Du học Đức ở đại học công có thật sự miễn học phí không?

Trả lời thẳng: Thường là không. DAAD (n.d.-a) cho biết các trường công thường không thu học phí với chương trình cử nhân và phần lớn chương trình thạc sĩ, nhưng có ba ngoại lệ đáng nhớ: bang Baden-Württemberg thu 1.500 euro mỗi học kỳ, một số trường ở Bavaria được tự quyết thu phí, và thạc sĩ đào tạo tiếp tục (weiterbildend) có thể thu phí ở mọi bang, như DAAD (n.d.-b) ghi rõ.

Theo DAAD (n.d.-a), phần lớn trường đại học ở Đức do nhà nước cấp kinh phí, nên sinh viên học cử nhân hoặc phần lớn chương trình thạc sĩ tại trường công thường không đóng học phí. Ngoại lệ lớn nhất là bang Baden-Württemberg, nơi sinh viên ngoài EU học cử nhân, thạc sĩ, Diplom hay chương trình thi nhà nước phải đóng 1.500 euro mỗi học kỳ, còn nghiên cứu sinh tiến sĩ thì không đóng khoản này. Ở Bavaria, DAAD (n.d.-a) ghi rằng chính các trường tự quyết có thu phí sinh viên ngoài EU hay không và thu bao nhiêu, nên bạn phải tra riêng từng chương trình.

Ngoại lệ thứ ba ít người để ý hơn. DAAD (n.d.-b) lưu ý rằng cả trường công lẫn trường tư ở mọi bang đều có thể thu phí với chương trình thạc sĩ gọi là "weiterbildende Masterstudiengänge", tức thạc sĩ dành cho người đã đi làm hoặc cấp thêm một chứng chỉ chuyên biệt, chẳng hạn các chương trình LL.M. ngành luật, và mức phí này đôi khi rất cao. Vì vậy câu hỏi đúng không phải là "Đức có miễn học phí không" mà là "chương trình cụ thể mình nộp, ở bang nào, có thu phí không".

Trả lời thẳng: Trường công ở Baden-Württemberg thu 1.500 euro mỗi học kỳ. TUM ở Bavaria thu thường là 2.000 hoặc 3.000 euro mỗi học kỳ với cử nhân và 4.000 hoặc 6.000 euro với thạc sĩ, áp cho sinh viên ngoài EU nhập học từ học kỳ mùa đông 2024/25, và sẽ tăng từ học kỳ mùa đông 2027/28 (Technical University of Munich, n.d.).

Technical University of Munich (n.d.) giải thích rằng học phí áp cho người không đến từ EU, EEA hay một quốc gia tương đương, và đang nhập học mới một chương trình cử nhân hoặc thạc sĩ. Mức cụ thể nằm ở trang của từng chương trình, mục "Program details". Trang của trường cũng công bố mức mới từ học kỳ mùa đông 2027/28, gồm 2.300 hoặc 3.400 euro với cử nhân và 4.600 hoặc 6.800 euro với thạc sĩ, còn người đã nhập học trước đợt tăng giữ mức cũ tới khi học xong.

Một chi tiết dễ bỏ sót là Technical University of Munich (n.d.) ghi rõ rằng học Studienkolleg (dự bị đại học) không giúp bạn được miễn học phí ở chương trình cử nhân sau đó. Nếu bạn định học dự bị rồi vào TUM, hãy tính học phí cho cả những năm cử nhân ngay từ đầu.

Trả lời thẳng: Có bằng chứng là có. Vortisch (2024) so sánh các trường ở Baden-Württemberg với các trường ở bang không thu phí sau khi Baden-Württemberg áp phí và thấy tỉ lệ sinh viên quốc tế tại các trường bị áp phí giảm khoảng 2 điểm phần trăm, mức giảm lớn nhất rơi vào sinh viên châu Phi và châu Á.

Vortisch (2024) dùng phương pháp sai biệt kép (difference-in-differences), tức so sự thay đổi ở nhóm trường bị áp phí với sự thay đổi ở nhóm trường không bị áp phí trong cùng giai đoạn, trên dữ liệu công khai của các trường đại học Đức từ năm 1998. Tác giả tóm tắt kết quả chính như sau: "I find that the international enrollment rate decreases by 2 percentage points at treated institutions, driven by African and Asian students" (Vortisch, 2024, tr. 141). Nói cách khác, khi một bang đặt phí trong khi các bang khác vẫn miễn, số sinh viên châu Á nhập học tại các trường bị áp phí giảm xuống.

Kết quả này đo phản ứng của cả nhóm sinh viên, không cho biết bạn nên chọn bang nào. Với người đọc, ý nghĩa thực tế là ở Đức học phí phụ thuộc vào bang, và điều đó đáng cân nhắc khi bạn so một chương trình ở Baden-Württemberg với một chương trình tương đương ở bang không thu phí.

Trả lời thẳng: Ngoài học phí, mọi sinh viên đều đóng phí học kỳ (Semesterbeitrag) khoảng 70 tới 430 euro mỗi học kỳ, và DAAD (n.d.-a) ước tính sinh hoạt phí từ 900 tới 1.200 euro mỗi tháng tuỳ thành phố. Khi xin visa, bạn phải chứng minh có 992 euro cho mỗi tháng.

