, 2026, from https://www.vietnam.campusfrance.org/vi/bac-tien-si-tai-phap
- Coy, P., Cánovas, S., Van Soom, A., Bernabò, N., Lonergan, P., & Schellander, K. (2020). European joint doctorates: Myth or reality? In Sixth International Conference on Higher Education Advances (HEAd'20). Universitat Politècnica de València. https://doi.org/10.4995/head20.2020.11209
- La plateforme nationale du doctorat. (n.d.). International joint doctoral supervision (cotutella). Ministère de l'Enseignement supérieur, de la Recherche et de l'Espace. Retrieved October 31, 2026, from https://doctorat.gouv.fr/en/before/international-cotutelle/
- Légifrance. (2022). Arrêté du 25 mai 2016 fixant le cadre national de la formation et les modalités conduisant à la délivrance du diplôme national de doctorat (version en vigueur depuis le 1er septembre 2022). https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/JORFTEXT000032587086/2024-06-20 (văn bản hợp nhất; các điều 20 và 21 được dẫn ở bài này)
- Leite, L., Peneoasu, A.-M., & Hasgall, A. (2022). Co-tutelles in European universities: Concept, aims and implementation. European University Association. https://www.eua.eu/publications/reports/co-tutelles-in-european-universities-concept-aims-and-implementation.html (tệp PDF: https://www.eua.eu/downloads/publications/eua_cde_tpg_fin2.pdf)
- Salimi, N., Bekkers, R., & Frenken, K. (2015). Governance mode choice in collaborative Ph.D. projects. The Journal of Technology Transfer, 40(5), 840-858. https://doi.org/10.1007/s10961-014-9368-5
Bài viết thuộc chuyên mục MAAS Journal dành cho sinh viên. MAAS là đối tác hỗ trợ học thuật: chuyên gia đồng hành cùng bạn ở từng giai đoạn của bài làm do chính bạn thực hiện, và chúng tôi không làm thay bài được chấm điểm.
Buổi tư vấn miễn phí 20 phút là một cuộc trao đổi về hoàn cảnh của bạn và dự án của bạn sẽ có một hay hai lần đăng ký.
Đặt lịch tư vấn miễn phí ▸