Kiểm tra đạo văn: tỉ lệ trùng lặp bao nhiêu là chấp nhận được?

Trả lời thẳng: Không có ngưỡng chung toàn quốc. Thông tư 23/2021/TT-BGDĐT để việc này cho từng trường tự quyết. Văn bản của Trường Đại học Nha Trang ghi dưới 20%, và Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội cũng nhắc mức 20%. Vì vậy con số đúng cho bạn là con số trong quy định của trường và khoa bạn đang học,, và phần trăm đó chưa tự kết luận chuyện đạo văn.

Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021) quy định điều kiện bảo vệ luận văn thạc sĩ tại Điều 9.3, trong đó điểm c chỉ nói học viên phải hoàn thành các yêu cầu khác theo quy định của cơ sở đào tạo, và không đặt một ngưỡng trùng lặp nào. Vì vậy câu hỏi "bao nhiêu phần trăm là được" luôn phải trả lời bằng văn bản của chính trường bạn học, không phải bằng một con số nghe lại từ bạn bè.

Bảng dưới tập hợp các con số đã đọc được trong văn bản gốc, kèm điều cần lưu ý ở từng nơi.

Trường Đại học Nha Trang (2026) yêu cầu báo cáo trùng lặp dưới 20%, trong đó một nguồn riêng lẻ phải dưới 5%, nên một báo cáo tổng thể 12% vẫn có thể bị trả lại nếu có một nguồn chiếm 8%. Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội (2023) ghi "trùng lặp với các công trình khác không vượt quá 20%" (tr. 3) ở quy định chung, nhưng ở phần thủ tục bảo vệ lại ghi "trùng lặp với các công trình khác dưới 20%" (tr. 6), và hai cụm này khác nhau đúng ở trường hợp báo cáo ra đúng 20%, nên khi rơi vào mức đó bạn cần hỏi thư ký khoa trước khi nộp.

Trả lời thẳng: Không đủ. Phần trăm phụ thuộc vào số chữ của bài, và phần được đánh dấu trùng thường là danh mục tài liệu, trích dẫn đúng chuẩn, cụm từ thông dụng hoặc thuật ngữ kỹ thuật. Một con số thấp không chứng minh bài sạch, và một con số cao cũng chưa chứng minh bài đạo văn.

Keuskamp và Sliuzas (2007) nghiên cứu vai trò của phần mềm đối chiếu văn bản trong giáo dục liêm chính học thuật và viết rằng "the statistics provided by the program in its reports – percentages of matching text per assignment and per sentence – are insufficient alone to make a judgement regarding plagiarism" (Keuskamp & Sliuzas, 2007, tr. A95). Hai tác giả cũng chỉ ra rằng tỉ lệ phần trăm phụ thuộc vào số chữ của bài, nên tự nó không dự báo được có đạo văn hay không. Trong mẫu họ khảo sát, tỉ lệ trùng trung bình chỉ là 4%, và phần trùng thường là thư mục, trích dẫn đúng, cụm chung hoặc thuật ngữ kỹ thuật.

Habibzadeh (2023) viết theo cùng hướng đó rằng "A high text similarity score does not always imply plagiarism; a low score, on the other hand, does not guarantee absence of plagiarism". Điều này giải thích vì sao người chấm vẫn đọc từng đoạn bị đánh dấu thay vì chỉ nhìn con số tổng, và vì sao bạn cũng nên làm như vậy trước khi nộp.

Trả lời thẳng: Hãy mở từng đoạn bị đánh dấu và hỏi phần trùng đó là gì. Nếu là danh mục tài liệu, câu trích có dẫn nguồn hoặc cụm từ thông dụng thì thường chấp nhận được. Nếu là lập luận, cách diễn giải hay cả đoạn lấy từ nguồn khác mà không ghi, đó mới là chỗ cần viết lại và dẫn nguồn.

Ba nhóm phần trùng thường gặp có cách xử lý khác nhau. Nhóm đầu là phần trùng vô hại, gồm danh mục tài liệu tham khảo, câu trích nguyên văn đã đặt trong ngoặc kép kèm nguồn và các thuật ngữ kỹ thuật, những thứ mà Keuskamp và Sliuzas (2007) cũng ghi nhận là phần trùng điển hình. Nhóm thứ hai là cụm từ thông dụng của ngành, thường không cần sửa nhưng nên xem lại nếu nó chiếm cả câu dài. Nhóm cuối cùng là lập luận hoặc đoạn diễn giải trùng với một nguồn mà bài không dẫn, và đây là nhóm duy nhất bạn phải viết lại bằng lời của mình rồi ghi nguồn đúng chuẩn.

