De Boer và cộng sự (2024) theo dõi hồ sơ của sinh viên đã trúng tuyển thạc sĩ và thấy đoạn khen thành phố hay danh tiếng trường một cách chung chung có liên hệ với điểm trung bình thạc sĩ thấp hơn về sau, còn đoạn gắn riêng với chương trình cụ thể có liên hệ với điểm trung bình cao hơn.
Cập nhật lần cuối: 2026-09-24
Chuyên mục: admissions
Motivation letter cần trả lời đúng câu hỏi gì?
Trả lời thẳng: Geneva Graduate Institute (2022) mô tả mục đích của motivation letter là trả lời câu hỏi "chúng ta có phù hợp với nhau không", một câu hỏi hướng ra phía chương trình bạn nộp. Cách trả lời câu hỏi đó từng phần một mới là điều bài này tập trung trình bày, dù chương trình gọi văn bản này là motivation letter hay statement of purpose.
Bằng chứng: Geneva Graduate Institute (2022) mô tả motivation letter là văn bản trả lời trực tiếp câu hỏi vì sao bạn chọn đúng chương trình này chứ không phải một chương trình tương tự nào khác, và vì sao chương trình nên chọn bạn. Todey (2025) cũng đặt "sự phù hợp với chương trình" là một trong ba mục tiêu chính của thể loại văn bản này, cùng với kinh nghiệm và động lực.
Ví dụ: Một bài viết mở đầu bằng "Tôi luôn đam mê lĩnh vực này từ nhỏ" chưa trả lời được câu hỏi phù hợp, vì câu đó đúng với bất kỳ ứng viên nào và không nhắc gì tới chương trình cụ thể. Một câu mở đầu nêu đúng tên môn học, tên phòng thí nghiệm hoặc hướng nghiên cứu của chương trình, rồi nối nó với một trải nghiệm cụ thể của bạn, mới bắt đầu trả lời đúng câu hỏi phù hợp.
Một motivation letter có cấu trúc gồm những phần nào?
Trả lời thẳng: Ba phần cơ bản là mở đầu nêu thẳng trọng tâm, thân bài kể kinh nghiệm nền và lý do phù hợp, và kết luận nêu lại mục tiêu. University of New Mexico (n.d.) khuyên đặt luận điểm chính lên trước thay vì dẫn dắt vòng vo, còn Todey (2025) sắp thứ tự nội dung theo Kinh nghiệm, Động lực, rồi Sự phù hợp với chương trình.
Bằng chứng: University of New Mexico (n.d.) mô tả cấu trúc gồm mở đầu nêu rõ chương trình đang nộp và mục tiêu, thân bài trình bày kinh nghiệm nền liên quan, và kết luận tóm lại vì sao chương trình này phù hợp. Todey (2025) đề xuất khung ba mục tiêu theo thứ tự Kinh nghiệm, Động lực, rồi Sự phù hợp với chương trình, trong đó riêng phần Động lực có bốn chiến lược triển khai cụ thể gồm kinh nghiệm cá nhân hoặc bản sắc, sở thích nghiên cứu, mục tiêu học thuật hoặc nghề nghiệp, và nhu cầu học lên.
Ví dụ: Nếu bạn đặt toàn bộ phần kinh nghiệm nền lên đầu bài, người đọc sẽ mất tới nửa bài mới biết bạn đang nộp đơn vào chương trình nào. Đặt câu nêu chương trình và mục tiêu ngay ở mở đầu giúp hội đồng biết ngay nên đọc phần còn lại theo hướng nào.
Nội dung nào trong thân bài có liên hệ với điểm số về sau?
Trả lời thẳng: De Boer và cộng sự (2024) tách bài luận nộp hồ sơ của 2.701 sinh viên thạc sĩ ở Hà Lan thành bảy nhóm nội dung, rồi đối chiếu với điểm trung bình về sau của 820 sinh viên đủ dữ liệu theo dõi tới lúc tốt nghiệp. Năm trong bảy nhóm có quan hệ đáng kể với điểm trung bình đó, hai nhóm cho tác động dương và ba nhóm cho tác động âm.