DAAD (n.d.-a) giải thích rằng phí học kỳ, thường từ 70 tới 430 euro mỗi học kỳ, không phải học phí mà là khoản đóng cho dịch vụ sinh viên và hội sinh viên, ở nhiều trường còn gồm vé tàu xe công cộng theo học kỳ. Ví dụ DAAD đưa ra là Đại học Cologne học kỳ mùa đông 2024/25 thu tổng cộng 304,25 euro, trong đó vé học kỳ chiếm 176,40 euro. Cũng theo DAAD (n.d.-a), sinh hoạt phí thường từ 900 tới 1.200 euro mỗi tháng tuỳ thành phố, và khảo sát xã hội năm 2023 ghi nhận sinh viên chi trung bình 876 euro mỗi tháng, với tiền nhà kể cả điện nước là khoản lớn nhất, khoảng 410 euro.

Con số người xin visa cần nhớ là 992 euro mỗi tháng, mức DAAD (n.d.-a) ghi áp dụng từ ngày 01/01/2025. Cách phổ biến để chứng minh là tài khoản phong toả (Sperrkonto). Federal Foreign Office (n.d.) giải thích rằng mỗi tháng bạn chỉ rút được một khoản nhất định từ tài khoản này, để số tiền dành cho cả năm không bị rút hết ngay đầu kỳ, và mức cần nạp phải tra trên trang của cơ quan đại diện Đức nơi bạn nộp hồ sơ.

Trả lời thẳng: Thường là không. Theo Đại sứ quán Đức tại Hà Nội (n.d.), bằng tốt nghiệp THPT cho phép vào Studienkolleg theo ngành nếu điểm trung bình sáu môn thi tốt nghiệp từ 6,5 trở lên và không môn nào dưới 4,0, còn muốn vào thẳng đại học thì cần đã học ít nhất hai năm cử nhân tại một trường đại học Việt Nam được công nhận.

Đại sứ quán Đức tại Hà Nội (n.d.) công bố các điều kiện này trong bản hướng dẫn về thẩm định APS, áp dụng từ ngày 15/3/2023 theo quyết định của Hội nghị Bộ trưởng Giáo dục các bang (KMK). Sáu môn được tính gồm Ngữ văn, Toán, Ngoại ngữ và ba môn của một trong hai khối Khoa học xã hội hoặc Khoa học tự nhiên. Nếu không đạt điều kiện đó, bạn vẫn có thể vào Studienkolleg theo ngành khi đã hoàn thành một năm học cử nhân tại trường đại học Việt Nam được công nhận. DAAD Vietnam (2023) mô tả cùng các bậc này và nói thêm rằng người đã có bằng cử nhân ở Việt Nam được vào đại học Đức không giới hạn ngành.

DAAD (n.d.-c) cho biết Studienkolleg thường kéo dài hai học kỳ, kết thúc bằng kỳ thi Feststellungsprüfung, và đỗ kỳ thi này thì được học ở các trường trên toàn nước Đức. Như vậy với học sinh vừa tốt nghiệp THPT, lộ trình thực tế dài thêm khoảng một năm, và bạn cần tính khoảng thời gian đó vào kế hoạch tài chính.

Trả lời thẳng: Quy định của Đại sứ quán Đức tại Hà Nội về thủ tục xét tuyển bậc đại học không nhắc tới SAT ở bất kỳ bước nào. Thứ người học bậc đại học từ Việt Nam phải có là chứng nhận APS và kết quả bài thi TestAS, cả hai đều phải nộp khi xin visa (Đại sứ quán Đức tại Hà Nội, n.d.).

Đại sứ quán Đức tại Hà Nội (n.d.) giải thích rằng APS là bộ phận thuộc Phòng Văn hoá của Đại sứ quán, thẩm định bằng cấp và kết quả học tập của người có văn bằng Việt Nam muốn học tại Đức. Với người học bậc đại học, thủ tục APS gồm kiểm tra hồ sơ giấy và bài thi TestAS, một bài kiểm tra năng lực học tập chuẩn hoá cho sinh viên quốc tế, thi bằng tiếng Anh hoặc tiếng Đức, tổ chức ba lần mỗi năm. Hồ sơ APS nộp được bất kỳ lúc nào, không có hạn.

DAAD Vietnam (2023) bổ sung hai điểm. Người học tiếp lên thạc sĩ không thi TestAS mà qua một buổi phỏng vấn khoảng 15 phút để kiểm tra kiến thức có khớp với bằng cấp không. Nghiên cứu sinh tiến sĩ và người nhận học bổng từ ngân sách công thì không cần chứng nhận APS, trừ khi trường Đức yêu cầu.

Trả lời thẳng: Đức thường hợp với người sẵn sàng đầu tư thời gian cho tiếng Đức, APS và có thể cả Studienkolleg để đổi lấy học phí thấp hoặc bằng 0. Học bổng không phải lời giải cho học phí, vì DAAD (n.d.-b) ghi rõ tổ chức này không trả học phí cho người nhận học bổng, nên bạn vẫn phải tự lo khoản đó.

Theo DAAD (n.d.-b), học viên thạc sĩ nhận học bổng DAAD thường được 992 euro mỗi tháng, bằng đúng mức sinh hoạt phí phải chứng minh khi xin visa, nhưng học bổng không gồm học phí. Nếu bạn nhận học bổng mà học ở Baden-Württemberg hay ở TUM, bạn vẫn phải tự lo 1.500 euro hoặc vài nghìn euro mỗi học kỳ. Với chương trình học bổng STEM của DAAD, ứng viên còn phải chọn một chương trình không thu học phí chung.

Nếu bạn đang cân nhắc học lên tiến sĩ ở Đức, bài học tiến sĩ ở Đức: tự tìm giáo sư hay vào chương trình có cấu trúc phân tích riêng hai con đường và yêu cầu của học bổng DAAD ở bậc đó. Còn ở bậc cử nhân và thạc sĩ, phép kiểm rẻ nhất là mở trang chương trình cụ thể, tìm dòng về học phí cho sinh viên ngoài EU, rồi mới so sánh.