Nếu báo cáo của trường yêu cầu một nguồn riêng lẻ dưới 5%, hãy sắp báo cáo theo nguồn và xem nguồn nào chiếm nhiều nhất trước. Cách làm này nhanh hơn việc cố hạ con số tổng, và nó cũng đúng với tinh thần của quy định, vì mục đích là phát hiện chỗ lấy ý quá nhiều từ một nơi.

Trả lời thẳng: Các nguồn mà bài này dựa vào không có con số cho Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM (HUB) hay Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM (IUH), nên bài không đưa ra số nào. Hãy tra quy định hoặc quy chế đào tạo trên cổng thông tin của trường, hoặc hỏi thư ký khoa, và ghi lại văn bản bạn đã đọc.

Lý do không nên tin một con số truyền miệng là trường có thể đổi quy định theo từng khóa, từng bậc học và từng loại bài. Một số trường áp ngưỡng khác nhau cho luận văn, đồ án và khóa luận, và có trường tính thêm điều kiện cho từng nguồn riêng lẻ như ví dụ của Nha Trang ở trên. Khi bạn cầm trong tay văn bản gốc, hãy xem rõ ba điều: ngưỡng áp cho báo cáo tổng thể hay từng nguồn, phần mềm nào được dùng để tạo báo cáo chính thức, và ai ký xác nhận trên trang đầu của báo cáo.

Về thời gian, Nhà xuất bản Đại học Cần Thơ (2024) quy định mỗi lượt kiểm tra mất tối đa 7 ngày làm việc, và luận văn tiếng Việt được kiểm ba lượt. Nếu trường bạn có quy trình tương tự, hãy tính thời gian chờ này vào lịch nộp, vì một lần kiểm không đạt rồi sửa và kiểm lại có thể kéo dài hơn dự kiến. Bài Điều kiện bảo vệ luận văn thạc sĩ trình bày các điều kiện khác nằm cạnh yêu cầu này.

Trả lời thẳng: Các nguồn đã đọc trong bài này không nêu con số cho sáng kiến kinh nghiệm, nên bài không đưa ra mức nào. Ngưỡng thường do đơn vị tổ chức xét sáng kiến, như phòng giáo dục, sở hoặc nhà trường, quy định riêng, vì vậy hãy hỏi đúng đơn vị nhận hồ sơ và xin văn bản hướng dẫn.

Sáng kiến kinh nghiệm không thuộc phạm vi của Thông tư 23/2021/TT-BGDĐT, vì thông tư đó chỉ điều chỉnh tuyển sinh và đào tạo trình độ thạc sĩ. Do đó một con số lấy từ quy chế luận văn thạc sĩ không thể áp sang hồ sơ sáng kiến. Cách an toàn là hỏi người nhận hồ sơ ba câu: có đặt ngưỡng trùng lặp hay không, kiểm bằng công cụ nào, và nộp báo cáo kiểm kèm hồ sơ hay không.

Nếu bạn muốn rà soát trước khi nộp, dịch vụ kiểm tra độ nguyên bản (similarity và AI) của MAAS, với sự đồng hành của chuyên gia MAAS giúp đọc báo cáo, nằm ở trang kiểm tra độ nguyên bản và phát hiện AI. Chuyên gia giải thích vì sao một đoạn bị đánh dấu và gợi ý cách viết lại, còn việc sửa bài vẫn là của bạn.

Trả lời thẳng: Thường là không giống. Mỗi công cụ đối chiếu với một kho dữ liệu khác nhau, nên cùng một bài có thể ra hai con số khác nhau. Công cụ miễn phí trên mạng thường không đối chiếu với kho luận văn nội bộ của trường, vì vậy chỉ dùng để rà sơ bộ, còn báo cáo chính thức vẫn là báo cáo do trường chỉ định.

Hiểu như vậy sẽ tránh được hai sai lầm hay gặp. Sai lầm đầu là thấy công cụ miễn phí báo thấp rồi yên tâm nộp, trong khi hệ thống của trường có thể thấy thêm những luận văn cũ mà công cụ kia không có. Sai lầm ngược lại là thấy con số cao ở công cụ online rồi hoảng sợ, dù phần trùng chỉ là danh mục tài liệu và các câu trích. Với bài viết có quy trình riêng của trường, chẳng hạn kiểm qua đầu mối thư viện, cách đúng là hỏi trường dùng hệ thống nào và nộp qua kênh nào. Bài Kiểm tra đạo văn ở HUST thế nào minh họa cách một trường cụ thể tổ chức việc này.

---