Bằng chứng: Nghiên cứu dùng dữ liệu bài luận của 2.701 sinh viên thạc sĩ nhập học trong bốn khoá 2014-2017 tại một khoa của Hà Lan, còn phần đối chiếu với điểm trung bình chạy trên 820 sinh viên có đủ dữ liệu điểm số tới lúc tốt nghiệp. Hai nhóm nội dung "gắn riêng với chương trình" và "hứng thú học hỏi" có liên hệ dương với điểm trung bình về sau, còn ba nhóm "kỹ năng nghiên cứu", "tác động xã hội" và "thành phố và trường" có liên hệ âm. De Boer và cộng sự (2024) vì vậy khuyến nghị hội đồng tuyển sinh có thể dùng chính bảy nhóm nội dung này làm tiêu chí chấm hồ sơ, đó là lý do đoạn gắn riêng với chương trình đáng viết cho kỹ. Đây là liên hệ thống kê đo trên sinh viên đã trúng tuyển tại một khoa, không phải bằng chứng cho việc viết theo hướng nào sẽ đổi kết quả xét tuyển.
| Nhóm nội dung | Liên hệ với điểm trung bình về sau | Ý nghĩa thực hành theo diễn giải của bài viết |
|---|---|---|
| Gắn riêng với chương trình | Dương | Nêu đúng môn học, hướng nghiên cứu hoặc đặc điểm riêng của chương trình |
| Hứng thú học hỏi | Dương | Thể hiện động lực học tập cụ thể, không chỉ nói chung chung |
| Kỹ năng nghiên cứu | Âm | Theo de Boer và cộng sự (2024), có thể vì đoạn này thường liệt kê kỹ năng chung chung mà không gắn vào bối cảnh chương trình |
| Tác động xã hội | Âm | Nói về mong muốn đóng góp cho các vấn đề xã hội mà thiếu liên hệ trực tiếp với chương trình đang nộp |
| Thành phố và trường | Âm | Khen địa điểm hoặc danh tiếng trường thay vì nội dung học thuật |
Ví dụ: Một đoạn viết "Trường của quý vị nổi tiếng thế giới và thành phố này rất đáng sống" thuộc đúng nhóm "thành phố và trường" mà nghiên cứu ghi nhận liên hệ âm với điểm trung bình về sau. Đổi đoạn đó thành một câu nêu tên môn học cụ thể trong chương trình và lý do môn đó khớp với hướng bạn muốn theo đuổi sẽ đưa đoạn văn sang nhóm "gắn riêng với chương trình", nhóm có liên hệ dương trong cùng nghiên cứu.
Quy trình brainstorm trước khi viết nên theo những bước nào?
Trả lời thẳng: McGill University (n.d.) đề xuất quy trình brainstorm theo sáu câu hỏi, mang nhãn Purpose, Audience, Reason, Justify, Experience, Skills, trước khi bắt tay viết câu đầu tiên. Trả lời từng câu ra giấy trước giúp bạn có sẵn nguyên liệu cụ thể, thay vì ngồi trước trang trắng và viết ra những câu chung chung không ai đọc nhớ nổi.
Bằng chứng: Sáu câu hỏi đó lần lượt là mục đích viết văn bản này (Purpose), hội đồng xét duyệt là ai (Audience), động lực và kế hoạch dài hạn của bạn (Reason), vì sao bạn chọn đúng chương trình này sau khi đã tìm hiểu kỹ (Justify), kinh nghiệm liên quan bạn có (Experience), và kỹ năng bạn mang theo (Skills), theo McGill University (n.d.).
