Viết chương kết luận cho dissertation thế nào?

Trả lời thẳng: Chương kết luận chỉ có một nhiệm vụ, đó là nói cho người đọc biết nghiên cứu của bạn cho phép ngành biết thêm điều gì mà trước đó chưa biết. Nó trả lời các câu hỏi nghiên cứu bạn đã đặt, gọi tên đóng góp của bạn, thừa nhận giới hạn và chỉ đường đi tiếp. Đây là một lập luận về ý nghĩa, không phải bản tóm tắt lại từng chương.

Bunton (2005), viết trên Journal of English for Academic Purposes và phân tích 45 chương kết luận của các PhD thesis thuộc nhiều ngành, nhận thấy một chương kết luận mạnh làm nhiều hơn hẳn việc tóm tắt. Nó quay lại mục đích của nghiên cứu, củng cố không gian nghiên cứu mà thesis đã dựng, rồi mở ra phía ứng dụng và các công việc tiếp theo. Phần tóm tắt chỉ là một mảnh nhỏ trong một chương mà chức năng thật sự là khẳng định giá trị của những gì đã làm.

Một học viên cao học ngành giáo dục được MAAS đồng hành từng viết chương kết luận kể lại ba phát hiện của mình rồi dừng. Cố vấn hỏi đúng một câu, rằng bây giờ điều gì đã thành đúng mà trước đó chưa đúng, và cả chương được dựng lại quanh câu trả lời, nên đọc vào như một đóng góp chứ không phải một bản tóm lược.

Trả lời thẳng: Chương bàn luận diễn giải kết quả thật chi tiết và lập luận rằng chúng có nghĩa gì, còn chương kết luận đứng cao hơn toàn bộ thesis và nói tất cả cộng lại thành cái gì. Bàn luận làm việc sát dữ liệu, kết luận làm việc ở tầm của ngành. Lặp lại chương bàn luận trong chương kết luận là lỗi cấu trúc phổ biến nhất.

Swales và Feak (2012), trong Academic Writing for Graduate Students, mô tả chương kết luận là chương "kéo ống kính ra xa", đi từ kết quả cụ thể trở lại ý nghĩa rộng, như hình ảnh phản chiếu của cái phễu ở chương mở đầu. Chương bàn luận trả lời câu hỏi những kết quả này có nghĩa gì, còn chương kết luận trả lời câu hỏi vì sao thesis này đáng kể và điều gì nên xảy ra tiếp theo.

Một nghiên cứu sinh người Việt ngành quản trị từng nộp một chương kết luận mà trên thực tế là chương bàn luận thứ hai. Cố vấn MAAS dùng bảng dưới đây để tách hai chương ra: chương bàn luận giữ phần diễn giải, chương kết luận được cắt xuống còn đóng góp, giới hạn và khuyến nghị, và phần trùng lặp mà người chấm chắc chắn sẽ bắt đã biến mất.

Trả lời thẳng: Một chương kết luận đầy đủ đi qua một trình tự nhận ra được, gồm nhắc lại mục đích và câu hỏi, củng cố những gì nghiên cứu tìm ra và đóng góp, nêu giới hạn, đưa hàm ý thực tiễn hoặc khuyến nghị, rồi đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo. Gọi tên từng bước khi viết nháp sẽ chặn bạn khỏi kết thúc thesis bằng bản tóm tắt rồi quên phần đóng góp.

Bunton (2005) xác định các bước dưới đây là cấu trúc lặp lại của các chương kết luận PhD thesis, trong đó việc củng cố không gian nghiên cứu, gồm nhắc lại phát hiện, khẳng định đóng góp và so với tài liệu đã có, là trọng tâm của chương. Chen và Kuo (2012), viết trên The Asian ESP Journal và nghiên cứu các thesis thạc sĩ ngành ngôn ngữ học ứng dụng, xác nhận một khuôn mẫu tương tự ở bậc thạc sĩ, cho thấy cấu trúc này thu nhỏ được từ bậc tiến sĩ.

Một khách hàng MAAS ngành tài chính từng có chương kết luận với phát hiện mạnh nhưng không nêu rõ đóng góp và cũng không có bước đề xuất nghiên cứu tiếp theo. Sau khi đi qua từng bước dưới đây, anh thêm hai mục ngắn, một mục gọi tên đóng góp lý thuyết, một mục đề xuất các nghiên cứu nối tiếp, và câu hỏi "tiếp theo là gì?" của người chấm đã được trả lời trước khi kịp nêu ra.

Trả lời thẳng: Đóng góp bạn nêu phải tương xứng với bằng chứng bạn có. Gọi tên thứ thật sự mới, dù là thực nghiệm, lý thuyết hay thực tiễn, trong một hoặc hai câu rõ ràng, rồi khoanh vùng nó lại theo quần thể này, bối cảnh này, thiết kế này. Người chấm thưởng cho một tuyên bố chính xác và bảo vệ được nhiều hơn hẳn một tuyên bố rộng mà dữ liệu không đỡ nổi.

Bunton (2005) nhận thấy những chương kết luận thành công củng cố không gian nghiên cứu bằng cách nối phát hiện trở lại đúng khoảng trống đã gọi tên ở chương mở đầu, thay vì khẳng định suông về tầm quan trọng. Murray (2017), trong How to Write a Thesis, đóng khung đóng góp như một tuyên bố mà bạn phải bảo vệ được ở buổi vấn đáp, nghĩa là từng chữ phải đứng vững trước câu hỏi "làm sao bạn biết điều đó?".

