Du học Nhật Bản bậc đại học và sau đại học: cần chuẩn bị gì?

Trả lời thẳng: Bậc đại học là chương trình bốn năm cấp bằng cử nhân, còn bậc sau đại học gồm thạc sĩ hai năm và tiến sĩ ba năm theo cách tính chi phí của cẩm nang. Điểm khác lớn nhất nằm ở điều kiện đầu vào: cao học đòi bằng đại học hoặc tương đương, và một số chương trình yêu cầu liên hệ giáo sư hướng dẫn trước, nên hãy đọc trang tuyển sinh của chương trình.

Japan Student Services Organization (2026) cho biết năm học ở Nhật thường bắt đầu từ tháng 4 và kết thúc vào tháng 3 năm sau, nhưng một số trường, đặc biệt là bậc sau đại học, có thêm đợt nhập học tháng 9 hoặc tháng 10. Vì vậy câu hỏi "du học Nhật tháng 10 có được không" có đáp án là có ở một số trường, chủ yếu ở cao học, còn bậc đại học chủ yếu nhận vào tháng 4. Cùng cẩm nang đó nêu điều kiện vào thạc sĩ là tốt nghiệp đại học hoặc đã học đủ 16 năm, còn vào giai đoạn tiến sĩ cần có bằng thạc sĩ hoặc tương đương (Japan Student Services Organization, 2026, tr. 12).

Nhiều bạn nghe nói đến kenkyusei, tức nghiên cứu sinh chưa lấy bằng, như một đường vào cao học. Japan Student Services Organization (2026, tr. 13) định nghĩa rõ: "A research student is defined as a non-degree student", nghĩa là sinh viên không theo học để lấy bằng. Nếu mục tiêu của bạn là một tấm bằng thạc sĩ hoặc tiến sĩ, hãy hỏi trường xem lộ trình kenkyusei có được chuyển thành chương trình cấp bằng hay không, vì cẩm nang không nói điều này.

Trả lời thẳng: Ở trường quốc lập, khoản phải nộp năm đầu là 817.800 yên, gồm 282.000 yên phí nhập học và 535.800 yên học phí cùng các khoản liên quan. Tổng đến khi tốt nghiệp là 2.425.200 yên cho đại học bốn năm, 1.353.600 yên cho thạc sĩ và 1.889.400 yên cho tiến sĩ, chưa kể sinh hoạt phí.

Các số này đến từ bảng chi phí trong cẩm nang của Japan Student Services Organization (2026, tr. 32). Cẩm nang giải thích cách tính cho cao học: thạc sĩ gồm phí nhập học cộng học phí hai năm, tiến sĩ gồm phí nhập học cộng học phí ba năm. Chính trang đó cũng viết: "In addition to the above costs, research expenses, etc. may be required" (Japan Student Services Organization, 2026, tr. 32), nghĩa là chi phí nghiên cứu có thể phát sinh thêm ngoài các khoản trên, một điểm đáng hỏi riêng với phòng thí nghiệm của bạn.

Bạn có thể tự kiểm lại phép tính: 282.000 cộng bốn lần 535.800 ra 2.425.200, còn thạc sĩ là 282.000 cộng hai lần 535.800 ra 1.353.600. Các con số này là mức của trường quốc lập, và cẩm nang ghi chú rằng có một số ngoại lệ. Đại học công lập địa phương trong cùng bảng có tổng năm đầu là 924.901 yên (388.561 cộng 536.340 yên), cao hơn trường quốc lập. Bài này không có số liệu chi phí sinh hoạt hằng tháng đã kiểm, nên bạn nên cộng thêm khoản đó theo thành phố bạn sẽ ở.

Trả lời thẳng: Với đường tự túc, bạn cần chọn trường và chương trình, đạt điều kiện học lực và ngôn ngữ của trường, rồi xin Giấy chứng nhận tư cách lưu trú (COE) để làm visa. Nhiều trường đại học dùng điểm EJU, còn yêu cầu liên hệ giáo sư hướng dẫn ở cao học tuỳ từng chương trình, nên bạn cần kiểm tra trang tuyển sinh của từng trường.

EJU là kỳ thi du học Nhật Bản dành cho người nước ngoài. Japan Student Services Organization (2026, tr. 23) ghi rằng không giới hạn số lần thi hay độ tuổi, và điểm có giá trị hai năm. Kỳ thứ nhất nhận đơn vào tháng 2 và 3, thi vào tháng 6 và có kết quả tháng 7. Kỳ thứ hai nhận đơn vào tháng 7, thi vào tháng 11 và có kết quả tháng 12. Cẩm nang nhấn mạnh phải kiểm tra thời gian nộp đơn mỗi năm vì lịch thay đổi hằng năm. Đây cũng là câu trả lời cho nhu cầu tìm "các kỳ" khi du học Nhật Bản: có hai kỳ thi EJU mỗi năm, còn kỳ nhập học phụ thuộc từng trường.

