Chứng chỉ TESOL và TKT: giáo viên tiếng Anh nên chọn cái nào?

Trả lời thẳng: TESOL viết tắt của Teaching English to Speakers of Other Languages, nghĩa là dạy tiếng Anh cho người nói ngôn ngữ khác. Đây là tên của cả một lĩnh vực, nên trên thị trường có rất nhiều chứng chỉ mang chữ TESOL với thời lượng và cách đánh giá khác nhau. Giá trị của một chứng chỉ nằm ở đơn vị cấp và nội dung khoá học, không nằm ở chữ TESOL.

Một ví dụ về chứng chỉ TESOL có khung quy định rõ là CertTESOL của Trinity College London. Trinity College London (n.d.) mô tả CertTESOL là chứng chỉ ở Level 5 trên khung trình độ do Ofqual, cơ quan quản lý văn bằng của Anh, quy định, với tổng thời gian học 200 giờ, tối thiểu 130 giờ học có hướng dẫn, và tối thiểu sáu giờ dạy học viên thật. Học viên phải từ 18 tuổi, và người học tiếng Anh như một ngôn ngữ bổ sung thường cần chứng minh trình độ CEFR C1. Khoá học có năm phần được đánh giá, gồm kỹ năng giảng dạy, hiểu biết về ngôn ngữ, hồ sơ một người học, một bài viết về học liệu và một phần tự học một ngôn ngữ lạ. Vì vậy khi gặp một khoá "TESOL quốc tế", câu cần hỏi đầu tiên là chứng chỉ do ai cấp, có bao nhiêu giờ học, và có giờ dạy thật được quan sát hay không.

Trả lời thẳng: TKT, tức Teaching Knowledge Test, là một chuỗi bài thi theo mô-đun kiểm tra kiến thức về giảng dạy tiếng Anh. Mỗi mô-đun là một bài trắc nghiệm 80 phút, có ba mô-đun cốt lõi và hai mô-đun chuyên sâu. Bạn không bắt buộc học khoá trước khi thi, và bài thi không có phần dạy thật.

Cambridge Assessment English (n.d.-a) liệt kê ba mô-đun cốt lõi gồm nền tảng về học và dạy ngôn ngữ, lập kế hoạch bài dạy và sử dụng học liệu, và quản lý quá trình dạy học, cùng hai mô-đun chuyên sâu là TKT CLIL (dạy nội dung môn học bằng tiếng Anh) và TKT YL (dạy trẻ em). Trang này cho biết TKT phù hợp với giáo viên có tiếng Anh từ B1 trở lên, và bạn thi tại một trung tâm được Cambridge uỷ quyền. Cẩm nang TKT của Cambridge Assessment English (2019) nói rõ việc học khoá là không bắt buộc: "It is not necessary to complete a course to enter for TKT: Modules 1, 2 and 3" (Cambridge Assessment English, 2019, tr. 7). Cũng cẩm nang này cho biết đăng ký phải nộp trước ngày thi ít nhất sáu tuần, và kết quả gửi về trung tâm khoảng hai tuần sau khi Cambridge nhận phiếu trả lời. Với giáo viên đang đi dạy và muốn có một bằng chứng về kiến thức sư phạm mà không phải nghỉ việc để học khoá dài, TKT là lựa chọn nhẹ nhất.

Trả lời thẳng: TKT không có đậu hay rớt. Mỗi mô-đun bạn thi xong đều nhận một chứng chỉ riêng, và kết quả được báo theo bốn band, từ Band 1 thấp nhất tới Band 4 cao nhất. Vì vậy câu hỏi thực tế không phải là có đậu không, mà là band của bạn đủ thuyết phục nơi tuyển dụng hay chưa.

Trang kết quả của Cambridge Assessment English (n.d.-b) viết "There is no Pass or Fail", và mô tả Band 1 là kiến thức hạn chế về các nội dung được kiểm tra, Band 2 là kiến thức cơ bản nhưng có hệ thống, Band 3 thể hiện bề rộng và chiều sâu, còn Band 4 là kiến thức sâu rộng. Cẩm nang 2019 bổ sung rằng "Candidates receive a certificate for each module taken" (Cambridge Assessment English, 2019, tr. 7), nghĩa là bạn có thể thi một mô-đun trước, rồi thi tiếp các mô-đun khác sau. Cách tính này có lợi cho người mới vào nghề, vì không có rủi ro trượt trắng tay, nhưng cũng có nghĩa là bản thân tờ chứng chỉ không nói được nhiều nếu người xem không đọc band. Khi ghi TKT vào hồ sơ xin việc, bạn nên ghi kèm tên mô-đun và band đạt được.

Trả lời thẳng: Khác biệt lớn nhất là thực hành. CertTESOL và CELTA là khoá đào tạo có giờ dạy thật được quan sát và được xếp Level 5 trên khung trình độ của Anh. TKT là bài thi kiến thức, không có giờ dạy thật trước học viên, và theo Cambridge thì không được Ofqual xếp cấp trình độ.

Bảng dưới đây gom các thông số mà chính đơn vị cấp công bố. CELTA được đưa vào vì đây là chứng chỉ khoá đào tạo của cùng đơn vị cấp TKT, nên giúp so sánh trong cùng một hệ. Theo Cambridge Assessment English (n.d.-c), mọi khoá CELTA có ít nhất 120 giờ học, khoá toàn thời gian thường kéo dài 4 đến 5 tuần, và học viên dạy thật trước các nhóm học viên dưới sự quan sát của giảng viên. Trang câu hỏi về công nhận văn bằng của Cambridge Assessment English (n.d.-d) cho biết CELTA được Ofqual công nhận ở Level 5 trên khung RQF, còn các mô-đun TKT không được Ofqual công nhận hay quản lý nên không có cấp RQF.

