Thạc sĩ học bằng tiếng Anh có được miễn IELTS khi xin học tiến sĩ?

Trả lời thẳng: Không phải trường Hà Lan nào cũng bắt, và quy định miễn thuộc về từng graduate school. Delft University of Technology (n.d.) miễn cho bằng thạc sĩ dạy bằng tiếng Anh "về nguyên tắc", khoa khoa học xã hội của Leiden miễn cho bằng thạc sĩ nước ngoài dạy bằng tiếng Anh, còn khoa nhân văn của Leiden chỉ miễn cho bằng của chín nước hoặc của một đại học Hà Lan.

Delft University of Technology (n.d.) ghi quy định miễn rộng nhất. Người bản ngữ được miễn, và "in principle" (về nguyên tắc) người không phải bản ngữ "who have obtained an English-taught Master's degree" cũng được miễn, không kèm điều kiện nào về nơi cấp bằng. Cùng trang đó giữ lại một quyền dự phòng: nếu hội đồng tuyển chọn nghi ngờ tiếng Anh của bạn, bạn "may also be asked to do a placement test", tức có thể phải làm bài kiểm tra xếp lớp, và bài này "can only be taken at TU Delft and not online", chỉ làm được tại TU Delft chứ không làm trực tuyến. Nói cách khác, được miễn chỉ là bỏ được tờ chứng chỉ, còn việc thẩm định thì vẫn có thể xảy ra.

Leiden University (n.d.-b), ở Graduate School of Social and Behavioural Sciences, đi tới cùng kết quả bằng lời lẽ gọn hơn. Nghĩa vụ nộp điểm thi "does not hold", tức không áp dụng, với người có bằng thạc sĩ của một đại học Hà Lan, người có bằng cử nhân hoặc thạc sĩ của một nước nói tiếng Anh, và người có bằng thạc sĩ dạy bằng tiếng Anh của một đại học nước ngoài. Những người còn lại phải có IELTS 7.0 hoặc TOEFL internet-based 100, thi trong vòng hai năm gần nhất.

Leiden University (n.d.-a), ở Graduate School of Humanities, vạch ranh giới ở chỗ khác. Muốn được miễn thì bạn phải học xong trung học hoặc đại học ở Mỹ, Anh, Ireland, New Zealand, Úc, Canada (trừ chương trình dạy bằng tiếng Pháp), Singapore, Nam Phi hoặc Malta, hoặc có bằng tú tài quốc tế IB dạy bằng tiếng Anh, hoặc có bằng thạc sĩ dạy bằng tiếng Anh của một đại học nghiên cứu Hà Lan. Yêu cầu mà quy định miễn này gỡ bỏ cũng cao hơn: IELTS 7.0 tổng và 7.0 ở từng kỹ năng trong bốn kỹ năng.

Trả lời thẳng: Vì mỗi graduate school tự viết quy định chứng minh của mình, và các quy định đó đo những thứ khác nhau. Một quy định hỏi bằng được cấp ở đâu, quy định kia hỏi chương trình được dạy bằng ngôn ngữ gì. Bằng thạc sĩ tiếng Anh của Việt Nam bị xét theo nước ở quy định thứ nhất và theo chương trình ở quy định thứ hai, nên có thể qua bên này mà trượt bên kia.

Quy định theo danh sách nước lấy nơi học làm bằng chứng. Nó cho rằng một tấm bằng lấy ở Úc hay Singapore nghĩa là người học đã sống bằng tiếng Anh cả trong lẫn ngoài lớp học, và nó không thẩm định từng chương trình một. Quy định theo ngôn ngữ chương trình lấy chính chương trình học làm bằng chứng, và chấp nhận rằng một bằng thạc sĩ dạy bằng tiếng Anh ở Hà Nội hay TP.HCM cũng làm được đúng việc đó. Không quy định nào cẩu thả cả, chúng chỉ trả lời những câu hỏi khác nhau về cùng một ứng viên.

Nghiên cứu về giảng dạy bằng tiếng Anh (English-medium instruction, EMI) cho thấy vì sao một trường thận trọng có thể chọn quy định theo danh sách nước. Một tổng quan hệ thống trên 83 nghiên cứu về EMI ở bậc đại học kết luận rằng "the research evidence to date is insufficient to assert that EMI benefits language learning" (Macaro et al., 2018, p. 36), tức bằng chứng tới nay chưa đủ để khẳng định EMI giúp người học giỏi ngôn ngữ hơn. Riêng ở Việt Nam, Vu và Burns (2014) ghi nhận từ một dự án hai năm về một chương trình cử nhân EMI mới rằng giảng viên gặp khó khăn với chính năng lực ngôn ngữ của mình và với năng lực ngôn ngữ của sinh viên. Sahan và cộng sự (2025), dựa trên bảng hỏi của 1.377 sinh viên và 231 giảng viên ở 17 trường đại học tại Thái Lan và Việt Nam, thấy rằng tiếng mẹ đẻ vẫn được dùng trong các lớp học này, dù dùng ít, như một công cụ giảng dạy. Phòng tuyển sinh không nhìn thấy chương trình của bạn thực sự dạy bằng tiếng Anh tới đâu, nên chỉ một cái nhãn có thể chưa đủ để thuyết phục họ.

