Tự học tiếng Anh học thuật thế nào trước khi đi du học?

Trả lời thẳng: Tiếng Anh học thuật là thứ tiếng bạn gặp trong giáo trình, bài báo, bài giảng và bài luận phải nộp. Nó dùng nhiều từ ít gặp trong hội thoại hằng ngày, câu dài hơn và lập luận chặt hơn. Vì vậy một người nói chuyện trôi chảy vẫn có thể đọc một chương giáo trình rất chậm, và kế hoạch tự học cần nhắm vào đúng loại văn bản sẽ gặp ở trường.

Coxhead (2000), trong bài đăng trên TESOL Quarterly, dựng Danh sách từ học thuật (Academic Word List) từ một kho văn bản học thuật 3,5 triệu chữ, chỉ xét những từ nằm ngoài 2.000 từ thông dụng nhất của tiếng Anh. Kết quả cho thấy rõ khoảng cách giữa hai loại văn bản: "The AWL contains 570 word families that account for approximately 10.0% of the total words (tokens) in academic texts but only 1.4% of the total words in a fiction collection of the same size" (Coxhead, 2000, tr. 213). Nói cách khác, cứ mười chữ trong một bài đọc học thuật thì khoảng một chữ thuộc danh sách này, trong khi truyện hư cấu dùng chúng ít hơn nhiều, chỉ khoảng 1,4% số chữ.

Hệ quả cho người tự học khá cụ thể. Xem phim, nghe nhạc hay trò chuyện với người bản xứ giúp nghe và nói tự nhiên hơn, nhưng không đưa bạn tới phần lớn các từ như "analyse", "significant" hay "framework" mà bài giảng năm nhất dùng liên tục. Muốn quen với chúng, bạn phải đọc và nghe đúng loại văn bản học thuật, và học có chủ đích nhóm từ mà các văn bản đó dùng chung.

Trả lời thẳng: Theo một ước tính được trích nhiều trong ngành ngôn ngữ học ứng dụng, để đọc hiểu một văn bản viết mà không cần trợ giúp, người học cần khoảng 8.000 đến 9.000 họ từ, còn để nghe hiểu cần khoảng 6.000 đến 7.000 họ từ. Đây là ngưỡng cho việc hiểu khoảng 98% số chữ trong văn bản, không phải điều kiện tối thiểu để bắt đầu học ở trường.

Nation (2006), trên Canadian Modern Language Review, dùng mười bốn danh sách mỗi danh sách 1.000 họ từ lập từ Kho ngữ liệu Quốc gia Anh để tính vốn từ cần có. Tác giả kết luận rằng nếu cần hiểu 98% số chữ của một văn bản thì người đọc cần 8.000 đến 9.000 họ từ cho văn bản viết, và 6.000 đến 7.000 họ từ cho văn bản nói. Một họ từ gồm từ gốc và các dạng biến đổi của nó, ví dụ "analyse", "analysis" và "analytical" được tính chung là một.

Con số này nghe lớn, nhưng nó cho bạn một cách đặt mục tiêu thực tế. Thay vì cố học thật nhiều từ ngẫu nhiên, bạn ưu tiên những họ từ xuất hiện nhiều nhất trước, rồi tới nhóm từ học thuật, và cuối cùng là thuật ngữ của ngành mình. Theo kinh nghiệm của MAAS, thuật ngữ chuyên ngành hay được giảng viên giải thích trong bài giảng, còn từ học thuật chung thì ít khi được giải thích riêng.

Bảng tổng hợp từ ba nghiên cứu trên. Các con số là ước tính trên kho ngữ liệu, nên mức thật sự bạn cần còn tuỳ ngành và tuỳ loại giáo trình.

Trả lời thẳng: Nếu bạn thấy mình mất gốc, hãy bắt đầu từ khoảng 2.000 từ thông dụng nhất và ngữ pháp câu cơ bản, rồi mới chuyển sang từ học thuật. Danh sách từ học thuật của Coxhead loại sẵn nhóm 2.000 từ thông dụng ra ngoài, nên học nó quá sớm thường khiến bạn nhớ từ mà không đọc được câu chứa từ đó.

Cách làm tại nhà có thể chia thành ba tầng. Tầng thứ nhất là từ thông dụng và cấu trúc câu, học qua sách đọc phân cấp độ (graded readers) và bài nghe chậm. Tầng thứ hai là nhóm từ học thuật dùng chung, học qua các bài đọc ngắn về khoa học phổ thông hoặc phần giới thiệu của giáo trình năm nhất. Tầng thứ ba là thuật ngữ và cách viết của ngành bạn sẽ học, học qua giáo trình và bài báo của chính ngành đó. Ba tầng này là cách sắp xếp do MAAS tự đặt dựa trên Nation (2006) và Coxhead (2000), không phải lộ trình do hai tác giả đề xuất.

Với người học đã có nền, bạn không nhất thiết phải đi lại từ đầu. Hãy thử đọc một trang giáo trình của ngành mình và đánh dấu từ chưa biết. Nếu phần lớn từ chưa biết là từ đời thường, bạn đang ở tầng thứ nhất, còn nếu phần lớn là từ như "concept", "derive" hay "assume" thì bạn nên tập trung vào tầng thứ hai.