Bảng tổng hợp từ Cambridge Assessment English (n.d.-a, n.d.-c, n.d.-d) và Trinity College London (n.d.). Học phí do từng trung tâm tự đặt, nên bảng không ghi học phí.

Trả lời thẳng: Thời lượng tối thiểu do đơn vị cấp quy định, còn lịch học và học phí do từng trung tâm đặt. CertTESOL yêu cầu tổng 200 giờ, CELTA ít nhất 120 giờ và thường học toàn thời gian 4 đến 5 tuần. Học phí thì phải hỏi trực tiếp trung tâm, vì cả Cambridge lẫn Trinity đều không công bố một mức chung.

Cẩm nang TKT của Cambridge Assessment English (2019) hướng thí sinh tới trung tâm thi tại địa phương để hỏi "current fees", tức học phí hiện hành, và lịch thi, vì mỗi trung tâm tự chọn ngày thi trong năm. Với khoá đào tạo, Cambridge Assessment English (n.d.-c) cho biết CELTA có thể học trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp, và ngoài khoá toàn thời gian còn có khoá bán thời gian kéo dài từ vài tháng tới một năm. Vì vậy hai khoá cùng tên ở hai trung tâm có thể chênh nhau nhiều về giá và lịch. Khi so sánh, bạn nên đặt cạnh nhau ba thông tin là số giờ học, số giờ dạy thật được quan sát, và tên đơn vị in trên chứng chỉ. Khoá nào chỉ ghi "chứng chỉ TESOL quốc tế" mà không nêu được đơn vị cấp và số giờ thì đáng hỏi thêm trước khi đóng tiền.

Trả lời thẳng: Cambridge cho biết kết quả và chứng chỉ của họ có giá trị vô thời hạn, vì chúng xác nhận năng lực bạn thể hiện vào một ngày cụ thể. Trang của Trinity không nêu thời hạn cho CertTESOL. Tuy vậy nơi tuyển dụng có quyền tự đặt yêu cầu riêng, nên chứng chỉ lâu năm có thể cần kèm bằng chứng bạn vẫn đang đi dạy.

Trang hỗ trợ của Cambridge Assessment English (n.d.-e) viết rằng kết quả và chứng chỉ "are valid indefinitely", đồng thời lưu ý các trường, nhà tuyển dụng và cơ quan nhà nước có thể chọn chỉ chấp nhận chứng chỉ trong một số năm gần đây. Lưu ý về thời hạn của IELTS trên cùng trang là chuyện của bài thi năng lực ngôn ngữ, không áp cho chứng chỉ giảng dạy. Với giáo viên, điều này có nghĩa là chứng chỉ không tự hết hạn, nhưng một chứng chỉ lấy từ lâu mà không có kinh nghiệm dạy đi kèm sẽ kém thuyết phục hơn. Nếu bạn đang tính dùng chứng chỉ cho một vị trí cụ thể, hãy hỏi thẳng nơi tuyển dụng họ chấp nhận chứng chỉ nào và trong bao lâu.

Trả lời thẳng: Nếu bạn chưa từng đứng lớp, một khoá có giờ dạy thật như CertTESOL hoặc CELTA cho bạn kỹ năng và bằng chứng mà TKT không có. Nếu bạn đã đi dạy và cần chứng minh kiến thức sư phạm nhanh, ít tốn kém, TKT phù hợp hơn. Hai loại không loại trừ nhau, nên bạn có thể thi TKT trước rồi học khoá sau.

Cách chọn có thể đi theo ba câu hỏi. Câu thứ nhất là nơi bạn muốn dạy đòi chứng chỉ gì, vì một số nơi ghi rõ tên CELTA hoặc CertTESOL trong tin tuyển dụng. Câu thứ hai là bạn đã có kinh nghiệm dạy hay chưa, vì giờ dạy được quan sát là phần khó tự học nhất. Câu thứ ba là trình độ tiếng Anh của bạn, vì TKT phù hợp với người có tiếng Anh từ B1, còn CertTESOL thường cần C1 với người học tiếng Anh. Ba câu hỏi này là gợi ý của MAAS để sắp xếp lựa chọn, không phải quy định của đơn vị cấp nào. Nếu mục tiêu xa hơn là dạy ở bậc đại học hoặc làm nghiên cứu về giảng dạy ngôn ngữ, một chứng chỉ ngắn hạn thường chưa đủ, và bạn có thể xem thêm điều kiện học thạc sĩ để tính chặng tiếp theo.

Bảng do MAAS tự đặt để minh hoạ, dựa trên thông số ở các mục trên.

Trả lời thẳng: MAAS tuyển chuyên gia có bằng Thạc sĩ hoặc Tiến sĩ từ cơ sở đào tạo quốc tế và tiếng Anh học thuật từ C1 trở lên để cố vấn cho du học sinh. Một chứng chỉ TESOL hay TKT riêng lẻ chưa đủ điều kiện, nhưng nếu bạn có thêm bằng sau đại học thì kinh nghiệm giảng dạy là một lợi thế.

Phần lớn sinh viên MAAS đồng hành là du học sinh Việt học bằng tiếng Anh ở Anh, Úc và các chương trình quốc tế, nên người cố vấn cần vừa hiểu chuyên môn, vừa biết giải thích cho người học tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai. Đó chính là kỹ năng mà các khoá đào tạo giáo viên rèn. Nếu bạn có bằng Thạc sĩ hoặc Tiến sĩ, chẳng hạn ngành TESOL, ngôn ngữ học ứng dụng hay giáo dục, bạn có thể đọc yêu cầu và quy trình thẩm định ba giai đoạn ở trang trở thành chuyên gia MAAS rồi ứng tuyển ngay trên trang đó.