Trả lời thẳng: Có trường bắt buộc phải có thư, có trường nhận bảng điểm thay cho thư, và có trường không xét tới thư. Frankfurt School đòi người tốt nghiệp ở nước không nói tiếng Anh nộp xác nhận của trường cũ, ZEF ở Bonn nhận bảng điểm có ghi tiếng Anh là ngôn ngữ giảng dạy, còn BTU Cottbus-Senftenberg chỉ miễn cho bằng của các nước dùng tiếng Anh làm ngôn ngữ chính thức.

Frankfurt School of Finance & Management (n.d.) đặt mức TOEFL iBT 100 hoặc IELTS 7.0, và cho phép miễn với người có bằng "taught exclusively in English", tức dạy hoàn toàn bằng tiếng Anh. Điều kiện cho mọi người ngoài khối nói tiếng Anh được ghi thẳng: "you have to submit proof from your university that the medium of instruction was English", nghĩa là bạn phải nộp xác nhận của trường cũ rằng ngôn ngữ giảng dạy là tiếng Anh. Ở đây, lá thư mà Perplexity khuyên xin không còn là lời khuyên tuỳ chọn nữa, mà là con đường duy nhất để được miễn.

Center for Development Research (n.d.), với chương trình Bonn International Graduate School for Development Research, đòi IELTS band 6 hoặc TOEFL internet-based 80, và cho người đã học đại học bằng tiếng Anh nộp bằng chứng thay thế, "e.g. the transcript of records stating that the medium of instruction for your degree was English", ví dụ bảng điểm có ghi ngôn ngữ giảng dạy của tấm bằng là tiếng Anh. Cùng trang đó yêu cầu người có bằng của Trung Quốc, Ấn Độ hoặc Việt Nam tải lên giấy tờ của Akademische Prüfstelle (APS), một bước thẩm định riêng, tách hẳn khỏi chuyện ngôn ngữ.

Brandenburg University of Technology Cottbus-Senftenberg (n.d.) áp quy định theo danh sách nước. Ứng viên tiến sĩ được bỏ chứng chỉ nếu đã học xong một tấm bằng bằng tiếng Anh ở một nước dùng tiếng Anh làm ngôn ngữ chính thức, hoặc ở Đức. Danh sách lấy từ uni-assist, bản cập nhật tháng Ba năm 2019, có Singapore, Ấn Độ, Philippines và Hồng Kông. Việt Nam không có tên trong danh sách, nên không lá thư nào của một trường Việt Nam mở được cánh cửa này.

Trả lời thẳng: Thường là bằng cách đọc câu chữ trên giấy tờ bằng cấp, chứ không phải xem giấy tờ in bằng thứ tiếng nào. Quy định chặt nhất đòi ngôn ngữ giảng dạy phải được ghi trên văn bằng, bảng điểm chính thức hoặc phụ lục văn bằng, và có trường nói thẳng rằng một lá thư riêng của trường cũ là không đủ.

University of Twente (n.d.) cho ví dụ rõ nhất, dù quy định của trường này áp cho tuyển sinh cử nhân và thạc sĩ chứ không phải tiến sĩ. Trường đòi ngôn ngữ giảng dạy phải nằm trên văn bằng, bảng điểm chính thức cuối khoá hoặc phụ lục văn bằng (diploma supplement), cảnh báo rằng một bảng điểm in bằng tiếng Anh "is not the same", tức không giống với việc tiếng Anh được ghi là ngôn ngữ giảng dạy, và nói rằng thư xác nhận hay thư chứng nhận năng lực của trường "is not sufficient", tức không đủ. Cùng logic đó xuất hiện trong câu chữ của ZEF ở trên, khi trang này nêu tên bảng điểm chứ không nêu tên một lá thư.

Với người tốt nghiệp ở Việt Nam, điều này thành một phép kiểm bạn làm được ngay tối nay. Hãy mở văn bằng, bảng điểm chính thức và phụ lục văn bằng nếu có, rồi tìm một câu ghi tiếng Anh là ngôn ngữ giảng dạy cho toàn bộ chương trình. Một bảng điểm in bằng tiếng Anh, hay một tên chương trình có chữ "quốc tế", đều chưa nói lên điều đó. Nếu thiếu câu ấy, hãy hỏi trường cũ phòng nào cấp được và cấp trên loại giấy tờ nào, vì một trường tiến sĩ có nhận thư thì vẫn có thể quy định hình thức của lá thư.

Trả lời thẳng: Từ band 6 tới band 7 tổng trên các trang đã kiểm cho bài viết này, thường kèm một mức sàn cho từng kỹ năng. ZEF đòi band 6, Delft đòi 7.0 kèm 6.5 mỗi kỹ năng, Frankfurt School đòi 7.0, còn khoa nhân văn của Leiden đòi 7.0 ở cả bốn kỹ năng.

