Ôn thi vào lớp 10 môn Toán: đề thường có những dạng bài nào?

Trả lời thẳng: Quy chế tuyển sinh mới áp dụng từ kỳ thi năm 2025 quy định ba môn thi, gồm Toán, Ngữ văn và một môn hay bài thi thứ ba mà Sở lựa chọn. Bài Toán kéo dài 90 hoặc 120 phút tuỳ Sở, điểm tính trên thang 10, và câu hỏi không vượt ra ngoài kiến thức cấp trung học cơ sở, trong đó lớp 9 chiếm phần lớn.

Bộ Giáo dục và Đào tạo (2024), tại Điều 13 của Quy chế tuyển sinh trung học cơ sở và tuyển sinh trung học phổ thông, quy định số môn thi gồm "Toán, Ngữ văn và 01 (một) môn thi hoặc bài thi thứ ba do Sở Giáo dục và Đào tạo lựa chọn". Cũng điều này ghi thời gian làm bài môn Toán là 90 phút hoặc 120 phút, và nói rõ "nội dung thi nằm trong chương trình giáo dục phổ thông cấp trung học cơ sở, chủ yếu là lớp 9". Thông tư ký ngày 30/12/2024, có hiệu lực từ ngày 14/02/2025 và thay thế Thông tư 11/2014/TT-BGDĐT. Điểm xét tuyển là tổng điểm các môn, mỗi môn tính theo thang điểm 10.

Quy chế cũng cho địa phương chọn giữa thi tuyển, xét tuyển hoặc kết hợp cả hai, nên trước khi ôn bạn cần biết tỉnh mình có thi môn Toán hay không. Các mốc chính của quy chế được gom trong bảng dưới.

Bảng tổng hợp từ Điều 9 và Điều 13 của Quy chế ban hành kèm Thông tư 30/2024/TT-BGDĐT (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2024).

Trả lời thẳng: Có thể khác về thời gian làm bài, số câu và cách chia điểm, vì quy chế giao cho Sở của từng tỉnh quy định cụ thể việc ra đề. Điểm chung là mọi đề đều phải bám chương trình trung học cơ sở, nên phần kiến thức cần ôn ở Hà Nội, Quảng Ngãi hay Ninh Bình về cơ bản giống nhau.

Khoản 7 Điều 13 của quy chế viết rằng Sở Giáo dục và Đào tạo "quy định cụ thể việc ra đề thi, coi thi, chấm thi, phúc khảo bài thi phù hợp với điều kiện thực tế" (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2024). Hệ quả là một tỉnh có thể ra đề Toán 90 phút toàn tự luận, còn tỉnh khác chọn 120 phút hoặc thêm phần trắc nghiệm. Bài này không chép lại đề của Sở nào, vì đề thi là tài liệu của đơn vị ra đề. Cách đúng là vào trang của Sở Giáo dục và Đào tạo nơi bạn dự thi, tìm thông báo tuyển sinh và đề minh hoạ của năm hiện hành nếu Sở có công bố, rồi đối chiếu với các dạng bài ở phần dưới.

Nếu bạn định thi vào trường chuyên, quy chế yêu cầu thêm một môn thi chuyên với đề riêng nhằm tuyển chọn học sinh có năng khiếu, nên phần ôn cho đề chuyên Toán cần sâu hơn mức của đề chung.

Trả lời thẳng: Nếu lấy mục lớp 9 trong chương trình Toán hiện hành làm khung, MAAS chia phần ôn thành bảy nhóm. Đó là biến đổi căn thức, đồ thị parabol, phương trình bậc hai cùng hệ thức Viète, bài toán có lời văn giải bằng phương trình hay hệ, đường tròn, các vật thể hình trụ, nón, cầu, và cuối cùng là thống kê với xác suất.

Chương trình giáo dục phổ thông môn Toán (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2018) đặt nội dung lớp 9 từ trang 71, chia theo ba mạch là Số và Đại số, Hình học và Đo lường, Thống kê và Xác suất. Ở mạch đại số, chương trình yêu cầu học sinh "giải thích được định lí Viète và ứng dụng" và "vận dụng được phương trình bậc hai vào giải quyết bài toán thực tiễn". Ở mạch hình học, chương trình yêu cầu giải thích định lí về tổng hai góc đối của tứ giác nội tiếp, tính độ dài cung tròn và diện tích hình quạt tròn, và tính thể tích hình trụ, hình nón, hình cầu.

Bảng dưới là cách MAAS tự xếp các yêu cầu đó thành dạng bài để ôn. Đây không phải thống kê từ đề thi của tỉnh nào, nên bạn nên đối chiếu với đề minh hoạ của Sở mình.

Bảng do MAAS tự xếp từ mục lớp 9 của Chương trình môn Toán ban hành kèm Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2018).

Trả lời thẳng: Khi mới học một dạng thì làm theo khối là hợp lý, nhưng khi ôn thi nên trộn nhiều dạng trong cùng một buổi. Lúc làm đề thật, bạn phải tự nhận ra câu đang hỏi dạng nào và chọn cách giải phù hợp, và luyện trộn chính là luyện kỹ năng nhận dạng đó trước ngày thi.