Trả lời thẳng: Hãy tự kiểm tra lại những gì đã học thay vì đọc đi đọc lại, và chia việc ôn thành nhiều buổi cách nhau. Với từ vựng, điều đó nghĩa là che nghĩa rồi tự nhớ lại, hoặc tự đặt câu với từ mới, chứ không chỉ nhìn lại danh sách. Đọc lại cho cảm giác đã thuộc, nhưng không cho biết bạn có tự nhớ ra được hay không.

Roediger và Karpicke (2006), trên Psychological Science, cho sinh viên đọc các đoạn văn rồi chia làm hai nhóm, một nhóm đọc lại và một nhóm tự viết ra những gì nhớ được. Khi được kiểm tra ngay sau năm phút, nhóm đọc lại nhớ tốt hơn, nhưng sau hai ngày và sau một tuần thì nhóm tự kiểm tra nhớ tốt hơn rõ rệt. Ở một thí nghiệm khác trong cùng bài, nhóm học lại nhiều lần tự tin hơn vào trí nhớ của mình, dù kết quả sau một tuần kém hơn. Hai tác giả kết luận rằng làm bài kiểm tra là một cách học, không chỉ là cách đo xem mình đã học được gì.

Với tiếng Anh học thuật, bạn có thể áp dụng kết quả này theo vài cách. Sau khi đọc một đoạn giáo trình, hãy gấp sách lại và tóm tắt bằng tiếng Anh trong ba câu. Sau khi nghe một bài giảng ngắn, hãy viết ra những ý chính trước khi xem lại phụ đề. Riêng việc giãn cách các buổi ôn không nằm trong nghiên cứu này, nhưng là cách làm phổ biến: với từ mới, hãy ôn lại sau một ngày, rồi sau vài ngày, thay vì ôn nhiều lần trong cùng một buổi.

Trả lời thẳng: Có, ở giai đoạn đã có nền, vì ở trường bạn sẽ phải hiểu khái niệm trực tiếp bằng tiếng Anh. Học bằng tiếng Anh nghĩa là dùng từ điển đơn ngữ (giải nghĩa bằng tiếng Anh), ghi chú bằng tiếng Anh và nghe giảng bằng tiếng Anh. Với người mới bắt đầu, giải thích bằng tiếng Việt vẫn giúp hiểu nhanh hơn ở những phần ngữ pháp khó.

Phần nghe là chỗ học bằng tiếng Anh có ích rõ nhất, vì bài giảng có vốn từ khác văn bản viết. Dang, Coxhead và Webb (2017), trên Language Learning, xây dựng Danh sách từ học thuật dạng nói (Academic Spoken Word List) gồm 1.741 họ từ, lấy từ một kho bài giảng và hội thảo học thuật 13 triệu chữ thuộc 24 ngành. Nhóm tác giả cho biết tuỳ vốn từ sẵn có, người học dùng danh sách này có thể hiểu khoảng 92% đến 96% số chữ trong lời nói học thuật.

Một cách luyện nghe tại nhà là chọn các bài giảng mở của trường đại học, nghe một đoạn mười phút không phụ đề, ghi chú ý chính, rồi nghe lại có phụ đề để đối chiếu. Nếu ngành bạn có phần thuyết trình, cách chuẩn bị bài nói bằng tiếng Anh được bàn riêng ở bài kỹ năng thuyết trình bằng tiếng Anh.

Trả lời thẳng: Điểm IELTS cho biết mức sử dụng tiếng Anh chung của bạn, và nhiều trường dùng nó làm điều kiện đầu vào. Nhưng một mức điểm đủ để nhập học không có nghĩa là bạn đã quen với lượng đọc và kiểu viết của ngành, nên phần tự học tiếng Anh học thuật vẫn đáng làm cả sau khi đã có điểm.

Trang chính thức của IELTS mô tả mức 6 là người có "an effective command of the language despite some inaccuracies, inappropriate usage and misunderstandings", còn mức 7 là người "generally handle complex language well and understand detailed reasoning" (IELTS, n.d.). Cùng trang cho biết điểm tổng là trung bình của bốn kỹ năng nghe, đọc, viết, nói, làm tròn tới nửa điểm gần nhất, và khuyến nghị coi kết quả có giá trị trong hai năm sau ngày thi.

Hai mô tả này cho thấy khoảng cách thường gặp. Ở mức 6, bạn vẫn có thể hiểu nhầm trong những tình huống ít quen, mà giáo trình năm nhất là một tình huống như vậy. Mức điểm cụ thể mà trường yêu cầu khác nhau theo trường và theo ngành, nên hãy đọc trang tuyển sinh của chính trường bạn định học. Nếu ngành của bạn đòi viết luận văn bằng tiếng Anh, các bước chuẩn bị riêng cho việc đó nằm ở bài viết luận văn bằng tiếng Anh ở trường.

Trả lời thẳng: Bạn nên tìm thêm người hướng dẫn khi đã tự học vài tháng mà vẫn đọc giáo trình rất chậm, khi không biết bài viết của mình sai ở đâu, hoặc khi sắp nhập học mà chưa từng viết một bài luận học thuật. Tự học giúp tăng vốn từ, nhưng khó tự nhận ra lỗi lập luận và lỗi văn phong.

Viết là kỹ năng khó tự học nhất, vì bạn cần một người đọc bài và chỉ ra chỗ chưa rõ. MAAS có dịch vụ gia sư 1:1 theo đúng môn học cho sinh viên đang hoặc sắp học bằng tiếng Anh. Gia sư giảng lại phần bạn chưa hiểu, đi qua ví dụ mẫu và góp ý cách bạn tự viết, còn bài tập và bài luận vẫn do bạn tự làm.