Delft University of Technology (n.d.) nhận IELTS Academic 7.0 tổng với tối thiểu 6.5 mỗi kỹ năng, và nhận TOEFL iBT ở mức tổng 5 với 4.5 mỗi phần cho bài thi từ ngày 21/01/2026, hoặc tổng 100 với 22 mỗi phần cho bài thi trước đó. Leiden University (n.d.-a) đặt IELTS 7.0 ở mọi kỹ năng và TOEFL internet-based 100, không nhận IELTS General Training, IELTS Academic Online và TOEFL thi tại nhà, trừ khi trung tâm thi đóng cửa. Điểm thi ở cả hai khoa của Leiden hết hạn sau hai năm.

Khoảng chênh này quan trọng hơn bất kỳ con số đơn lẻ nào. Một ứng viên Việt Nam có IELTS 6.5 tổng đủ điều kiện ở ZEF nhưng thiếu ở Delft, Leiden và Frankfurt School. Còn một ứng viên có 7.0 tổng mà kỹ năng viết chỉ 6.0 thì vượt mức tổng Frankfurt School công bố nhưng vẫn trượt mức sàn từng kỹ năng của Delft và Leiden. Vì sao một mức sàn kỹ năng có thể chặn một hồ sơ đã vượt điểm tổng được trình bày trong bài IELTS theo từng kỹ năng.

Trả lời thẳng: Ở khâu tuyển sinh thì thường không, nhưng hãy kiểm tra luận án của bạn sẽ viết bằng ngôn ngữ nào. Khoa nhân văn của Leiden gắn yêu cầu ngôn ngữ vào ngôn ngữ viết luận án, đòi tiếng Hà Lan trình độ CEFR C1 với ứng viên quốc tế sẽ viết bằng tiếng Hà Lan, và miễn yêu cầu đó cho người có bằng dạy đúng bằng ngôn ngữ ấy.

Leiden University (n.d.-a) nói rõ logic này. Yêu cầu được đặt ra "for the language in which you will write your dissertation", tức cho ngôn ngữ bạn dùng để viết luận án, nên người viết bằng tiếng Anh cần tiếng Anh, người viết bằng tiếng Hà Lan cần tiếng Hà Lan trình độ C1, và người viết bằng một ngôn ngữ khác cần ngôn ngữ đó ở trình độ C1. Quy định miễn cũng theo đúng logic ấy: một bằng đại học nước ngoài, tương đương thạc sĩ Hà Lan, "where the programme was taught in the language that is the same as the dissertation will be written in", tức chương trình được dạy bằng đúng ngôn ngữ sẽ dùng để viết luận án.

Không trang tiến sĩ nào của Đức được kiểm cho bài này đòi tiếng Đức ở khâu tuyển sinh. Khẳng định này hẹp hơn vẻ ngoài của nó, vì thủ tục nhập học, hợp đồng và đời sống hằng ngày có quy định riêng, còn bài viết này chỉ đọc các trang tuyển sinh.

Hãy đọc mục ngôn ngữ của đúng graduate school bạn nộp, đừng đọc trang tuyển sinh chung của cả trường. Trước hết xác định trang đó dùng quy định nào trong ba quy định: danh sách nước, ngôn ngữ chương trình, hay yêu cầu giấy tờ. Nếu là danh sách nước và Việt Nam không có tên, hãy đặt lịch thi. Nếu trường nhận bằng dạy bằng tiếng Anh, hãy xem văn bằng hoặc bảng điểm của bạn có ghi tiếng Anh là ngôn ngữ giảng dạy không, và nếu không có thì hỏi trường xem có nhận thư xác nhận không. Nếu trường giữ quyền cho làm bài kiểm tra xếp lớp như ở Delft, hãy coi việc được miễn là tạm thời.

Nếu bạn vẫn đang cân nhắc giữa các nước, trang tài nguyên về hồ sơ tiến sĩ trình bày các con đường tuyển sinh khác nhau ra sao trước khi chuyện chứng minh ngôn ngữ được đặt lên bàn. Khi danh sách trường đã chốt và việc tiếp theo là một đề cương mà người hướng dẫn sẽ đọc bằng tiếng Anh, MAAS đồng hành với bạn qua dịch vụ chiến lược ứng tuyển tiến sĩ. Chuyên gia soạn bản nháp đề cương từ chính những gì bạn kể về hướng nghiên cứu của mình, bạn đọc, chỉnh và duyệt bản nháp đó rồi tự nộp hồ sơ và tự dự phỏng vấn, còn chuyên gia phản biện thiết kế nghiên cứu, tiến độ và độ khớp với quy định của từng trường. Nếu mạng lưới của MAAS đã có chuyên gia phù hợp thì MAAS giới thiệu trong vòng 48 giờ, còn nếu chưa có thì MAAS mở một đợt tìm riêng, thường mất khoảng hai tuần.