Rohrer, Dedrick và Stershic (2015) cho 126 học sinh lớp 7 ở Mỹ làm cùng một bộ bài tập toán trong ba tháng, chỉ khác cách sắp xếp, một bên làm theo khối từng dạng, một bên trộn các dạng. Trên bài kiểm tra không báo trước sau 30 ngày, học sinh luyện trộn đạt trung bình 74%, còn khi luyện theo khối chỉ đạt 42%. Nhóm tác giả kết luận rằng "the mere rearrangement of practice problems improved mathematics learning in the classroom" (Rohrer et al., 2015, tr. 906), nghĩa là chỉ cần sắp xếp lại bài luyện đã giúp học toán tốt hơn ngay trong lớp học thật.

Áp vào ôn thi vào lớp 10, một buổi ôn có thể gồm một câu rút gọn căn thức, một câu Viète, một bài lập phương trình và một câu hình đường tròn, thay vì cả buổi chỉ làm phương trình bậc hai. Nghiên cứu này làm với học sinh lớp 7 ở Mỹ, nên mức chênh 74% và 42% không chắc lặp lại đúng như vậy với học sinh lớp 9 ở Việt Nam, nhưng chiều của kết quả khớp với tổng quan của Dunlosky và cộng sự (2013) về các kỹ thuật học.

Trả lời thẳng: Có, nếu bạn dùng đề các năm trước để tự kiểm tra theo giờ rồi chấm lại, chứ không đọc lời giải cho quen mắt. Đề ra từ năm 2025 đã theo quy chế hiện hành, còn đề cũ hơn có thể theo cấu trúc khác của từng Sở, nên cần đối chiếu với đề minh hoạ năm nay trước khi dùng.

Agarwal, Nunes và Blunt (2021), trên tạp chí Educational Psychology Review, tổng quan các nghiên cứu về tự kiểm tra làm ngay trong trường học và lớp học, và thấy kỹ thuật này nhìn chung cải thiện kết quả học tập ở nhiều cấp học và nhiều môn. Roediger và Karpicke (2006) trước đó đã chỉ ra rằng làm bài kiểm tra giúp nhớ lâu hơn so với đọc lại cùng nội dung. Với đề thi vào lớp 10, cách dùng khớp với hai kết quả này là che lời giải, bấm đúng thời gian 90 hoặc 120 phút theo quy định của Sở, tự chấm theo hướng dẫn chấm nếu có, rồi ghi câu sai vào một sổ riêng theo nhóm dạng bài.

Khi lọc đề cũ, hãy bỏ các câu dựa vào nội dung không còn nằm trong chương trình lớp 9 hiện hành, và nhớ rằng chương trình hiện hành có mạch thống kê, xác suất ở lớp 9 nên phần này cần luyện thêm nếu đề cũ ít câu về nó. Cách lọc tương tự được bàn ở bài ôn thi giữa kỳ môn đại cương, dù bài đó viết cho sinh viên.

Trả lời thẳng: Nên bắt đầu từ học kỳ I của lớp 9, học chắc từng chương khi đang học trên lớp, rồi dành học kỳ II để luyện đề trộn dạng và ôn lại các câu sai. Ôn dồn vào vài tuần cuối thường không đủ thời gian để các lần ôn có khoảng cách với nhau, nên kiến thức dễ rơi rụng.

Lịch ôn trong bảng dưới là gợi ý của MAAS, không phải quy định của Bộ hay Sở nào. Điểm tựa của nó là quy chế cho phép Sở công bố môn thứ ba muộn nhất ngày 31 tháng 3, nên Toán và Ngữ văn là hai môn bạn biết chắc từ đầu năm và có thể ôn sớm. Học kỳ I là lúc học kỹ căn thức, hệ phương trình, hàm số y = ax² và các chương hình đang học trên lớp. Học kỳ II, khi đã học gần hết chương trình, là lúc làm đề hoàn chỉnh theo giờ và ôn lại sổ câu sai cách nhau vài ngày, đúng tinh thần ôn giãn cách mà Dunlosky và cộng sự (2013) xếp vào nhóm kỹ thuật có tính hữu dụng cao.

Lịch ví dụ do MAAS tự đặt, dựa trên Dunlosky và cộng sự (2013) và Rohrer và cộng sự (2015).

Trả lời thẳng: Khi đã tự luyện đề mà vẫn sai cùng một nhóm dạng bài, nhất là câu hình đường tròn hoặc câu tìm tham số với định lí Viète, một buổi kèm riêng giúp chỉ ra chỗ hổng nhanh hơn tự đoán. Người hướng dẫn giảng lại phần chưa hiểu, còn bài luyện vẫn do học sinh tự làm.

Sổ câu sai là thứ nên mang theo khi đi hỏi, vì nó cho thấy lỗi nằm ở kiến thức, ở cách trình bày hay ở thời gian. Với học sinh lớp 9, người phù hợp nhất thường là giáo viên Toán trung học cơ sở nắm rõ đề của Sở mình. Dịch vụ gia sư 1:1 theo môn học của MAAS hiện chỉ dành cho sinh viên đại học và thạc sĩ học môn dạy bằng tiếng Anh, nên đây là lựa chọn cho giai đoạn sau, khi học sinh đã lên đại học.