Về visa, Japan Student Services Organization (2026, tr. 27) mô tả rằng người muốn học ở Nhật hoặc người đại diện, chẳng hạn người nhà hay nhân viên của trường tiếp nhận, sẽ nộp đơn xin COE tại cơ quan xuất nhập cảnh khu vực ở Nhật trước. Sau khi nhận COE, bạn mới nộp đơn xin visa. Vì người đại diện có thể là nhân viên của trường tiếp nhận, bạn nên hỏi phòng tuyển sinh xem trường có nộp COE thay bạn không.

Với bậc cao học, hồ sơ thường đòi nhiều hơn một bảng điểm. Bài đề cương nghiên cứu tiến sĩ khi dự tuyển liệt kê những phần trường thường hỏi, và bài điều kiện học thạc sĩ giúp bạn kiểm tra mình đã có đủ giấy tờ nền chưa. Phần IELTS hay JLPT tương đương thay đổi theo chương trình, nên bài này không nêu mức chung, bạn hãy đọc trang tuyển sinh của chương trình.

Trả lời thẳng: Đợt tuyển năm tài chính 2027 qua Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam đã đóng hồ sơ ngày 29 tháng 5 năm 2026. Đợt kế tiếp chưa có thông báo khi viết bài, nên bạn cần theo dõi trang của Đại sứ quán, nơi đợt vừa rồi mở từ ngày 23 tháng 4, và hãy đọc kỹ hạn nộp từng năm.

Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam (2026) thông báo mở tuyển sinh học bổng Chính phủ Nhật Bản năm tài chính 2027 từ ngày 23 tháng 4, hạn nộp hồ sơ là ngày 29 tháng 5, thi viết giữa tháng 6 và vấn đáp giữa tháng 7. Lịch này ghi thêm rằng có thể điều chỉnh theo tình hình thực tế. Tư cách ứng tuyển bậc nghiên cứu sinh là sinh sau ngày 2 tháng 4 năm 1992 và tốt nghiệp hoặc sắp tốt nghiệp đại học, còn bậc đại học là sinh sau ngày 2 tháng 4 năm 2002 và tốt nghiệp hoặc sắp tốt nghiệp THPT. Thời điểm lên đường dự kiến là tháng 4, hoặc từ tháng 9 đến tháng 10 năm 2027.

Japan Student Services Organization (n.d.) cho biết chương trình có bảy loại học bổng và có hai đường: đại sứ quán hoặc lãnh sự quán tuyển chọn, hoặc trường đại học giới thiệu, nhưng chỉ một số trường được Bộ Giáo dục Nhật Bản chấp thuận mới có quyền giới thiệu. Trang đó cũng nhắc bạn kiểm tra hướng dẫn nộp hồ sơ mới nhất. Mức học bổng hằng tháng trong cẩm nang năm 2026 đến 2027 là 117.000 yên cho bậc đại học, 144.000 yên cho nghiên cứu sinh thạc sĩ và 145.000 yên cho nghiên cứu sinh tiến sĩ (Japan Student Services Organization, 2026, tr. 35).

Với bậc đại học, Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam (n.d.) ghi rằng thí sinh đạt kết quả cao trong kỳ thi EJU được ưu tiên, và người học bằng tiếng Nhật cần trình độ tương đương N3. Khóa học thường gồm một năm dự bị tiếng Nhật rồi bốn năm đại học, riêng y, nha, thú y và dược là sáu năm, nhưng thí sinh có thể vào thẳng đại học mà không qua khóa dự bị. Hướng dẫn này tính theo chu kỳ 2026 và có thay đổi ở chu kỳ sau, như độ tuổi đã khác. Muốn biết học bổng sau tiến sĩ của trong nước, bạn có thể xem thêm bài VinIF và NAFOSTED khác nhau thế nào.

Trả lời thẳng: Du học sinh được làm thêm tối đa 28 giờ mỗi tuần và tối đa 8 giờ mỗi ngày trong kỳ nghỉ dài của trường, với điều kiện đã xin phép hoạt động ngoài tư cách lưu trú. Công việc không được thuộc ngành giải trí người lớn, vì bị luật cấm. Riêng thực tập cần quá 28 giờ mỗi tuần thì phải xin phép riêng.

Điều kiện nằm trong danh sách của Japan Student Services Organization (2026, tr. 38): "Within 28 hours a week (up to eight hours a day during the long school holidays)". Cùng danh sách đó yêu cầu bạn nộp đơn xin phép hoạt động ngoài tư cách lưu trú đã được cấp tại cục xuất nhập cảnh gần nhất. Immigration Services Agency of Japan (n.d.) cũng nêu giới hạn 28 giờ mỗi tuần đối với hoạt động có thu nhập của người ở tư cách "Du học" và nói cần giấy phép hoạt động ngoài tư cách lưu trú ở dạng bao quát. Trang này viết bằng tiếng Nhật, và ý trong bài là bản diễn đạt lại của Ban Biên tập.

Giới hạn này tính cho công việc làm thêm. Với thực tập cần làm hơn 28 giờ mỗi tuần, cẩm nang nói bạn phải xin phép riêng. Cẩm nang không nói về thời gian ở phòng thí nghiệm, nên người học cao học hãy hỏi giáo sư hướng dẫn về lịch thực tế trước khi tính giờ làm thêm.