Ví dụ: Trả lời sáu câu hỏi này ra giấy trước, mỗi câu vài dòng, rồi mới sắp xếp chúng vào cấu trúc ba phần ở mục trên. Cách làm này giúp bạn tránh tình trạng ngồi trước trang trắng và viết ra những câu sáo ngữ vì chưa có gì để triển khai. Nếu bạn cần một quy trình chi tiết hơn cho việc phản tư và sửa bản nháp, viết personal statement bắt đầu từ đâu và theo quy trình nào trình bày sâu hơn phần đó.
Những lỗi khiến motivation letter bị đọc là chung chung?
Trả lời thẳng: Gosselink (2011), tài liệu của Yale Poorvu Center for Teaching and Learning, lấy câu "I've always wanted to help people" làm ví dụ cho một câu sáo ngữ cần tránh, vì nó đúng với bất kỳ ứng viên nào. Lỗi phổ biến thứ hai là liệt kê thành tích thay vì kể một hoặc hai trải nghiệm cụ thể có chi tiết riêng của bạn.
Bằng chứng: Gosselink (2011) khuyên thay câu sáo ngữ bằng một câu chuyện cụ thể có chi tiết riêng của bạn, và thay danh sách thành tích bằng một hoặc hai trải nghiệm được kể đủ sâu để người đọc hiểu quá trình suy nghĩ của bạn. University of New Mexico (n.d.) cũng khuyên tránh những từ rào đón như "rather", "quite", "somewhat", "fairly", "pretty much" vì chúng làm câu văn yếu đi.
Ví dụ: Câu "Tôi đã tham gia nhiều hoạt động ngoại khoá và đạt nhiều thành tích trong quá trình học" không cho hội đồng biết gì cụ thể. Câu "Trong một học kỳ, tôi phụ trách thu thập dữ liệu cho một dự án nghiên cứu nhỏ của khoa, và chính lúc xử lý dữ liệu thô tôi nhận ra mình muốn học sâu hơn về phương pháp định lượng" cho hội đồng một chi tiết có thể kiểm chứng và một mạch suy nghĩ rõ ràng.
Cách xử lý điểm yếu trong hồ sơ ra sao?
Trả lời thẳng: Geneva Graduate Institute (2022) cho phép dành một vài dòng giải thích một điểm yếu, chẳng hạn một học kỳ điểm thấp, nếu bạn e ngại hội đồng sẽ đọc điểm đó theo hướng bất lợi cho bạn. Cách làm là chỉ ra ngắn gọn rồi nhắc đến những học kỳ đã cải thiện sau đó, không dành quá nhiều dung lượng cho phần này.
Bằng chứng: Geneva Graduate Institute (2022) khuyên rằng nếu có một điểm yếu rõ trong bảng điểm mà bạn lo hội đồng sẽ hiểu sai, bạn có thể dành một vài dòng để giải thích, rồi nhắc đến những học kỳ đã tốt lên sau đó. Văn bản không khuyên im lặng hoàn toàn, nhưng cũng không khuyên dành nhiều dung lượng cho phần này.
Ví dụ: "Học kỳ hai năm ba, điểm của tôi giảm vì tôi vừa học vừa làm thêm toàn thời gian để trang trải chi phí gia đình, và tôi đã điều chỉnh lịch để giữ điểm ổn định từ học kỳ sau" là một câu giải thích ngắn, có bối cảnh, không đổ lỗi và không dài dòng.
MAAS đồng hành ở khâu này ra sao
Bạn là người viết ra từng câu chữ của motivation letter, và cố vấn MAAS đọc bản nháp, góp ý đoạn nào đang nghiêng về khen chung chung thay vì gắn riêng với chương trình bạn nộp, và cùng bạn tập phỏng vấn nếu chương trình có vòng đó. MAAS không viết statement thay bạn, và cũng không cam kết một kết quả nhập học hay học bổng cụ thể, vì quyết định cuối cùng luôn thuộc về trường. Buổi tư vấn đầu tiên miễn phí kéo dài 15 phút. Toàn bộ phạm vi công việc này nằm ở trang dịch vụ Tư vấn Tuyển sinh.
Câu hỏi thường gặp
Motivation letter khác statement of purpose ở điểm nào?