Một nghiên cứu sinh người Việt ngành y tế công cộng từng viết rằng nghiên cứu của mình "thay đổi hoàn toàn hiểu biết" về một hành vi. Cố vấn MAAS giúp bạn ấy đặt lại thành một đóng góp thực nghiệm cụ thể và có ranh giới, tức bằng chứng mới từ một quần thể ít được nghiên cứu, với các giới hạn nêu ngay trong cùng một hơi. Tuyên bố nhỏ hơn lại mạnh hơn, và nó đứng vững gọn gàng ở buổi vấn đáp.

Trả lời thẳng: Giới hạn nên là nền móng thành thật cho các khuyến nghị của bạn chứ không phải lời xin lỗi. Nêu thẳng từng giới hạn có thật, giải thích nó ảnh hưởng tới cái gì và không ảnh hưởng tới cái gì, rồi để nó mở thẳng sang một khuyến nghị hoặc một hướng nghiên cứu tiếp theo. Một giới hạn đặt khéo làm thesis trông đáng tin hơn chứ không kém đi.

Murray (2017) lập luận rằng người chấm đọc phần giới hạn như một phép thử về óc phán đoán, bởi ứng viên gọi tên rõ ranh giới của mình là người thể hiện đúng năng lực tự nhận thức phê phán mà một tấm bằng tiến sĩ chứng nhận. Bunton (2005) cho thấy các bước khuyến nghị và đề xuất nghiên cứu tiếp theo là thành phần tiêu chuẩn và được chờ đợi, nên thiếu chúng thì chương đọc vào như một lập luận bỏ dở chứ không phải một lập luận khiêm tốn.

Một nghiên cứu sinh là khách hàng của MAAS từng chôn giới hạn về chọn mẫu vào một câu mang giọng thanh minh. Cố vấn gợi ý bạn ấy biến nó thành một cấu trúc đi cặp, giới hạn trước rồi tới nghiên cứu tương lai mà chính giới hạn đó biện minh. Thứ trông như điểm yếu đã thành bàn đạp cho phần khuyến nghị của bạn ấy.

Trả lời thẳng: Theo một mốc ước lượng thô, chương kết luận chiếm khoảng 5–8% thesis, thường vài trang ở bậc thạc sĩ và dài hơn ở bậc tiến sĩ, nhưng đi đủ các bước quan trọng hơn độ dài. Có đúng một luật cứng, đó là chương kết luận không bao giờ được đưa vào dữ liệu mới, kết quả mới, hay một lập luận mới mà phần thân chưa dựng.

Swales và Feak (2012) cùng Murray (2017) đều cảnh báo rằng chất liệu mới trong chương kết luận là dấu hiệu của một phần phân tích chưa hoàn tất ở đúng chỗ của nó, bởi mọi thứ ở đây đáng lẽ đã phải được kiếm về từ phần thân. Bunton (2005) nhận thấy ngay cả chương kết luận ngắn cũng chạy tốt khi đi đủ các bước cốt lõi, còn chương dài lại hỏng khi nó chỉ chạy lại chương bàn luận.

Một khách hàng MAAS ngành giáo dục từng nhét một phát hiện phụ mới vào chương kết luận vì "nó không hợp chỗ nào khác". Cố vấn gợi ý bạn ấy chuyển nó ngược về chương kết quả, nơi nó được chứng minh tử tế, và chương kết luận quay lại đúng nhiệm vụ của nó là tổng hợp chứ không phải phân tích mới.

Trả lời thẳng: Kiểu lỗi thường gặp nhất trong thesis viết bằng ngôn ngữ thứ hai là một chương kết luận tóm tắt rất kỹ nhưng nêu đóng góp rất yếu, người viết kể lại từng chương mà không bao giờ mài sắc đúng tuyên bố người chấm đang chờ. Hai vấn đề hay gặp khác là thiếu hẳn bước đề xuất nghiên cứu tiếp theo và một chương kết luận trôi ngược về chương bàn luận.

Nguyen và Pramoolsook (2016), viết trên Global Journal of Foreign Language Teaching và phân tích chương kết luận của các thesis thạc sĩ TESOL do học viên cao học người Việt viết, nhận thấy bước suy luận và đóng góp có mặt ở mọi chương, còn các bước khác chỉ được hiện thực hoá ở mức quy ước. Nghiên cứu của họ nói thẳng rằng "these findings indicate not only a linear structure in composing the concluding chapters by this group of Vietnamese writers but also the rhetorical influence of Vietnamese written discourse on their English writing" (Nguyen & Pramoolsook, 2016, p. 2). Paltridge và Starfield (2019), trong Thesis and Dissertation Writing in a Second Language, nhận xét rộng hơn rằng người viết thesis bằng ngôn ngữ thứ hai thường thuần thục các bước mô tả và tóm tắt nhưng lại xem nhẹ bước đánh giá, tức bước khẳng định ý nghĩa.

Một học viên thạc sĩ người Việt từng viết chương kết luận tóm tắt cả 5 chương nhưng không bao giờ nói ngành nên rút ra điều gì từ công trình của mình. Cố vấn MAAS dùng bước đóng góp làm một bảng kiểm một câu, mở bằng cụm "this thesis shows that…", và tuyên bố vốn ẩn suốt 40 trang cuối cùng đã xuất hiện đúng chỗ người chấm tìm nó.