Theo Todey (2025), nhiều trường dùng hai tên gọi này cho cùng một thể loại văn bản, dù một số chương trình vẫn yêu cầu cả hai với hai câu hỏi tách biệt. Xem phân biệt statement of purpose và motivation letter để biết trường nào hay dùng tên nào.
Motivation letter nên dài bao nhiêu?
Không có số liệu Việt Nam cụ thể cho câu hỏi này. Todey (2025) ghi nhận các chương trình phương Tây thường đưa ra khung 500 đến 1.000 từ, và yêu cầu của chính chương trình luôn được ưu tiên hơn mọi khung tham chiếu chung.
Cách viết statement of purpose có gì khác so với motivation letter?
Cả hai đều trả lời câu hỏi vì sao bạn phù hợp với chương trình, và với nhiều trường đây là hai tên gọi cho cùng một thể loại. Khác biệt, nếu có, nằm ở câu hỏi cụ thể mà từng chương trình in kèm, nên luôn đọc đúng yêu cầu của chương trình bạn nộp trước khi viết.
Có nên nhắc điểm yếu trong hồ sơ trong motivation letter không?
Geneva Graduate Institute (2022) cho phép dành một vài dòng để giải thích nếu bạn lo hội đồng sẽ đọc điểm yếu đó theo hướng bất lợi, rồi nhắc đến những học kỳ đã cải thiện sau đó, và không nên dành quá nhiều dung lượng cho phần này.
Nội dung nào trong motivation letter nên hạn chế?
Trong nghiên cứu của de Boer và cộng sự (2024) trên sinh viên đã trúng tuyển tại một khoa ở Hà Lan, những đoạn khen chung chung về thành phố hoặc danh tiếng trường và những đoạn nói về kỹ năng nghiên cứu đều có liên hệ với điểm trung bình thấp hơn về sau, và nhóm tác giả cho rằng đoạn kỹ năng nghiên cứu có thể bị kéo xuống vì thường viết quá chung chung. Nghiên cứu này không đo cơ hội trúng tuyển, nên nó không cho thấy những đoạn đó làm hồ sơ bị loại.
Nên viết bản nháp đầu tiên trước hay lên dàn ý trước?
Nên trả lời sáu câu hỏi brainstorm của McGill University (n.d.) trước, rồi mới sắp xếp câu trả lời vào cấu trúc ba phần. Viết thẳng bản nháp mà không qua bước này dễ dẫn tới những câu sáo ngữ vì chưa có nội dung cụ thể để triển khai.
References
De Boer, T., van Rijnsoever, F. J., & de Bresser, H. (2024). Dear admission committee: Which moves in application essays predict student master grades? PLOS ONE, 19(6), Article e0304394. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0304394
Geneva Graduate Institute. (2022, October 7). Let your application sparkle with a winning motivation letter. Retrieved September 24, 2026, from https://www.graduateinstitute.ch/communications/news/let-your-application-sparkle-winning-motivation-letter
Gosselink, K. (2011). Writing personal statements for graduate school (Adapted from Purdue University's Online Writing Lab). Yale Poorvu Center for Teaching and Learning. Retrieved September 24, 2026, from https://poorvucenter.yale.edu/sites/default/files/2025-03/Yale%20Poorvu%20Center%20-%20Writing%20Personal%20Statements%20for%20Graduate%20School.pdf
McGill University, Graduate and Postdoctoral Studies. (n.d.). Preparing a personal statement. Retrieved September 24, 2026, from https://www.mcgill.ca/gradapplicants/files/gradapplicants/f26_preparing_a_personal_statement.pdf
Todey, E. (2025). A guide to writing the statement of purpose for graduate school applications. Iowa State University Digital Press. https://doi.org/10.31274/isudp.2025.199
University of New Mexico, Graduate Studies. (n.d.). Letter/statement of intent. Retrieved September 24, 2026, from https://grad.unm.edu/graduate-students/gs-forms/letter-of-intent.html